TitulusPrimus
hoc peccat nec ꝑiurꝰ ē. qꝛ vt dīc regula iurisin. vj. Non ē obligatorium ꝯtra bonos moresp̄ſtitū iuramentum: nec tenent̉ in hmōi caſuſeruare ordinem fraterne correctionis vt ſcꝫpͥmo moneat̉ ⁊cͣ. ẜm. b Tho. ſcd̓a ſcd̓e. q. lxxxix. niſi certus eſſet d̓ emēdatōe ꝑ ſecretā admonitōnem. De hoc tn̄ pleniꝰ vide. infra ī ti.ix. ī. c. vj. de negligētia frat̓ne correctōis. Dereuelatōe ꝯfeſſionis habes infra ī tercia ꝑte.¶ Sꝫ qͥd ſi qͥs lrās alicui directas ⁊ ab eo pꝰlectōnē eaꝝ dilaceratas et ꝑiectas recolligatiunctas ꝑtes inſil̓ ⁊ legat? ℟o. Si vt ſciat ſecreta eiꝰ faciat curioſitas ē. Si vt ſibi ꝓuideat ꝑuidentia humana eſt nec pct̄m. Cuilibeteī ſibi licitum ē acciꝑe rem q̄ habet̉ ꝓ derelicta. cuiꝰ eſt talis lrā. Un̄ dr̄ Uenetijs hoc ꝯtigiſſe. Cū quidaꝫ magnus mercator lrās accepiſſet a ꝑtibꝰ oriētis vt emeret aromata multa ciuitatis qꝛ futurū erat vt p̄cium multumcreſceret eoꝝ qꝛ inde tranſmitti non poterātillis tꝑibꝰ. Ille ꝑlectā lrām dilacerauit et interrā fruſta ꝓiecit. nil alicui dixit intendensillud face̓ de qͣ cautꝰ reddebat̉. Sꝫ aliꝰ tenuismercator lr̄e illiꝰ fruſta collegit et ſimul ſuisꝑtibꝰ coaptauit ⁊ legit. Quo facto cum hoc anullo ſciret̉ acceſſit ad om̄es apotechas quehabebāt hmōi in groſſo venalia ⁊ certo p̄ciocurrente dato termino totū emit. Cūqꝫ mercator magnus cui lr̄e directe fuerant iret ademendū. inuenit oīa vendita. ¶ Interrogat deꝑſona emptoris. Miratur neſciens factum:ſed demū ꝑcepit. Sicqꝫ lucrum magnū qd̓ ille ſꝑabat ex huiꝰ emptōe aliꝰ ſua induſtria ſibi ꝓcurauit ſine iniuria eiꝰ: nec ſibi in aliquotenebat̉. ¶ Sed v̓te caſum. Quid ſi quis malitioſe intendēs noce̓ alteri ſcribit lrām dirigendaꝫ alicui vt ſuo amico admonēs eum vtemat multum d̓ aliquo mercimonio. lana. ſerico. aromatibꝰ et hmōi. quia erūt cara ī futurū. qd̓ nouit falſū eſſe. ⁊ ꝑmittit ſibi cāderein aliquo loco publico vbi frequētat aliquisquē odio habet vt eam inuentā legat: ⁊ taliaemat vt inde multū ꝑdat. et totū hoc ſequit̉?℟o. Talis vtiqꝫ grauiter ⁊ mortalit̓ peccat ītendēs ꝓximo noce̓ ꝯtra caritatē agēs. d̓ pe.diſ. j. c. Nūqͥd. cū. c. ſe. Non tn̄ tenet̉ ſatiſfacere de dāno. qꝛ nō bedit occaſionem efficacemdāni. extra de īiuri. ⁊ dā. da. Si culpa. Nō em̄ita leuiter debuit credere ſibi. gͦ īputet ſuamleuitatem. ¶ Sed qͥd cū ciuis vnus vniꝰ ciuitatis ⁊ fidelis iuratus cuiuſdā pͥncipis ſciuitmachinatōnē ciuitatis ꝯͣ pͥncipē ⁊ ecōuerſo.pͥncipis ꝯtra ciuitatē: cui debet citiꝰ reuelae̓.pͥncipi vel ciuitati? ℟o. ẜm Io. Neapol̓. in qͦlibet. x. Sciendū pͥmū ē ꝙ machinatō ſtricte⁊ ꝓprie accepta ſonat in malū. Eſt em̄ maluꝫſeu iniqua excogitatō ꝯtra aliquē. Sꝫ large⁊ ꝯmūiter accepta ē idē ꝙ excogitatō alicuiꝰmali iuſte vl̓ īiuſte inferēdi alicui. et ſic acci-
piendum eſt ī ꝓpoſito vt qō p̄poſita latius determinet̉. Que qͥdē qō poteſt diſtingui in. vijcaſus. qꝛ aut vtraqꝫ machinatio .ſ. principisꝯtra ciuitatē ⁊ ciuitatis ꝯͣ pͥncipē ē iuſta. autvtraqꝫ iniuſta. aut p̄ma ē iuſta ⁊ ſecūda īiuſta. aut ecōuerſo. pͥma ē īiuſta ⁊ ſecūda ē iuſta. aut ē dubiū d̓ vtraqꝫ an ſit iuſta vl̓ īiuſtaaut eſt dubiū de pͥma ſola .ſ. ſi eſt iuſta vel iniuſta. aut de ſecunda ſola. Primo igit̉ cuꝫ .ſ.vtraqꝫ machinatō eſt iuſta. dicendum ꝙ neutram talis debet reuelare. Rō eſt quia bonūbono nō eſt ꝯͣriū. qd̓ gͦ eſt impeditiuum bonitanꝙͣ ei ꝯͣriū eſt malū ⁊ illicitū: ſed talis reuelatio inqͣtū ē ex natura ſui ē īpeditiua talismachinatōis iuſte. gͦ ē mala ⁊ illicita. Etſi diceret̉ ꝙ talis q̄ iurauit pͥncipi reuelare om̄eꝯſiliū ⁊ tractatū ꝯtra ſe factū: ⁊ ideo ex vi p̄ſtiti iuramēti tenet̉ releuare talem machinationē? Rn̄det̉ ꝙ iuramentū nō eſt vinculuminiqͥtatis: vnde ex nullo iuramēto aliquis obligat̉ ad aliquid illicitū. Ualis autē reuelatōillicita eſſet. qꝛ īpeditiua iuſticie: ⁊ ideo nō tenet̉ ad talē reuelatōnē rōne iuramēti. Scd̓ov̓o caſu cū .ſ. vtraqꝫ machinatō iniuſta ē: dicendum ꝙ vtrāqꝫ talis debet reuelare. Ratioeſt qꝛ qͣlibet debet īpedire malū iniuſte inferendū ei quē debet diligere. cū dilige̓ aliquēhoc īcludat .ſ. velle ⁊ ꝓcurare eiꝰ bonū. ⁊ īpedire eiꝰ malū. Sed bonus ciuis debet diligereſuā ciuitatē: ⁊ ꝯſiliariꝰ iuratꝰ pͥncipis dꝫ diligere talē pͥncipē. gͦ dꝫ malū vtriuſqꝫ īpedirereuelando machinatōeꝫ iniuſtā ꝯtra vtrūqꝫfactam. Et ſi diceretur ꝙ talis iurauit nō reuelare ſecreta ipſius pͥncipis. Reſpondet̉ vtſupͣ in p̄cedēti caſu .ſ. ꝙ nō tenet̉ ad tale iuramentum niſi qn̄ nō reuelare eſſet licitum. Incaſu aūt nr̄o eſt illicitum: vnde non tenet̉ adobſeruantiam iuramenti. ¶ Sciendū ꝙ cuꝫciuitati ⁊ pͥncipi eſt reuelanda machinatio ꝯͣſe facta: ſi querit̉ cui citius. Reſpondetur ꝙſi pͥnceps p̄eſt tali ſoli ciuitati: citius debꝫ reuelare ciuitati ꝙͣ pͥncipi. Cuiꝰ rō eſt quia illiplus obligatur quē debet magis diligere: ſedtalis magis debet diligere talē ciuitatē ꝙͣ taleꝫ pͥncipē. Et rō ē. Propter qd̓ vnūqd̓qꝫ ⁊ illud magis: ſꝫ hō debet magis dilige̓ p̄ncipemꝙͣ aliā ſingularē ꝑſonam: quia pͥnceps geritꝑſonā ciuitatis. gͦ magis debet dilige̓ ꝯmūitatem ſue ciuitatis ꝙͣ talē pͥncipē. Sed ſi princeps p̄eſt nōſolū tali ciuitati ſed toti regnovel regioni in qͣ eſt talis ciuitas. citiꝰ debꝫ reuelare tali pͥncipi ꝙͣ tali ciuitati. Cuiꝰ rō eſtqꝛ illi plus obligat̉ reuelare quē tenetur magis diligere: ſꝫ tal̓ magis debꝫ dilige̓ talē pͥncipē. gͦ ⁊cͣ. Bonū em̄ totiꝰ eſt magis diligēdūꝙ bonū ꝑtis: ſed bonuꝫ talis pͥncipis cum ſiteſtimandū bonū totiꝰ regni. ſe habꝫ ad bonūtalis ciuitatis vt bonū totiꝰ ad bonum ꝑtis.In caſu autem dubio an ſit iuſta vel iniuſta