Expoſitio diui Auguſtini In euangeliū ſcd̓m Iohār

xp̄i immolatio: que facta eſt hora tertia ẜm marcum / nō preparationis ſed diei: eadēqꝫ ſexta nō diei ſed preparationis.Sex vtiqꝫ horis a noctis nona vſqꝫ ad diei tertiam computatis: harum duarum ſolutionū iſtius difficilis queſtionis:eligat quiſqꝫ quā volet. Melius autē quid eligat iudicabit:qui de cōſenſu euangeliſtarū que operoſiſſime diſputata ſūtlegerit. Qd̓ ſi et alieſolutiones eiꝰ potuerint inueniri: cumulatius euāgelice veritatis conſtantia defendit̉ aduerſus calūnias infidelis atqꝫ impie vanitatis. Nūc ad narrationemiohānis euāgeliſte poſt iſta breuiter tractata redeamꝰ. Suſceperūt autē (inqͥt) ieſum et eduxerūt: et baiulans ſibi crucem exijt in eū qui dicit̉ caluarie locum / hebraice golgothavbi crucifixerūt eū. Ibat ergo ad locū vbi fuerat crucifigendus: portās crucem ſuā ieſus grande ſpectaculū. Sed ſi ſpectat impietas/ grande ludibriū. Si pietas: grande myſteriūSi ſpectet impietas: grande ignominie documentū. Si pietas: grande fidei munimentū. Si ſpectet impietas: ridet regem ꝓ virgaregni lignū ſui portare ſupplicij. Si pietas: videt regem baiulantē lignū ad ſemetipſum figendū: qd̓ fixurus fuerat etiā infrontibꝰ regū: in eo ſpernendus oculis impiorū: in quo erant gloriatura corda ſanctoꝝ. Dicturo enimpaulo. Mihi autem abſit gloriari niſi in cruce dn̄i noſtri ieſu chriſti: ipſam crucē ſuam ſuo geſtans humero cōmendabat: et lucerne arſure q̄ ſub modioponenda nō erat / candelabrū ferebat. Baiulans ergo ſibi crucē exijt in eū qui diciturcaluarie locū hebraice golgotha: vbi eū crucifixerūt: et cūeo alios duos hinc et hinc: mediū autē ieſum.Iſti duo laei trones erant ſicut alioꝝ euangeliſtarū narratione didicimꝰcū quibꝰ crucifixus et inter quos fixus eſt chriſtus. De quol.xv premiſſa dixerat ꝓphetia. Et inter iniquos deputatus eſt.xiij. ¶ Scripſit autē et titulū pilatus: et poſuit ſuper crucē. Eratliij. autē ſcriptū. Ieſus nazarenꝰ rex iudeorū. Hūc ergo tituluꝫmulti legerūt iudeorū: qꝛ ꝓpe ciuitatē erat locus vbi crucifixus eſt ieſus. Et erat ſcriptū hebraice/ grece / ⁊ latine: rexiudeorū. He quippe tres lingue ibi pre ceteris eminebant.Hebrea ꝓpter iudeos in dei lege gloriātes. Greca proptergentiū ſapientes. Latina ꝓpter rhomanos: multis ac peneoībus iam tūc gentibꝰ imperātes. ¶Dicebāt ergo pilato pōtifices iudeorū. Noli ſcribere rex iudeorū: ſed quia ipſe dixit rex ſum iudeorū. Reſpōdit pilatus. Qd̓ ſcripſi ſcripſi.Oineffabilē vim diuine operationis: etiā in cordibus ignorantiū. Nōne oculta vox quedā pilato intus quodam ſi dicipoteſt clamoſo ſilentio ꝑſonabat: qd̓ tanto ante in pſalmorūlitteris ꝓphetatū eſt? Ne corrūpas tituli inſcriptionē. Ecce tituli inſcriptionē nō corrūpit: quod ſcripſit ſcripſit. Sedtiā pontifices qui hoc corrūpi volebant: quid dicebāt? Noli ſcribere (inquiūt) rex iudeorū: ſed quia ipſe dixit: rex ſumiudeorū. Quid loquimini inſani: quid fieri cōtradicitis: qd̓mutare nullo pacto poteſtis? Nūquid enī ꝓpterea non eritverū: quia ieſus ait: rex ſum iudeorū? Si corrūpi non poteſtqd̓ pilatus ſcripſit: corrūpi poteſt quod veritas dixit: ſed iudeorūtantū rex eſt chriſtus an et gentiū? Immo ei gētium.n. ij. Cū enim dixiſſet in ꝓphetia. Ego autē cōſtitutus ſum rexab eo ſuper ſyon montē ſctm̄ eius predicans preceptū eius.ne ꝓpter montē ſyonſolis iudeis eum regem quiſqͣꝫ diceretcōſtitutū: cōtinuo ſubiecit. Dn̄s dixit ad me filius meus estu: ego hodie genui te. Poſtula a me et dabo tibi gentes hereditatē tuam: et poſſeſſionē tuā terminos terre. Unde ⁊ ipſe iam per os ꝓpriū loquens apud iudeos. Habeo (inquitalias oues que nō ſunt de hoc ouili: oportet me et ipſas adducere et vocē meam audient: et fiet vnus grex et vnꝰ paſtorCur ergo magnū volumꝰ intelligi in hoc titulo ſacramentūin quo ſcriptū erat rex iudeoꝝ: ſi rex eſt chriſtus et gentiū3Quia ſcꝫ oleaſter factus eſt particeps pinguedinis olee: nōolea particeps facta eſt amaritudinis oleaſtri. Naꝫ in eo qd̓de chriſto veraciter ſcriptū eſt in titulo rex iudeoꝝ: qui ſuntintelligendi iudei: niſi ſemen abrae filij promiſſionis: qͥ ſuntix.etiam filij dei? Qm̄ non qui filij carnis ait apoſtolus hi filidei: ſed qui filij promiſſionis deputātur in ſemine. Et gēteserant quibꝰ dicebat. Si autē vos chriſti: ergo abrae ſemeneſtis: ſcd̓m ꝓmiſſionē heredes. Rex ergo iudeorū chriſtusſed iudeorū circūciſione cordis: ſpiritu nō littera. Quorumlaus nō ex hominibꝰ ſed ex deo eſt: pertinentiū ad hieruſalem liberam matrē noſtram eternā incelis: ſaram ſpiritualē

In enangeſi icd̓m Iohāancillam et filium eius de domo libertatis eijcienteꝫ. Ideoenimpilatus quod ſcripſit ſcripſit: quia dn̄s qd̓ dixit dixit.Tractatus. cxviij.¶ Milites ergo cum crucifixiſſent eū acceperūtveſtimēta eius et fecerūt qͣttuor partes vnicuiqꝫmiliti partem ettunicā. Erat autē tunica incōſutilis deſuper cōtexta per totū. Dixerūt ergo adinuicem. Non ſcindamꝰ eam ſed ſortiamur de illa cuius ſit vt ſcriptura impleret̉ dicens. Partiti ſunt veſtimenta mea ſibi: et in veſtem meā miſerunt ſortem.AA que geſta ſunt iuxta crucem dn̄i cū iam crucifi¶ ¶Vxus eſſet: iſtoqͣꝫtum dn̄s adiuuat ſermone tracteImus. Milites ergo cū crucifixiſſent eū: acceperūt veſtimēta eius etfecerūt quattuor partes: vniVcuiqꝫ militi partē et tunicā. Erat autē tunica incōſutilis: deſuper cōtexta per totū. Dixerūt ergo ad inuicem. Non ſcindamus eā ſed ſortiamur de illacuiꝰ ſit vt ſcriptura Fimple­ F7atur dicens. Partiti ſunt veſtimenta mea ſibi: et in veſtem hꝫmeā miſerūt ſortem. Factū eſt qd̓ voluerunt iudei: non ipſi ℟ſed milites qui parebāt pilato iudicāte ipſo crucifixerūt ieſum. Et tamen ſi volūtates: ſi inſidias: ſi operam: ſi traditionem. poſtremo ſi extorquētes clamores eorū cogitemꝰ: magis vtiqꝫ iudei crucifixerūt ieſum. Sed de partitione et ſortitione veſtimentoꝝ eiꝰ nō eſt pretereūter loquendū. Ꝙͣuisenī om̄es euāgeliſte quattuor huiꝰ rei meminerint: ceteri tamen breuius qͣꝫ iohānes: ſed clauſe illi: iſte vero apertiſſimeNā mattheus ait. Poſtqͣꝫ autē crucifixerūt eū: diuiſerūt ve Mſtimenta eius ſortē mittentes. Marcus. Et crucifigētes eū xxdiuiſerūt veſtimēta eius mittētes ſortem ſuꝑ eis quis quid Atolleret. Lucas. Diuidētes vero veſtimēta eius: miſerūt ſor Ltes. Iohannes autē et quot partes de veſtimētis eius fecerunt dixit: id eſt quattuor: vt ſingulas tollerent. Unde apparet quattuor fuiſſe milites: qͥ in eo crucifigēdo preſidi paruerunt. Manifeſte qͥppe ait. Milites ergo cū crucifixiſſent eūacceperūt veſtimenta eius / et fecerūt quattuor partes: vnicuiqꝫ militi partē/ et tunicā. ſubaudiendū eſt acceperunt: vtiſte ſit ſenſus. Acceperūt veſtimenta eius et fecerūt quattuor partes: vnicuiqꝫ militi partē: acceperūt ⁊ tunicam. Et ſiclocutus eſt vt de ceteris veſtimentis nullā ſortē miſſam eſſevideamus: ſed de tunica quā ſimul cū ceteris acceperūt ſednon ſimiliter diuiſerūt. De hac enī ſequit̉ exponens. Eratautem tunica incōſutilis: deſuper cōtexta per totū.Cur attem de illa ſortem miſerūt narrans: (dixerūt (inquit) ergoad inuicem. Non ſcindamus eā: ſed ſortiamur de illa cuiusſit. Apparet itaqꝫ in alijs veſtibꝰ equales eos habuiſſe partes: vt ſortiri neceſſe non fuerit. In illa vero vna non eos habere potuiſſe ſingulas partes: niſi ſcinderet̉ et pannos eiusinutiliter tollerent: qd̓ ne facerent ad vnū eam peruenire ſortitione maluerūt. Huiꝰ euāgeliſte narrationi cōſonat etiamꝓpheticū teſtimoniū: qd̓ et ipſe cōtinuo ſubiungēs (vt ſcriptura (inqͥt) impleret̉ dicens. Partiti ſunt veſtimēta meaſibi: et in veſtem meā miſerūt ſortē. Non eniꝫ ait ſortiti ſedpartiti ſunt: nec ait ſortiētes partiti ſunt: ſed in ceteris veſtimentis ſortem om̄ino nō nominās. Poſtea dixit/ et in veſtēmeam miſerūt ſortem: ꝓpter illam reliquā tunicam. De quare dicam qd̓ ipſe donauerit: cū prius eam que oboriri poteſttanqͣꝫ euāgeliſte inter ſe diſcrepent calumniam propulſauero: demonſtrans nullius ceterorum verba narrationi iohānis eſſe contraria. Mattheus enim dicendo. Diuiſerunt ve vſtimenta eius ſortem mittentes: ad totam diuiſionem veſtimentorum voluit intelligi etiaꝫ illam tunicam pertinere: dequa ſortem miſerūt: quia vtiqꝫ omnes veſtes diuidendo inquibus et illa fuit: de ipſa ſortiti ſunt. Tale eſt etiam qd̓ aitLucas: diuidentes veſtimenta eius miſerunt ſortes. Diui­ v.dentes enim venerunt ad tunicam de qua eſt facta ſortitio:vt inter eos vniuerſa veſtimētorum eius diuiſio compleret̉Quid aūt intereſt vtrū dicatur: diuidētes miſerūt ſortes qd̓ait lucas: an diuiſerunt ſortē mittētes qd̓ ait mattheꝰ: niſi ꝙlucas dicēdo ſortes pluralē ꝓ ſingulari numero poſuit: quelocutio in ſcripturis ſanctis inſolita non eſt: qͣꝫuis nonnul-

IMattheixxvij.Marci. xvLu. xxiij.Eſaie. liij.

Gal̓. vj

Psͣ. lvj.

Rom̄. xj.

Ioh̓. x.

Col̓. j.

Pſalm̄. ij

Rom̄. ix.

Rom̄. ix.

MattheixxvijMarci. x.Lu. xxiij.

Mattheixxvij

Tertushꝫ īpleret̉.Psͣ. xxj.

vbi. sͣ.

vbi sͣ.

2

B