56In euāgeliū ſcd̓m IohanExpoſitio diui Auguitini

Expoſitio diui AuguſtiniErminato magno prolixoqꝫ ſermone quē poſt ceęnam dominus fundendo pro nobis ꝓximo ſanguiIne ad diſcipulos habuit qui cum illo tūc erant: adFiuncta oratiōe quā direxit ad patrē: deinceps eiꝰpaſſionē iohannes euāgeliſta ſic exorſus eſt. Hec cū dixiſſet ieſus: egreſſus eſt cum diſcipulis ſuis trans torrentem cedron vbi eratortus: in quem introiuit ipſe et diſcipuli eius.Sciebat autē ⁊ iudas qui tradebat eum locum: quia frequēter ieſus conuenerat illuc cum diſcipulis ſuis. Hoc qd̓ narrat ingreſſum dominum cum diſcipulis ſuis in hortum / noncontinuo factum eſt cum eius illa finita eſſet oratio de cuiusverbis ait: hec cum dixiſſet ieſus. Sed alia quedam ſunt interpoſita/ que ab iſto pretermiſſa: apud alios euāgeliſtas leguntur: ſicut apud hunc inueniuntur multa que illi ſimiliterin ſua narratione tacuerūt. Quomodo autem inter ſe omnesconueniāt: ne veritati que per alium promitur ab alio repugnetur/ quiſquis noſſe deſiderat/ non in his ſermonibus ſedin alijs laborioſis litteris querat nec ſtando et audiēdo: ſedpotius ſedēdo et legendo: vel legenti aurem mentēqꝫ intentiſſimam prebēdo illa condiſcat. Credat tamen anteqͣꝫ ſciat:ſiue id etiam ſcire in hac vita poſſit: ſiue per aliqua impedimenta non poſſit nihil: ab aliquo euangeliſta eſſe ſcriptum:quantū ad hos attinet quos in auctoritateꝫ canonicam recepit eccleſia: qd̓ vel ipſius vel alterius non minus veraci narrationi poſſit eſſe contrarium. Nunc itaqꝫ huius beati iohānis narrationeꝫ quā ſuſcepimus tractandā: ſine aliorū comparatione videamus: in eis que manifeſta ſunt non immorātes: vt hoc vbi opus eſt cauſa poſcente faciamus. Non ergoſic accipiamus qd̓ ait: hec cum dixiſſet ieſus: egreſſus eſt cūdiſcipulis ſuis trans torrētem cedron: vbi erat ortus: in quēintroijt ipſe et diſcipuli eius: tanqͣꝫ cōtinuo poſt illa verba inillumhortū fuerit ingreſſus: ſed ad hoc valeat qd̓ dictuꝫ eſt:hec cum dixiſſet ieſus: vt non eum ante opinemur ingreſſuꝫqͣꝫ illa verba finiret. ¶ Sciebat autem (īquit) et iudas qui tradebat eum locum. Ordo verborum eſt. Sciebat locum quitradebat eum: ſquia frequenter (inquit) ieſus conuenerat illuc cum diſcipulis ſuis.Ibi ergo lupus ouina pelle contectus: et inter oues alto patriſfamilias conſilio toleratus didicit: vbi ad tempus exiguum diſpergeret gregem: inſidijsappetendo paſtorem. Iudas ergo (inquit) cum accepiſſetcohortem: et a principibꝰ ei phariſeis miniſtros: venit illuccum laternis et facibus et armis. Iohors nō iudeorum ſedmilitum fuit. Apreſide itaqꝫ ītelligatur accepta tanqͣꝫ ad tenendum reum. Seruato ordine legitime poteſtatis: vt nullus tenentibus auderet obſiſtere: qͣꝫqͣꝫ et manus tanta fueritcongregata: et ſic armata veniebat vt vel terreret vel etiamrepugnaret: ſi quiſqͣꝫ chriſtum defendere auderet. Ita quippe eius abſcōdebatur poteſtas et obtundebatur infirmitas:vt hec inimicis neceſſaria viderentur aduerſus eum in quēnihil valuiſſet niſi qd̓ ipſe voluiſſet: bene vtens bonus maliset faciens bona de malis ad faciendos bonos ex malis ⁊ diſcernendo a malis. Ieſus itaqꝫ (ſicut euāgeliſta ſecutus adiungit:) ſciens omnia que ventura erāt ſuper eum: proceſſitue et dicit eis. Quid queritis? Reſponderunt ei. Ieſum nazaide renum. Dicit eis ieſus Ego ſum. Stabat autē ⁊ iudas quitradidit eum cum ipſis. Ut ergo dixit eis egoſum: abieruntretrorſum et ceciderunt interram.Ubi nunc militū cohorset miniſtri principū etphariſeorum? Ubi terror et munimēarmatorum? Nempe vna vox dicentis ego ſum: tantam turbam odijs ferocem / armiſqꝫ terribilem ſine telo vllo percuſſit: repulit: ſtrauit. Deus enim latebāt in carne ⁊ ſempiternꝰdies ita membris occultabatur humanis. vt laternis et facibus quereretur occidendus a tenebris. Egoſum dicit: ⁊ impios deiecit. Quid iudicaturus faciet: qui iudicandus hocfecit:? Quid regnaturus poterit: qui moriturus hoc potuit:Et nunc vbiqꝫ per euāgelium/ ego ſum dicit chriſtus: et a iudeis expectatur antichriſtus / vt retro redeant et in terrā cadant: quoniam deſerentes celeſtia/ terrena deſiderant. Certe ad comprehendendum ieſum perſecutores cum traditorevenerunt: quem querebant inuenerunt. Audierunt ego ſumquare non comprehenderunt ſed abierunt retro ⁊ ceciderūt:niſi quia hoc voluit qui potuit quicquid voluit? Uerū ſi nunqͣꝫ ſe ab eis permitteret apprehendi: non quidem illi facerētpropter qd̓ venerant: ſed nec ipſe faceret propter quod vene-

¶ Et adduxerūt eum ad annam primum. Eratenim ſocer cayphe qui erat pontifex anni illius.Erat autem cayphas qui conſilium dederat iudeis: quia expedit vnum hominem mori pro populo. Sequebatur auteꝫ ieſum ſymon petrus etalius diſcipulus. Diſcipulus autem ille erat notus pontifici/ et introiuit cum ieſu in atrium pōtiticis petrus autem ſtabat ad oſtinforis. Exiuitergo diſcipulus alius qui erat notus potificiet diricoſtiarie etintrodurit petrum. Dicit ergopetro ancilla oſtiaria. Nunquid ettu ex diſcipulis es hominis iſtius: Dicit ille. Ronſum. Stabant autem ſerui et miniſtri ad prunas quia frigus erat et calefaciebant ſe. Erat autē cū eis ⁊ petrus ſtans ⁊ cateraciens ſe. Pontirex ergo interrogauit ieſum de diſcipulis ſuis et de doctrina

In euāgeliū ſcom Ioharat. Eum quippe illi occidendū querebant ſeuiēdo: ſed querebat nos et ipſe moriendo. Proinde quia tenere volentibꝰnec valentibus oſtēdit poteſtatem ſuam: iam teneant eum vtfaciat de neſcientibus voluntatem ſuam. ¶ Iterum ergo eosinterrogauit. Quid queritis? Illi autem dixerunt: Ieſumnazarenum. Reſpondit ieſus. Dixi vobis: quia ego ſum. Siergo me queritis: ſinite hos abire / vt adimpleret̉ ſermoquēdixit. Quia quos dediſti mihi: non perdidi ex eis quemqꝫ. IISi me inquit queritis: ſinite hos abire. Inimicos videt̉: ethoc faciunt qd̓ iubet. Sinunt hos abire: quos non vult perire. Nunquid autem non erant poſtea morituri? Cur ergo ſitunc morerētur perderet eos: niſi quia nondū ſic in eum credebat: quomodo credunt quicunqꝫ non pereunt? ¶Simō ergo petrus habens gladium eduxit eum ⁊ percuſſit ſeruum Fprincipis/ et abſciditeiꝰ auriculā dextram. Erat autem nomenſeruo malchus. Solus hic euangeliſta etiam nomē huius ſerui expreſſit: ſicut Lucas ſolus qd̓ eius auriculam dominus tetigerit et ſanauerit eam. Malchus interpretatur regnaturus. Quid ergo auris pro domino amputata ⁊ a domino ſanata ſignificat: niſi auditum amputata vetuſtate renouatum/ vt ſit in nouitate ſpiritus: et non in vetuſtate littere.Quod cui preſtitum fuerit a chriſto/ quis dubitet regnaturum eſſe cum chriſto? Quod autē ſeruus dictus eſt: ⁊ hoc adillam pertinet vetuſtatē / que in ſeruitutē generat qd̓ eſt agar.Sed cum acceſſit ſanitas: figurata eſt et libertas. Factum tamen petri dominus improbauit: ⁊ progredi vltra prohibuitdicens. Mitte gladium tuum in vaginam. Calicem quē dedit mihi pater nō vis vt bibam illum? In ſuo quippe factoille diſcipulus magiſtrū defendere voluit: non qd̓ facienduꝫeſt cogitauit. Et ille igitur ad patientiam cōmonendus fuitet hoc ad intelligentiam conſcribendum. Quod autē a patreſibi dicit datū calicem paſſionis: ꝓfecto illud eſt qd̓ ait apoſtolus. Si deus pro nobis: quis cōtra nos. Qui filio proprionon pepercit: ſed pro nobis omnibus tradidit eum? Uerumauctor calicis huius eſt etiam ipſe quibibit: vnde idem apoſtolus iterum dicit / chriſtus dilexit nos et tradidit ſemetipſum pro nobis: oblationem et hoſtiam deo in odorem ſuauitatis. ¶ Cohors autem et tribunus et miniſtri iudeorum: cōprehenderunt ieſum: et ligauerunt eum. Comprehenderūtad quem non acceſſerunt: quoniaꝫ dies ille: illi vero tenebrepermanſerunt/ nec audierunt/ accedite ad eum et illuminamini. Si enim ſic accederent / non eum manibus occidendūſed recipiendū corde comprehenderent. Nunc autem quando eum illo modo comprehenderunt: tunc ab illo longius receſſerunt / et ligauerunt eum a quo ſolui potius velle debuerunt: et erant fortaſſis in eis qui tūc impoſuerunt chriſto vincula ſua: atqꝫ ab eo poſtealiberati dixerunt. Dirupiſti vincula mea. Hec hodieſatis ſint: tractabuntur deo volente ſermone alio que ſequuntur.Tractatus. cxiij.¶ Et adduxerūt eum ad annam primum. Eratenim ſocer cayphe qui erat pontifex anni illius.Erat autem cayphas qui conſilium dederat iudeis: quia expedit vnum hominem mori pro populo. Sequebatur auteꝫ ieſum ſymon petrus etalius diſcipulus. Diſcipulus autem ille erat notus pontifici/ et introiuit cum ieſu in atrium pōtiticis petrus autem ſtabat ad oſtinforis. Exiuitergo diſcipulus alius qui erat notus potificiet diricoſtiarie etintrodurit petrum. Dicit ergopetro ancilla oſtiaria. Nunquid ettu ex diſcipulis es hominis iſtius: Dicit ille. Ronſum. Stabant autem ſerui et miniſtri ad prunas quia frigus erat et calefaciebant ſe. Erat autē cū eis ⁊ petrus ſtans ⁊ cateraciens ſe. Pontirex ergo interrogauit ieſum de diſcipulis ſuis et de doctrina

Al̓. OuēAl̓. tradebat.

A

D

ficis.Lu. xxij.

CAl̓. pōtificis.Lu. xxij.

Rom̄. vij.

Rom̄. vij.

sͣ. tra. cvij.

Al̓. Quē

Gal̓. iiij.

Rom̄. viij

Textꝰ habet dixitergo ieſuspetro.

Ephe. ij.

psͣ. xxxiij

Pſal. cxv.