Expoſitio diui Auguſtini in euāgeliū ſcd̓m ?

rpoſitio diui Auguſtini inrabilia opera eſſe trinitatis: ſed ſingillatim commēdandasfuiſſe perſonas: vt nō ſolum ſine ſeparatione verū etiam ſineconfuſione et vnitas intelligatur et trinitas. Exponit deīdequid dixerit de peccato / et de iuſticia et de iudicio. DDe peccato quidem (inquit) quia non crediderunt in me.Hoc enīpeccatum quaſi ſolū ſit pre ceteris poſuit: quia hoc manentecetera detinentur: et hoc diſcedente cetera remittunt̉. ¶Deiuſticia vero (inquit) qꝛ ad patrē vado: ⁊ iam non videbitisme. Hic primo videndū eſt: ſi recte quiſqꝫ arguitur de pctōquomodo recte arguitur ⁊ de iuſticia. Nunqͥd ſi arguenduseſt peccator propterea quia peccator eſt: arguenduꝫ putauitquiſqͣꝫ ⁊ iuſtū: propterea quia iuſtus eſt. Abſit. Nam ⁊ ſi aliquando iuſtus arguitur: ideo recte arguitur: quia ſcriptū eſtij. Non eſt iuſtus interra: qui faciat bonum ⁊ non peccet. Quocirca etiam cū iuſtus arguitur de peccato arguitur nō de iuſticia: qm̄ et in illoquod legimus diuinitus dictū: noli efficiiuſtus multū: non eſt notata iuſticiaſapiētis: ſed ſuꝑbia preſumētis. Qui ergo fit multum iuſtus: ipſonimio fit iniuſtusMultū enim ſe facit iuſtū: qui dicit ſe non habere peccatumaut qͥ ſe putat non gratia dei ſed ſua volūtate ſufficiēte efficiiuſtum: nec recte viuēdo iuſtus eſt: ſed potius inflatus putādo ſe eſſe quod non eſt. Quo pacto igitur mūdus arguēduseſt de iuſticia: niſi de iuſticia credentium? Arguitur itaqꝫ depeccato quia in xp̄m nō credit: et arguitur de iuſticia eorumqui credūt. Ipſa quippe fideliū comparatio: infidelium eſtvituperatio. Hoc et ipſa expoſitio ſatis indicat. Uolens enīaperire quid dixerit: de iuſticia vero inquit quia ad patremvado et iam non videbitis me. Non ait: et iam non videbūtme de quibus dixerat: quia non credūt in me: ſed peccatumquid vocaret exponens: de illis locutus eſt dicens: quia noncredunt in me. Exponens autē quam dixerit iuſticiā de quavt dixit mūdus arguitur: ad ipſos quibus loquebatur ſe cōuertit atqꝫ ait. Quia ad patrē vado et iam non videbitis me.Quapropter mundus de peccato quidē ſuo: de iuſticia veroarguitur aliena: ſicut arguuntur delumine tenebre. Omnia.v. enim que arguuntur ait apoſtolus: a lumine manifeſtantur.Ꝙtum enim malū ſit eorū qui non credūt: non ſolum per ſeipſum: verū etiam ex bono poteſt eoruꝫ apparere qui credūtEt qm̄ iſta vox infidelium eſſe conſueuit: quomodo credimꝰquod non vidimus. Ideo credētiū iuſticiā ſic oportuit diffi.x. niri: qꝛ ad patrem vado et iam non videbitis me. Beati enīqui non vidēt et credunt. Nam et qui viderūt chriſtū non ineo laudata eſt fides eorū quia credebant quod videbāt: id ēfilium hominis. ſed quia credebant quod non videbant: id ēfiliū dei. Cum vero et ipſa forma ſerui ſubtracta eorum eſſetaſpectibꝰ: tum vero ex omni parte impletū eſt: iuſtus ex fideviuit. Eſt enī fides: ſicut in epiſtola q̄ ad hebreos ē diffinit̉:ſperandarū ſubſtantia et conuictio rerū que non vident̉. Sꝫquid eſt iam nō videbitis me? Non enimait: ad patrē vado:et non videbitis me. Ut temporis interuallum qͦ non videbatur ſignificaſſe intelligeretur: ſiue breue ſiue longū: tamēvtiqꝫ terminatū. Sed dicendo iam non videbitis me: velutnunqͣꝫ de cetero viſuros eos xp̄m veritas pronūciauit? Hecne iuſticia eſt nunqͣꝫ xp̄m videre ⁊ in eū tamen credere: cumpropterea laudetur fides ex qua iuſtus viuit: qm̄ credit quēv. modo non videt xp̄m: ſe aliquando eſſe viſurum? Poſtremoẜm hāc iuſticiam nunquid dicturi ſumus paulū apoſtolumnon fuiſſe iuſtū: confitentem ſe xp̄m vidiſſe poſt aſcenſionemeius incelū: de quo vtiqꝫ iam tempore dixerat: iam non videbitis me. Nunquid ẜm hanc iuſticiam iuſtus non erat glorioſiſſimus ſtephanus: qui cum lapidaretur ait: ecce videocelum apertum: et filium hominis ſtātem ad dexteram deiQuid ergo eſt ad patrem vado: ⁊ iam non videbitis me: niſiquomodoſum cum vobiſcum ſum? Tunc enim adhuc eratmortalis in ſimilitudine carnis peccati: qui eſurire poteratatqꝫ ſitire/ fatigari atqꝫ dormire. Hunc ergo chriſtum: id eſttalem xp̄m cum trāſiſſet de hoc mundo ad patrem non erantiam viſuri: et ipſa eſt iuſticia fidei de qua dicit apoſtolꝰ. Etſi noueramus xp̄m ẜm carnem: ſed nunc iam non nouimus.Erit itaqꝫ inquit veſtra iuſticia qua mundus arguetur: quiavado ad patrem et iam nō videbitis me: quomodo in eū quēnon videbitis credetis in me: et quādomē videbitis qd̓ tūcero: non videbitis me quod ſum vobiſcum modo: non videbitis me humilem ſed excelſum: non videbitis mortalem .ſꝫ

neuāgeliū ſcd̓m Iohan.ſempiternum: non videbitis iudicandum ſed iudicaturum:⁊ de hac fide veſtra: id eſt iuſticia veſtra: arguet ſpūſſanctusincredulum mundum. Arguet etiā: (de iudicio: qꝛ princepshuius mūdi iudicatus eſt. Quis eſt iſte niſi de quo ait alioloco: ecce venit princeps mundi et in me nihil inuenit: id eſt Inihil iuris ſui: nihil quod ad eū pertineat: nullū ſcilicet omnino peccatū? Per hoc enim eſt diabolus princeps mundi:non enim celi et terre et oīm que in eis ſunt eſt diabolus princeps qua ſignificatione intelligitur mundus vbi dictum eſtet mundus per eū factus eſt. Sed mundi eſt diabolus prin­ 3ceps: de quo mundo ibi continuo ſubiungit atqꝫ ait: et mundus eū non cognouit: hoc eſt homines infideles: quibꝰ totoorbe terrarum mūdus eſt plenus. Inter quos gemit fidelismūdus: quem de mundo elegit per quemfactus eſt mūdusde quo ipſe dicit. Non venit filius hominis vt iudicet mundum: ſed vt ſaluetur mundus ꝑ ipſum. Mundus eo iudicātedamnatur: mundus eo ſubueniente ſaluatur: quoniam ſicutarbor folijs et pomīs: ſicut area paleis et frumentis: ita infidelibus et fidelibus plenus eſt mundus. Princeps eſt ergomundi huius: hoc eſt princeps tenebrarū harum: hoc ē infidelium de quibus eruitur mundus quibus dicitur/ fuiſtisaliquādo tenebre: nūc aūt lux in dn̄o. Princeps mūdi huiꝰde quo alibi dicit. Nunc princeps mundi huius miſſus ē fo­ 1ras: vtiqꝫ iudicatꝰ eſt: quoniā iudicio ignis eterni irreuoca­ 3biliter deſtinatus eſt. Et de hoc itaqꝫ iudicio quo princepsiudicatus eſt mundi: arguitur a ſpirituſancto mundus: quoniam cūſuo prīcipe iudicatur: quem ſuperbus atqꝫ impiusimitatur. Si enim deus ſicut dicit apoſtolus petrus: peccā­ ijtibus angelis nō pepercit: ſed carceribus caliginis inferi retrudēs tradidit in iudicio puniendos ſeruari: quomodo nōa ſpū ſancto de hoc iudicio mundus arguitur: quando in ſpiritu ſancto hec loquitur apoſtolus? Credant itaqꝫ hominesin xp̄m ne arguantur de peccato infidelitatis ſue: quo peccata oīa detinētur. Tranſeant in numerū fidelium: ne arguantur de iuſticia eorum: quos iuſtificatos non imitantur. Caueant futurum iudiciū/ ne cum mundi principe damnenturquem iudicatū imitantur. Etenim ne ſibi exiſtimet parci ſuperbia dura mortaliū: de ſuperboruꝫ ſupplicio terrenda eſtangelorum.Tractatus. xcvj.¶ Adhuc multa habeo vobis dicere: ſed nō poteſtis portare modo. Cū autem venerit ille ſpūsveritatis docebit vos omnem veritatem.N iſto ſctī euangelij capitulo vbi dn̄s ait diſcipu¶ lis ſuis. Adhuc multa habeo vobis dicere ſꝫ nonpoteſtis portare modo.Prius querendum illud. Aoccurrit quomodo ſuperius dixerit omnia q̄ audiui a pr̄e meo nota feci vobis: ethic dicat: adhuc multa habeo vobis dicere: ſed nō poteſtis portare modo. Uerū illudquomodo dixerit: quod nondum fecerat tanqͣꝫ fecerit / ſicutea que futura ſunt deuꝫ feciſſe propheta teſtatur dicens: quifecit que futura ſunt: iam cum ipſa verba tractaremꝰ: vt potuimus expoſuimꝰ. Nunc ergo que iſta ſint que apoſtoli tūcportare non poterant: vultis forſitanſcire. Sꝫ quis noſtrumaudeat eorum ſe dicere iam capacem: que illi capere non valebant. Ac per hoc nec a me expectanda ſunt vt dicātur queforte non caperem ſi mihi ab alio dicerentur: nec vos ea portare poſſetis: etiam ſi ego tātus eſſem vt a me iſta que vobisaltiora ſunt audiretis. Et fieri quidem poteſt vt ſint ī vobisaliqui ad ea capienda iam idonei: que alij capere nondumvalent: ⁊ ſi non omnia de quibus magiſter ille deus dicebatadhuc multa habeo vobis dicere: tamen eorumfortaſſe nō­ Inulla. Sed que nam ſint iſta que ipſe non dixit: temerariumeſt velle preſumere ⁊ dicere. Nam et mori pro chriſto nondūerant idonei tunc apoſtoli quibus dicebat: non poteſtis meſequi modo. Unde primus eorum petrus: qui hoc iā ſe poſſepreſumpſerat: aliud expertus ē qͣꝫ putabat. Et tamē poſteaet viri et mulieres/ pueri et puelle / iuuenes et virgines / ſenes cum iunioribus / innumerabiles martyrio coronati ſuntet poſſe inuente ſunt oues: quod tunc quando iſta dominusloquebatur: nondum poterant portare paſtores. Nunqͥd ergo debuit illis ouibus dici in illo tentationis articulo: quodcertare vſqꝫ ad mortem ꝓ veritate oportebat: et pro chriſti

ij. Cor. v

Roma. j.

Roma. j.

Iohā. xx.

Ecc̄s. vij

Heb̓. xj.

j. Cor. xv

Act̉. vij.

Epheẜ.

I

Z

Iohā. xiij

Ephẜ. v.Ioh̓. xij.

Ioh̓. xiiij.

Ioh̓. xiiij.

Ioh̓. iij

Epheẜ. v.

Iohan. j.

ij. Pe. ij.

L

A