Expoſitio diui Auguſtini In euangeliū ſcd̓m Iohat

per ipſum credentem / offerentem/ benedicentem/ tingentē/etiam tantillum mundet infantem: qͣꝫuis nondum valentemcorde credere ad iuſticiam: etore confiteri ad ſalutem. Totum hoc fit per verbū: de quo dominus ait. Iam vos mundieſtis: propter verbum quod locutus ſum vobis.Tractatus. lxxxj.¶ Manete ī me et ego in vobis ſicut palmes nōpoteſt ferre fructum a ſemetipſo niſi māſerit in vite ſic nec vos niſi in me manſeritis. Ego ſum vitis vos palmites qͥ manet in me et ego in eo. Hicfert fructum multum quia ſine me nihil poteſtisfacere: ſi quis in me non manſerit mittetur forasſicut palmes et areſcet: ⁊ colligent eum et in ignēmittent et ardet. ſi manſeritis in me et verba meain vobis manſerint quodcunqꝫ volueritis petetis et fiet vobis.Itemſe dixit eſſe ieſus et diſcipulos ſuos palmilItes ⁊ agricolam patrem. Unde iam pridem ſicutpotuimus diſputatum eſt. In hac autem lectione☞Acum adhuc de ſeipſo qui eſt vitis ⁊ de ſuis palmitibus / hoc eſt diſcipulis loqueretur: ſmanete (inquit) in me etego in vobis. NNō eo modo illi in ipſo/ ſicut ipſe ī illis. Utrūqꝫ autem prodeſt nō ipſi ſed illis. Ita quippe in vite ſunt palmites: vt viti non conferant: ſed inde accipiant vnde viuant.Ita vero vitis eſt in palmitibꝰ: vt vitale alimentum ſubminiſtret eis non ſumat ab eis. Ac per hoc et manentem inſe habere chriſtum et manere in chriſto: diſcipulis prodeſt vtrūqꝫnon chriſto. Nam preciſo palmite/ poteſt de viua radice alipullulare. Qui autem preciſus eſt: ſine radice non poteſt viuere. Deniqꝫ adiungit et dicit. ¶Sicut palmes non poteſt ferre fructum a ſemetipſo niſi māſerit in vite: ſic nec vos niſi inme manſeritis. Magna gratie commendatio fratres meicorda inſtruit humilium: ora obſtruit ſuperborum. Ecce ſicui audent reſpondeant: qui ignorantes dei iuſticiam et ſuāvolentes conſtituere/ iuſticie dei non ſunt ſubiecti. Ecce cuin̄. iij reſpondeant ſibi placentes: et ad bona opera facienda deūſibi neceſſarium non putantes. Nonne huic reſiſtunt veritati / homines mente corrupti: reprobi circa fidem/ qui reſpondent et loquuntur iniquitateꝫ dicentes? A deo habemus qd̓homines ſumus: a nobiſipſis auteꝫ quod iuſti ſumus. Quiddicitis quid voſipſos decipitis non aſſertores ſed precipitatores liberi arbitrij: ex alto elationis: per inania preſumptionis in profunda ſubmerſi? Nempe vox veſtra eſt: qd̓ homo ex ſemetipſo facit iuſticiam / hoc eſt altum elationis veſtre: ſed veritas contradicit et dicit. Palmes non poteſt ferre fructuꝫ a ſemetipſo: niſi manſerit in vite. Ite nunc per abrupta et non habentes vbi figamini: ventoſa loquacitate iactamini. Hec ſunt inania preſumptionis veſtre. Sed qͥd vosſequatur videte: et ſi eſt in vobis vllus ſenſus horrete. Quienim a ſemetipſo ſe fructum exiſtimat ferre: in vite non eſt.Qui in vite non eſt: in chriſto non eſt. Qui in chriſto non eſt:chriſtianus non eſt. Hec ſunt profunda ſubmerſionis veſtre:etiam atqꝫ etiam conſiderate: quid adhuc veritas adiungagat ⁊ dicat. Ego ſum (inquit) vitis: vos palmites. Qui manet in me et ego in eo: hic fert fructum multum/ quia ſine menihil poteſtis facere. Ne quiſqͣꝫ putaret ſaltem paruum aliquem fructum poſſe a ſemetipſo palmitem ferre: cum dixiſſet hic fert fructum multum: non ait quia ſine meparum poteſtis facere: ſed nihil poteſtis facere. Siue ergo parum ſiuemultuꝫ: ſiue illo fieri non poteſt: ſine quonihil fieri poteſt: qꝛet ſi parum attulerit palmes: eum purgat agricola vt plus aſferat. Tamen niſi in vite manſerit et vixerit de radice: qͣꝫtūlibet fructum a ſemetipſo non poteſt ferre. Ꝙͣuis autē chriſtus vitis non eſſet niſi homo eſſet: tamen iſtam gratiam palmitibus non preberet niſi etiam deus eſſet. Uerum quia itaſine iſta gratia non poteſt viui vt et mors in poteſtate ſit liberi arbitrij: Iſi quis in me (inquit) non manſerit/ mittetur foras ſicut palmes et areſcet / et colligent eum et in ignem mittent et ardet. Ligna itaqꝫ vitis tanto ſunt contēptibiliora ſiin vite non manſerint: qͣꝫto glorioſiora ſi manſerint. Deniqꝫſicut de his etiam per ezechielem prophetam dominus di-

In euangeliū ſcd̓m Iohacit/ preciſa nullis agricolarum vſibus proſunt: nullis fabrilibus operibꝰ deputatur. Unum de duobus palmiti cōgruit:aut vitis/ aut ignis. Si in vite non eſt: in igne erit: vt ergo inigne non ſit: in vite ſit. ¶ Si manſeritis in me (inquit) et verbamea in vobis manſerint quodcunqꝫ volueritis petetis ⁊ fieivobis. Manendo quippe in chriſto quid velle poſſunt: niſiquod conuenit chriſto Quid velle poſſunt manēdo in ſaluatore: niſi quod non alienum eſt a ſalute? Aliud quippe volumus quia ſumus in chriſto: et aliud volumus quia ſumꝰ adhuc in hoc ſeculo. De māſione namqꝫ huius ſeculi nobis aliquando ſubrepit / vt hoc petamus quod nobis non expedireneſcimus. Sed abſit vt fiat nobis ſi manemꝰ in chriſto: quinon facit quando petimus/ niſi quod expedit nobis. Manētes ergo in eo cum verba eius in nobis manent quodcūqꝫ voluerimus petimus et fiet nobis: quia ſi petimus et non fietnon hoc petimus quod habet manſio in eo: nec quod habentverba eius que manent in nobis: ſed quod habet infirmitaset cupiditas carnis q̄ non eſt in eo: et in qua non manent verba eiꝰ. Nam vtiqꝫ ad verba eius pertinet oratio illa quā docuit: vbi dicimus. Pater noſter qui es in celis. Ab huiꝰ orationis verbis et ſenſibus non recedamus petitionibus noſtris: et quicquid petierimus fiet nobis. Tunc eniꝫ dicendaſunt verba eius in nobis manere/ quando facimus que precepit et diligimus que promiſit. Quando autem verba eiusmanent in memoria nec inueniūtur in vita: non computaturpalmes in vite: quia vitam non attrahit a radice. Ad hāc diſferentiam valet quod ſcriptum eſt. Et memoria retinentibꝰmandata eius / vt faciant ea. Multi enim memoria retinentet contennunt vel etiā derident et oppugnant ea. In his verba chriſti non manent: quia tangunt et quodammodo non co ꝑherent. Et ideo illis non erunt in beneficium: ſed in teſtimonium: ⁊ quia ſic inſunt eis vt non maneant in eis: ad hoc tenētur ab eis vt iudicentur ex eis.Tractatus. lxxxij.¶ In hoc clarificatus eſt pater meus vt fructuꝫplurimum afferatis et efficiamini mei diſcipuli.Sicut dilexit me pater et ego dilexi vos. Manete in dilectione mea ſi precepta mea ſeruaueritismanebitis ī dilectione mea. Sicut et ego patrismei precepta ſeruaui et maneo in eiꝰ dilectione.Agis magiſqꝫ ſaluator gratiam qua ſaluamur dicipulis loquēdo cōmendans: in hoc (inquit) clarificatus eſt pater meus vt fructum plurimum afSferatis et efficiamini mei diſcipuli. Siue glorifi-catus ſiue clarificatus dicatur: ex vno greco verbo vtrunqꝫtranſlatū ē: qd̓ eſt δοξάλογέω. Doxa enī que grece dicit̉:latine gloria eſt. Quod ideo cōmemorandū exiſtimaui: quiadicit apoſtolus. Si abraam ex operibus iuſtificatus eſt: ha­ Pbet gloriā ſed non ad deum. Hec eſt ad deum gloria qua glorificatur non homo ſed deꝰ/ ſi non ex operibus ſed ex fide iuſtificatur: vt ex deo illi ſit quod etiam bene operatur: quoniāpalmes ſicut iam ſuperius dixi: nō poteſt ferre fructum a ſemetipſo. Si eniꝫ in hoc clarificatus eſt deus pater vt fructūplurimum afferamus ⁊ efficiamur chriſti diſcipuli: non hocglorie noſtre tribuamus tanqͣꝫ ex nobiſipſis habeamus: eiꝰeſt enim hec gratia: et ideo in hoc non noſtra ſed eius eſt gloria. Unde et alibi cum dixiſſet: ſic luceat lumen veſtrum co­ Iram hominibus vt videant opera veſtra bona: ne a ſemetipſis putarent eſſe bona operaſua: mox addidit: et glorificentpatrem veſtrum qui in celis eſt. In hoc enim glorificatur pater vt fructum plurimum afferamus et efficiamur chriſti diſcipuli. A quo efficimur/ niſi ab illo cuius miſericordia preuenit nos? Ipſius enim figmentum ſumus: creati in chriſtoieſu in operibꝰ bonis. Sicut dilexit me pater (inquit) ⁊ egedilexi vos: manēte ī dilectione mea. Ecce vnde ſunt nobis Copera bona. Nam vnde nobis eſſent: niſi quia fides per dilectionem operatur? Unde autem diligeremus niſi prius diligeremur? Apertiſſime hoc in epiſtola ſua idem iſte euangeliſta dixit. Nos diligamus deum. quoniam ipſe priordile­ j.xit nos. Quod autem ait/ ſicut dilexit me pater et ego dilexivos: non equalitatem nature oſtendit noſtre et ſue: ſicut eſtpatris et ipſius: ſed gratiam qua mediator dei et hominum

Rom̄. x.ij. Tim̄. iij.

A

B

āne.i Ezech̓. xv

Ezech̓. xv

Mat. vj.

Psͣ. cij. ẜꝫaliā trāſlationem.

Rom̄. iiij.

Ephe. ij

Ephe. ij

Gal̓. v.

Mat. v.

j. Ioh̓. iiij

A