Tractatus. lxxj. et. lxxij.Capitulū. xiiij. Fo. cci

.lxxj. et. lxxij.opera.Ergo et verba opera ſunt? Plane ita eſt. Nam profecto qui proximū loquēdo edificat: bonū opus operatur.Sed quid eſt a meipſo non loquor: niſi a meip̄o non ſum quiloquor? Ei quippe tribuit quod facit: de quo eſt ipſe qui facit. Pater enim deus nō eſt de aliquo: filius autem deus eſtquidē patri equalis ſed de patre deo. Ideo ille deus ſed nōde deo: et lumen ſed non de lumine: iſte vero deus de deo: lumen de lumine. Nam in his duabus ſententijs. Una qua dictum eſt/ non a meipſo loquor. Alia qua dictum eſt: pater autem in me manens ipſe facit opera: ſingulas tenentes diuerſi nobis aduerſantur heretici: qui non ex vna parte ſed in cōtraria conantes a via veritatis exorbitant. Arriani quippedicunt. Ecce inequalis eſt patri filius: a ſeipſo non loquiturDicunt ſabelliani ꝯtra: id eſt patri paſſiani. Ecce qui patereſt: ipſe et filius. Quid enim eſt pater in memanens ipſe facit opera: niſi in me maneo ego qui facio? Contraria dicitisſed non eo modo ſicut eſt falſum contrariū vero: ſed ſicut ſūtinter ſe duo falſa contraria/ errādo in diuerſa itis: in medioeſt via quā relinquitis. Inter voſipſos longiore interualloſeparati eſtis: qͣꝫ ab ipſa via cuiꝰ deſertores eſtis. Uos hincvos autem illinchuc venite: alteri ad alteros tranſire noliteſed hinc atqꝫ illinc ad nos veniendo inuicem vos inuenite.Sabelliani agnoſcite quem pretermittitis. Arriani equātequē ſubditis: et in via vera nobiſcum ambulabitis. Eſt enīꝙ inuicem ex vobis alteri ex alteris admoneri vtriqꝫ debeatis. Audi ſabelliane. Uſqꝫ adeo non ipſe pater ſed alter eſt filius: vt eum arrianus inequalē aſſerat patri. Audi arriane.Uſqꝫ adeo filius equalis eſt patri: vt ſabellianus eundē eſſedicat et patrem. Tu adde quem tollis: tu adimple quem minuis: et nobiſcū ambo ꝯſiſtitis: quia nectu tollis: nec tu minuis eum: qui et alter eſt a patre vt conuincas ſabellianū: etx. equalis eſt patri vtcōuincas arrianū. Utriſqꝫ enim clamat:ego et pater vnum ſumus. Quod ait vnuꝫ / audiant arriani.Qd̓ ait ſumus: audiant ſabelliani: et nec illi equalem/ nec illi alterum negando ſint vani. Si ergo quoniā dixit. Uerbaque ego loquor vobis a meipſo non loquor: propterea putat̉vſqꝫ adeo imparis poteſtatis: vt nō quod ipſe vult faciat: auy. diatur qd̓ dixit. Sicut pater ſuſcitat mortuos et viuificat:ſic ⁊ filius quos vult viuificat. Item ſi quoniā dixit. Paterin memanens ipſe fecit opera: propterea putatur non aliuseſſe pater alius ipſe: audiatur qd̓ dixit. Quecūqꝫ pater facithec et filius ſimiliter facit: et intelligatur non bis vnus ſedduo vnum. Uerū quia ſic equalis eſt alter alteri: vt tamen alter ſit ex altero: ideo non loquitur a ſemetipſo: quia non eſt aſeipſo. Et ideo pater in illo manens facit opera ipſe: quia ꝑquemet cum quo facit non eſt niſi ab ipſo. ¶ Deniqꝫ adiungit et dicit. Non creditis quia ego in patre: et pater in meeſt? Alioquin ꝓpter opera ipſa credite. Antea ſolus philippus arguebatur: nūc autem non ibi eū ſolum fuiſſe qui eſſetarguendus oſtēditur. Propter opera (inquit) ipſa creditequia ego in patre et pater in me eſt. Neqꝫ enim ſi ſeparati eſſemus/ inſeparabiliter operari vllaratione poſſemus. Sedra. quid eſt qd̓ ſequitur. Amen amen dico vobis: qui credit inme opera que ego facio et ipſe faciet: et maiora horū faciet:ra. quia ego vado ad patrem/ et quecūqꝫ petieritis in nominemeo hoc faciam: vt glorificet̉ pater in filio. Si quid petieriun tis ⁊in nomine meo hoc faciam. Ergo et illa maiora opehͦ. ra: ſeipſum facturum eſſe promiſit. Nō ſe extollat ſeruus ſupra dominū: nec diſcipulus ſupra magiſtrū. Maiora qͣꝫ ip̄efacit dicit eos eſſe facturos: ſed in eis vel per eos ſe facienteij. non ipſis tanqͣꝫ ex ſeipſis. Ei quippe cantat̉ in pſalmo. Diligam te dn̄e virtus mea. Sed que ſunt tandem iſta maiora?An forte ꝙ egros ipſis tranſeuntibus etiam eorū vmbra ſanabat? Maius eſt enim vt ſanet vmbra qͣꝫ fimbria. Illud ꝑſe fecit hoc per ipſos: ſed tamen vtrūqꝫ ipſe. Uerūtamē qn̄iſta dicebat/ verborumſuorū opera commendabat. Sic enīdixerat. Uerba que ego loquor vobis: a meipſo non loquorPater autem in me manēs: ipſe facit opera. Que opera tūcdicebat: niſi verba que loquebatur? Audiebant et credebātilli: ⁊ eorūdem verborū fructus erat fides illorum. Uerūtamen euangelizantibus diſcipulis non tam pauci qͣꝫ illi erāt:ſed gentes etiam crediderūt. Hec ſunt ſine dubitatione maiora. Nec tamen ait: maiora horum facietis vt ſolos apoſto

xlos ea putaremꝰ eſſe facturos. Sed qui credit in me (inqͥt)opera que ego facio et ipſe faciet. et maiora horum faciet.Ita ne quicunqꝫ credit in chriſtum facit que chriſtꝰ vel maiora qͣꝫ chriſtus? Non pretere unt iſta tractanda ſunt nec debent feſtinatione precipitari: ſed ea cogit concludendus iāſermo iſte differri.¶ Tractatus. lxxij. De eadem lectione.Uid ſibi velit et quomodo accipiendum ſit quoddominus ait. Qui credit in me opera que ego facio et ipſe faciet) non eſt facile cōprehendere. Etcum hoc ad intelligendum difficillimū ſit: adie-cit aliud difficilius ⁊ maiora horum faciet) Quid eſt hoc?Qui faceret opera que chriſtus fecit non īueniebamus: quietiam maiora faciat inuenturi ſumus? Sed dixeramus ſermone priſtino quia maius fuit vmbre ſue tranſitu qd̓ diſci­ Apuli fecerunt qͣꝫ fimbrie ſue tactu qd̓ ip̄e dominus fecit ſanari languentes: et quia plures apoſtolis qͣꝫ ipſo per os propri Lum predicante domino crediderunt vt hec viderentur opera intelligenda eſſe maiora. Non quo maior eſſet magiſtro Idiſcipulus / vel domino ſeruus: vel adoptatus vnigenitovel homo deo: ſed ꝙ per illos ipſe dignaretur eadem maiora facere: qui dicit illis alioloco. Sine me nihil poteſtis fa­ 3cere. Ipſequippe vt alia omittam que ſunt innumerabilia:ſine ipſis fecit eos: ſine ipſis fecit hunc mundū. Et quia homo etiam ipſe fieri dignatus eſt: ſine ipſis fecit et ſeipſum.Quid autem illi ſine ipſo: niſi peccatum: Deniqꝫ ⁊ hic id qd̓de hac re poterat nos mouere: mox abſtulit. Cum enim dixiſſet. Qui credit in me opera q̄ ego facio et ipſe faciet: ⁊ maiora horum faciet: continuo ſecutus adiunxit. Quia egoad patrem vado: et quecunqꝫ petieritis ⁊ in nomine meo cuhec faciam. Qui dixerat faciet: poſt ait faciam: tanqͣꝫ dice F.ret. Non vobis impoſſibile hoc videatur. Non enim poteriteſſe maior me qui credit in me: ſed ego ſum facturus et tuncmaiora qͣꝫ nunc. Maiora per eum qui credit in me: qͣꝫ pretereum per me. Egotamen ipſe preter eum: ego ipſe per eum.Sed quādopreter eum non faciet ipſe: quādo autem per eūqͣꝫuis non per ſemetipſum: faciet ⁊ ipſe. Porro autem maiora facere per eum qͣꝫ preter eum: nō eſt defectio ſed dignatioQuid enim retribuant ſerui domino: pro omnibus que re­ Ftribuit eis. Quādoquidem inter cetera bona etiam hoc eisdonare dignatus eſt: vt maiora faceret per illos qͣꝫ preter illos? Nonne ab ore illius diues ille triſtis abſceſſit: qui vite ꝓeterne conſiliū queſiuit. Addidit / abiecit: et tamen poſteaqd̓ ab illo auditum non fecit vnus: fecerūt multi cumloqueretur per diſcipulos magiſter bonus: contemptibilis ei quēdiuitem per ſeipſummonuit: amabilis eis quos ex diuitibus pauperes per diſcipulos pauperes fecit. Ecce maiorafecit predicatus acredentibus qͣꝫ locutus audientibꝰ. ¶ Uerum hoc adhuc mouet: qd̓ hec maiora per apoſtolos fecit.Non autem ipſos tantum ſignificans ait. Opera que ego facio et vos facietis: et maiora horum facietis: ſed omnes adſuam familiam pertinētes ītelligi volens. Qui credit in me(inquit) opera que ego facio et ipſe faciet: et maiora horūfaciet. Si ergo qui credit faciet: non credit vtiqꝫ qui non faciet: ſicuti eſt. Qui diligit me mandata mea cuſtodit. vnde Iprofecto qui non cuſtodit non diligit. Item alio loco. Qui lxiaudit (inquit) verba mea hec et facit ea: ſimilabo eum vi? Aro prudenti qui edificauit domum ſuam ſupra petram. Quiergo non eſt ſimilis huic viro prudenti: ꝓculdubio aut verba hec audit et non facit: aut omnino nec audit. Qui credit I(inquit) in me: licet moriatur viuet. Qui ergo non viuet: nōvtiqꝫ credit. Tale etiam hoc eſt: qui credit in me faciet: nonvtiqꝫ credit qui non faciet. Quid eſt hoc fratres? Nūquid inter credentes in chriſtum non eſt computandus qui non fecerit opera maiora qͣꝫ chriſtus? Durum eſt: abſurdū eſt/ ferri non poteſt: non tolleratur niſi intelligatur. Apoſtolum igitur audiamus. Credenti (inqͥt) in eum qui iuſtificat impiū indeputatur fides eiꝰ ad iuſtitiā. In hoc opere faciamus opera chriſti: quia et ipſum credere in chriſto opus eſt chriſti.Hoc operatur in nobis: non vtiqꝫ ſine nobis. Audi ergo iaꝫet intellige. Qui credit in me: opera que ego facio et ipſe faciet. Prius ego facio: deinde et ipſe faciet: quia facio vt faciat. Que opera niſi vt ex impio iuſtus fiat? ¶ Et maiora hoD ij

D ij

Ae 59lxxij. a.Intra tra.lxxiij. a.Al̓ qd̓cunqꝫ prem h̓.Al̓. meIoh̓. xiijPsͣ .xvij.

Ynſra tra.lxxij. a.Intra tra.lxxiij. a.Al. qd̓cun-

Iohā. x.

Act̉. v.

Iohā. v.

B

Aiuū. v.Mat. xiiijIoh̓. xiij.

Actuū. v.

Mat xiiij

Ioh̓. xiij.

Mat. xix.

Ioh̓ xv.

Anfra tralxxiiij.Mat. vij.

Psͣ. cxv.

Ioh̓. xj.

Al̓. quodcunqꝫAl̓. pr̄em

Rom̄. iiij.

A

G

C