Sancti Auguſtini.

iurio? Uis videre quia mortuus eſt de quo loqueris? Legeſcripturā. Os qd̓ mētitur occidit aīam. Sed tu preſentē deūvltorem putas: ſi ille qͥ te iuratione falſa deceperit continuoexpiret. Si expiret ante oculos tuos: expirauit caro ipſiusQuid eſt expirauit? Caro ipſius ſpiritū quo viuificabaturelecit. Hoc eſt expirauit excluſo ſpiritu quo viuebat caro.Peierauit: excluſit ſpm̄ quo viuebat aīa. Expirauit: ſed neſcis: expirauit ſꝫ nō vides: carnē enī iacentē ſine aīa vides:aīam miſerā ſine deo videre nō potes. Crede gͦ: adhibe oculos fidei. Nemo ꝑiurꝰ īpunitꝰ: ꝓrſus nemo: cū illo eſt penaſua. Si haberet incubiculo ſuo tortorē carnis punitus eſſet:habet in ſecreto cordis ſui tortorē cōſciētie ſue ⁊ īpunitꝰ vocat̉? Et tn̄ qͥd dicis? Uiuit: gaudet: luxuriat̉ qui mihi mentiendo iurauit. Quid eſt ꝙ me mittis ad inuiſibilia? Quia ⁊ipſe deus per quē iurauit inuiſibilis eſt. Iurauit per inuiſibilem: feritur pena inuiſibili. Sed viuit (inqͥt) ⁊ quodāmodo ſcatet et bullit luxurijs. Si hoc ita eſt ꝙ ſcatet luxurijs: ꝙbullit luxurijs: vermes ſunt anime mortue. Deniqꝫ oīs homo prudens qͥ tales luxuriātes periuros attendit: ſano cordis olfactu auertit ſe: non vult intueri: non vult videre: nonvult audire. Unde ſe iſta ſanitas auertit niſi quia putet aīamortua? Breuiter ergo audite fratres mei: ꝯcludam ſermonem: figens in cordibꝰ veſtris curā ſalubrē. Ante om̄ia noli-te iurare. Quare ante om̄ia? Si magnū eſt facinus peierarenulla autē culpa eſt verū iurare: quare ante om̄ia nolite iurare? Debuit enim dicere: ante om̄ia nolite peierare. Ante oīa(inquit) nolite iurare. Iurare enī peius eſt qͣꝫ furari? Iurare peius eſt qͣꝫ adulterare? Nō dico falſum iurare: iurare dico: iurare peius eſt qͣꝫ hoīem occidere? Abſit. Hominē occidere: adulterari: furari peccatū eſt. Iurare non eſt peccatū:ſed falſum iurare peccatū eſt. Quare ergo ante om̄ia? Iſtoverbo qd̓ ait. Ante om̄ia: cautos nos fecit aduerſus linguaꝫnoſtrā. Ante om̄ia ait: vt attendatis: pre ceteris: vt vigiletisne ſurrepat vobis conſuetudo iurandi. Tanqͣꝫ in ſpecula itate poſuit cōtra te: ante omnia leuauit te ſuper cetera vnde teattēdas. Cōſidera enī te iurare per deū: per chriſtū: occidoillum: et hec quotiēs per diē: quotiēs per horam? Non aperis os: niſi a tali iuratione. Nolles vt diceret tibi ante omīavt te aduerſus cōſuetudinē intentiſſimū redderet: vt omniatua inſpiceres: oēs motus lingue tue diligentiſſime cuſtodires: eſſes cuſtos male cōſuetudinis tue? Ad eā conſtringendam: audi ante om̄ia. Dormiebas pungo: ante om̄ia ſpinasadmoueo. Quid eſt ante om̄ia? Ante oīa vigila: ante omniaintētus eſto. Iurauimꝰ et nos: paſſim habuimus iſtā teterrimam conſuetudinē et mortiferā. Dico charitati veſtre: exquo deo ſeruire cepimus: et qͣꝫtum malum ſit in periurio vidimus: timuimus vehemēter: et veternoſiſſimā cōſuetudinem timore frenauimꝰ. Frenata reſtringit̉: reſtricta langueſcit: langueſcēs emoritur: et male cōſuetudini bona ſuccedit3Deniqꝫ non vobis dicimꝰ: nos nō iurare. Si enī hoc dicimꝰj. ſi mentimur. Ꝙtum ad me pertinet iuro: ſed qͣꝫtū mihi videj.tur magna neceſſitate cōpulſus. Cum videro nō mihi crediniſi faciam: et ei qͥ mihi non credit nō expedire quod nō credit: hac perpēſa ratione et ꝯſideratione liberata: cū magnotimore dico. Corā deo: aut teſtis eſt deus: aut ſcit chriſtꝰ ſiceſſe in animo meo: et videoquia plus eſt: id eſt qꝛ ampliꝰ eſtqͣꝫ eſt eſt: non non: ſed hoc qd̓ amplius eſt a malo eſt: ⁊ ſi nona malo iurantis: a malo eſt nō credentis. Deniqꝫ nō ait ſi amyplius facit malus eſt: et ſit in ore veſtro eſt eſt: non non: ſi qͥs. ſiamplius facit malus eſt: ſed ſit in ore veſtro eſt eſt: non non:aſtiſ qd̓ autē amplius eſt: a malo eſt: ſed quere cuiꝰ. Sed tn̄ aliudreiū. habet humana peſſima cōſuetudo. Et cū tibi credit̉ iuras:1get cū nemo exigit iuras: et horrētibus hoībus iuras: non taces iurādo: vix es ſanus non peierando. Niſi forte putatisfratres: qꝛ ſi ſciret apoſtolꝰ paulus credere ſibi galatas ad-deret iurationē et diceret. Que autē ſcribo vobis ecce coraꝫdeo qꝛ nō mentior. Uidebat ibi eos qͥ credebāt. Uidebat etalios qui nō credebāt. Ergo noli dicere nō iuro ſi forte exigitur. Amalo eſt enī qd̓ facis: ſed illiꝰ qui exigit. Nā tu quomodo te purges nō habes: quomodo ſatiſfacias negotio qd̓inſtat nō inuenis. Sed aliud eſt cū exigit̉ iuratio: aliud cumoffertur: et hoc ipſum qd̓ offertur: aliud cū offert̉ non credenti: aliud cū ventilat̉ et credēti. Tene ergo linguā ⁊ ꝯſuetudinem qͣꝫtum potes: nō quomodo quidā quādo illis dicit̉: ve-

rum dicis: non credo: nō feciſti: non credo: deus iudicet: iura mihi. Et ipſe qui exigit iurationē multū intereſt ſi neſcit xxij.illū falſum iuratū an ſcit. Si enī neſcit: et ideo dicit: iurami quiehi vt fides ei fiat: nō audeo dicere nō eſſe peccatū: tamenhu iij. ſemana tētatio eſt. Si autem ſcit eū feciſſe: et nouit feciſſe: vi­ xxxidit feciſſe: et cogit iurare: homicida eſt. Ille enī ſuo periu­ veī.rio ſe perimit: ſed iſte manū interficientis et expreſſit ⁊ preſſit. Cū vero aliquis ſceleratꝰ fur audit: iura ſi non tuliſti: iura ſi non feciſti ab eo qui neſcit an fecit: ille tūc chriſtiano nōlicet iurare: quādo ab illo exigit̉ iuſiurandū: non licet iurare: chriſtianꝰ ſum nō mihi licet. Capta talem: auerte te ab illo: diſſimula a negocio de quo loquebaris: miſce alias fabulas et inuenies eū millies iurātem: qui ſemel iurare noluit.IIſtā ergo cōſuetudinem quotidianā crebram ſine cauſa nullo extorquēte: nullo de tuis verbis dubitante iurādi auertite a vobis: amputate a linguis veſtris: circūcidite ab ore veſtro. Sed ꝯſuetudo eſt: ſolet dici. Solet dici quādo nō dicoHoc eſt ante om̄ia. Quid eſt ante omnia? Pre ceteris cautꝰeſto: plus ad hoc intētus eſto qͣꝫ ad alia. Maior conſuetudomaiorē intentionē flagitat: non rei leuis conſuetudo. Si demanu aliquid faceres: facilius manui tue imperares ne faceret: ſi pedibus aliquo eūdum eſſet pigricia retardante: excitares te vt ſurgeres et ires: lingua facilitatē habet motus:in vdo poſita eſt: facile in lubrico labitur. Quāto illa citiuset facilius mouetur: tanto tū aduerſus illā fixus eſto. Domabis ſi vigilabis: vigilabis ſi timebis: timebis ſi chriſtianuꝫte eſſe cogitaueris. Nam tantū mali habet iuratio: vt qͥ lapides colūt timeant falſum iurare ꝑ lapides: tu nō times deuꝫpreſentē: deum viuētem: deū ſcientem: deū manentē: deumin cōtemptorem vindicātem? Claudit ille templū ſuper lapidem: et it ad domū ſuam: ipſe ſuper deuꝫ ſuum clauſit: et tamen quādo illi dicitur: iura per iouem: preſentis oculos timet. Et ecce dico charitati veſtre: et qui per lapidē falſum xxijiurat: periurus eſt. Unde hoc dico: Quia multi et in hoc fal eccelūtur: et putant quia nihil eſt per quod iurant: nō ſe crimine iij. ſiteneri periurij. Prorſus periurus es: quia per idem quod xxxiſanctum putas: falſum iuras. Sed ego illū ſanctū non puto. hiccSanctū putat cui iuras. Non enim quādo iuras tibi iuras:aut lapidi iuras: ſed ꝓximo iuras. Homini iuras ante lapidem: ſed nūquid nō ante deum? Non te audit lapis loquenEtem: ſed punit te deus fallētem. Ante om̄ia ergo fratres meiobſecro vos: ne ſine cauſa me deus hec loqui cōpulerit. Dico enī ante ipſum: qd̓ dixi ſepe me iſtam queſtionē deuitaſſe: timui ne monendo et precipiēdo plus reos facerē non audituros: hodie aūt plus timui ne loqui recuſarē quod loquiiuberer. Quaſi vero paruus ſit fructus ſudoris huius meiſi om̄es qui mihi acclamauerūt: clament et ꝯtra ſe ne falſumiurent aduerſum ſe: ſi tot homines qui me attentiſſime audierunt: attenti ſint aduerſus conſuetudinē ſuam: et admoneant ſe hodie cū ad domos ſuas venerint: cū conſuetudinemſuā: id eſt lapſum lingue repetiuerint: admoneat ꝓximꝰ ꝓximum. Hoc eſt qd̓ hodie audiuimꝰ: hoc eſt qd̓ obſtricti ſumus. Non fiat hodie: certe cū recens ſermo eſt expertus: loquar nō fiat hodie: pigrius fit cras. Si et cras factum nonfuerit: minꝰ laborante qui cuſtodit: adiuuatur enī conſuetudine ſuperioris diei: triduo morit̉ peſtis de qua laboramꝰ:et gaudebimus de fructu veſtro: quia magno bono abudatis: ſi tn̄ magno malocarebitis. Conuerſi ad dn̄m.¶ De verbis beati Iohānis. Si dixerimꝰ quia j. Ipeccatum nō habemus: noſipſos ſeducimus: etveritas in nobis nō eſt: quibus pelagianos et celeſtianos perpulchrerefellit: iuſtos (quātota vocant eccleſiam) nullū prorſus in hac vita peccatum habere dicentes. Sermo. xxix.FEatiſſimus Iohānes apoſtolꝰ ſalubriter ⁊ veraAciter ſcribēs inter cetera ait. Si dixerimꝰ qꝛ pctm̄AA gnō habemus: noſipſos ſeducimus ⁊ veritas in noM Abis nō eſt. Si autē cōfeſſiſimus peccata noſtra: fidelis eſt et iuſtus qͥ dimittat nobis peccata: ⁊ mūdet nos abom̄i iniqͥtate. His verbis docuit beatus Iohānes: īmo ipſedn̄s Ieſus nō ſe tacens per iohannē neminē in iſta carne: iniſto corruptibili corpore: in iſta terra: in iſto maligno ſeculoin iſta vita tētationibus plena: neminē hic viuere ſine pctō.

Sap̄. j.

GIaco. v.

Hxxij. q. j. ſipeccatū.

Mat. v.De. ele. ſignificaſtiſDe iureiu.et ſi xp̄s

De iureiuet ſi xp̄s

Gal̓. jͣ.

ij. q. v.qui exigit.iij. ſen. diſ.xxxix. ca.vel.

xxii. q. v.ecce dicoiij. ſen ditxxxix. ca.hic querit̉.

S

j. Ioh̓. j.

ꝯ

A