Fo. lxxxDe verbis apoſtoli. Sermo. xj.

Ue Verpis apoſtoli.niſi reficiatte qui ꝑmanet bonus: Ipſe ergo fecit nos et nonipſi nos. Nos autē ppl̓s eius: ⁊ oues paſcue eius. Ecce fecitnos hoīes ppl̓m ſuū: qͥ nos fecit. Nō em̄ creati hoīes iā ppl̓seius eramus. Uidete frēs mei: ⁊ de ip̄is pſalmi verbis attē-dite vn̄ dixerit. Ip̄e fecit nos ⁊ nō ip̄i nos. Hinc dixit. Fecitnos ⁊ nō ip̄i nos: vt ſimꝰ ppl̓s eius ⁊ oues paſcue eiꝰ. Ip̄e fecitnos. Nā et pagani naſcunt̉: et oēs impij: omēs aduerſarijeccl̓ie eiꝰ: vt naſcerent̉ ipſe fecit eos. Nō eī aliꝰ deꝰ creauiteos. Qui d̓ paganis naſcūt̉: ab ip̄o facti ſūt: ab ip̄o creati ſūt⁊ nō ſūt ppl̓s eiꝰ: nec oues paſcue eiꝰ. Cōis ē oībꝰ natura: nōgratia. Nadura nō putet̉ gratia: ſed ⁊ ſi putet̉ gr̄a: ideo putet̉gratia: qꝛ ⁊ ip̄a gratis ꝯceſſa ē. Nō em̄ hō qͥ nō erat ꝓmeruitvt eſſet: ſi ꝓmeruit: iā erat: ſed nōdū erat. Ergo qͥ ꝓmereturnō erat: ⁊ tn̄ factus eſt: nec vt pecora factꝰ eſt: nec vt arbor factus eſt: nec vt ſaxū factus eſt: ſed factꝰ eſt ad imaginē creatorꝭ. Hoc bn̄ficiū qͥs dedit? Deꝰ qͥ erat: ⁊ ex eterno erat. Cuiij. dedit? Hoī qͥ nōdū erat. Dedit qͥ erat: accepit qͥn̄ erat. Quisaūt hoc facere potuit: niſi qͥ vocat ea q̄ nō ſūt tanqͣꝫ ea q̄ ſunt?De quo dicit apoſtolꝰ. Qui nos elegit an̄ mundi ꝯſtitutionēſtī. In mūdo iſto facti ſumꝰ: nec mūdus erat qn̄ electi ſumꝰ. Ina. effabilia mirabilia frēs mei. Quis hoc explicare ſuffecerit:Quis ſaltē qd̓ explicet cogitare? Eligunt̉ qͥ nō ſūt: nec erratqͥ eligit: nec vane eligit: eligit tn̄ ⁊ habet electos quos creaturus eſt eligendos: habet auteꝫ apud ſeip̄m: nō in natura ſuaſed in preſentiaſua. Ergo nolite extolli. Hoīes ſumꝰ: ipſe fecit nos: ⁊ fideles ſumꝰ: ſi tn̄ ſumꝰ: qn̄ iſta ꝯtra gratiā diſputa.ij. mus. Sed ecce fideles ſumus: et iā fideles: etiā iuſti. Qꝛ iuſtus ex fide viuit. Ip̄e fecit nos et nō ip̄i nos. Quere qͥd nosfecerit? Dicturus es. Hoīes. Nō inde pſalmus loquebat̉: illudſcimꝰ: illud notū eſt: illud patet: nec magna vt hoc nouerimus doctrina indigemus: qꝛ hoīes ip̄e nos fecit. Sꝫ vn̄ loquebat̉ vide. Ip̄e nos fecit ⁊ nō ip̄i nos. Quid nos fecit: niſiqd̓ ſumꝰ? Quid aūt ſumꝰ? Nos autem ecce qͥd ſumꝰ? Quid?Populus eius et oues paſcue eius. Ip̄e nos fecit ppl̓m ſuūip̄e nos fecit oues paſcueſue: qͥ miſit ingulandā ouē innoxiāfecit ouē de lupis. Hec eſt gratia. Excepta illa cōi gr̄a nature: qua hoīes facti ſumꝰ: nec digni fuimꝰ: qͥ non fuimꝰ. Excepta illagr̄a: hec eſt maior gratia qua facti ſumus ppl̓s eiꝰ etoues paſcue eius: per ieſū xp̄m dn̄m noſtrū. Sed dicit aliqͥsPer ieſum xp̄m factiſumꝰ vt etiā hoīes eſſemus. Ita veroper ieſū xp̄m facti ſunt et pagani: et nō pagani. Quis eſt enīieſus xp̄s: niſi in principio erat verbū et verbū erat apud deum ⁊ deus erat verbū? Hoc erat in principio apud deū. Oīaper ip̄m facta ſunt. Illi ergo debent ⁊ pagani qd̓ hoīes creati ſunt: ⁊ tanto magis puniendi qꝛ dimiſerūt eum a quo factiſunt: ⁊ coluerunt qd̓ ip̄i fecerunt. Excepta gͦ illa gratia qͣ cōdita eſt humana natura: hec em̄ xp̄ianis paganiſqꝫ cōis eſt:hec eſt maior gratia: nō ꝙ per verbū hoīes creati ſumus: ſedij. ꝙ per verbū carnē factū fideles facti ſumꝰ. Unus em̄ deus: ⁊vnus mediator dei et hoīm homo chriſtꝰ ieſus: in principioerat verbū. Nondū erat hō xp̄s ieſus: ⁊ verbū erat apud deūet deus erat verbū Ip̄e mundus nō erat: qn̄ deus erat verbūOīa per ip̄m facta ſunt: ⁊ mundus per ip̄m factus eſt. Ergotunc qn̄ nos fecit vt homīes eſſemus: nondū erat homo. Maij. gnā iſtā gratiā ꝯmendat apoſtolus xp̄ianis: vbi dicit. Unꝰem̄ deus: et vnus mediator dei et hoīm. Non ait. Xp̄s ieſusne tu putares ẜm verbum dictum: ſed addidit: hō mediatordei et hoīm: hō xp̄s ieſus. Quid eſt mediator? Per quē coniungeremur: per quē recōciliaremur: qꝛ pctīs ꝓprijs ſeꝑatiiacebamus: in morte eramus: prorſus perieramꝰ. Non eratxp̄s homo qn̄ creatus eſt hō: neperiret hō: ille factus eſt hōHec vobis ꝯtra nouellam hereſim q̄ temptat aſſurgere: vt ſepe diſputare cogimur: qꝛ vos firmos volumus eſſe in bono: ītegros aūt a malo. Hec em̄ eſt diſputatio eorū qn̄ prīo exoririceperūt ⁊ cōtra gratiā diſputare: multū tribuentes non libertati hoīs ſed infirmitati: et iacētē miſerū hoīem iō extollentes: ne manu ſibi deſuper porrecta valeat ſurgere. Diſputantes ergo cōtra gratiā pro libero arbitrio: fecerunt auribꝰpijs et catholicis offenſionē: ceperunt oriri: ceperunt vt certa pernicies deuitari: ceperunt de illis dici: ꝙ contra gratiādiſputarēt: et inuenerūt ad reuelandā iſtam inuidiā tale cōmentū. Non inquit cōtra gratiā dei diſputo. Unde probas?Eo ipſo inquit non contra gratiam dei diſputo: ꝙ liberumarbitrium defendo. Uidete acumen: ſed vitreum. Quaſi lu-

Fo. lxxxj.ermo. xi.cet vanitate: ſed frangitur veritate. Attēdite qͣꝫ ſit quaſi acute excogitatum qd̓ dicere voluerunt. Hoc ip̄o inquit qꝛ liberum arbitrium homīs defendo: et dico quia libero arbitrioſufficiens eſt vt iuſtus ſim: non ſine gratia dei dico. Erecteſunt aures piorum: iam qui iſta audit: incipit gratulari. Deogratias. Non ſine dei gratia defendit liberum arbitriū. Eſtem̄ liberū arbitrium: ſed nihil valet ſine dei gratia. Si ergoliberum arbitrium non ſine dei gratia defendunt: quid malidicunt? Expone ergo nobis o doctor quā dicis gratiā. Cuꝫdico inquit liberū homīs arbitrium: vide quia homīs dico.Quid deinde: Homo eſt qͥs creauit? Deus. Quis ei liberuꝫarbitrium dedit? Deus. Si ergo hominē deus creauit: ⁊ homini deus liberuꝫ donauit arbitriū: quicqͥd poteſt homo delibero arbitrio: cuius gratie debet̉ niſi eius qui euꝫ cōdiditcum libero arbitrio: Et hoc quaſi acute ab ip̄is dictum. Uidete tn̄ fratres mei quō illā generalē gratiam predicent: quacreatus eſt homo: qua homines ſumus: et vtiqꝫ ⁊ cum impijshomines ſumus: ſed non cū impijs xp̄iani ſumꝰ. Hanc ergogratiā qua xp̄iani ſumus: ip̄am volumus predicēt: ip̄am volumus agnoſcāt: ip̄am volumus: de qua dicit apl̓s. Non irritam facio gratiā dei. Nā ſi per legē iuſticia: ergo xp̄s gratis Cmortuus eſt. Uidete vn̄ dixit apl̓s. De lege dixit. Si per legē iuſticia: ergo xp̄s gratꝭ mortuꝰ eſt. Quia ergo ex lege nōerat iuſticia: iō mortuus eſt xp̄s: vt per fideꝫ iuſtificent̉ qͥ exlege non iuſtificabant̉. Si em̄ inquit data eſſet lex q̄ poſſit iuſtificare omīmodo ex lege eſſet iuſticia. Quod etiā heſternodie cōmemorauimꝰ. Sed concluſit ſcriptura omīa ſub pctō:vt ꝓmiſſio: nō predictio. Qui promiſit ip̄e facit. Ut ꝓmiſſioinquit ex fide ieſu xp̄i daret̉ credentibꝰ. Ecce quales nos inuenit gr̄a ſaluatoris: quos nec lex ſanos facere potuit. Quare aūt dabat̉ lex ſi ſufficiebat natura? Quar̄ lex data: ſi ſufficiebat natura? Et tn̄ nec lex ſufficere potuit: ita infirma eratip̄a natura: data eſt lex: ſed non q̄ poſſit viuificare. Quare exgo data eſt? Lex inqͥt apl̓s: preuaricationis gratia data ē: p̄uaricatiōis gratia poſita ē: vt te faceret preuaricatorē Quare vt me faceret preuaricatorem? Quia nouerat deus ſuꝑbiātuā: nouerat qꝛ dicebas. Oſi ſit qͥ doceat: o ſi ſit qͥ mihi oſtēdat. Ecce lex dicit tibi. Nō ꝯcupiſces. Cognouiſti legem di Icentē. Non ꝯcupiſces. Surrexit ꝯcupiſcētia quam nō noueras. Inerat em̄ ſed neſciebat̉: cepiſti conari vincere qd̓ īeratet apparuit qd̓ latebat. Suꝑbe per legē factus es preuaricator. Agnoſce gratiā et eſto laudator. Sꝫ legē inqͥs qͥs dedit?Quia ſunt homīes vani: et peius impij qui dicunt legem abalio datā: gratiā vero per dn̄m noſtrū ieſum xp̄m: quaſi legē ⁊malā: quaſi legem peruerſam: gratiā vero rectā: ⁊ volunt itadiſcernere duo teſtamenta: vt vetus teſtamentum dicāt eſſeneſcio a quo principe tenebrarū: nouū aūt teſtamentū a dn̄odeo patre dn̄i noſtri ieſu xp̄i. Ip̄m pauluꝫ audi. Si ꝓptereaputas legē datā ab alio nō a deo: qꝛ per illā factus eſt preuaricator: audi ip̄m apoſtolū legis laudatorē. Itaqꝫ inquit lexquidē ſancta: ⁊ mandatū ſctm̄: adde ⁊ iuſtū: adhuc adde ⁊ bonū. Quod ergo bonum eſt inquit: mihi factū eſt mors? AbſitSed pctm̄ vt appareat pctm̄. Erat em̄ pctm̄: ſꝫ latebat pctm̄.Qn̄ latebat pctm̄? Qn̄ te aduerſariū nondū patiebat̉. Cepiſti conari: et apparuit qui tenebat. Qn̄ ſequebaris: catenamnō ſentiebas: q̄ſiſti refugiū et apparuit vinculū: voluiſti fugere et cepiſti trahi. Quia ergo cepiſti trahi: ſubueniat tibiqui nō eſt ligatus. Quis nō eſt ligatus. niſi qͥ dixit. Si inueniſtis in me pctm̄ dicite? Quis nō eſt ligatus: niſi qui dixit.Ecce venit princeps mundi: et in menihil inueniet? Quarenihil īueniet? Quia mors pctō iuſta debet̉. Quare ergo moreris? Ut ſciant inquit omnes quia voluntatem patris meifacio. Ip̄e ſoluit qui ligatus non eſt. ip̄e a mortuis liberat qͥ leſt in mortuis liber. Sed ip̄e miſit et legem. Per ſeruū ſuuꝫlegem: per ſeip̄m gratiā. Attende heliſeum in magno altoqꝫmyſterio: tanqͣꝫ prophetam: agendo pronunciantem: nō ſolū īloquendo. Mortuus erat filius hoſpite ip̄ius. Quid ſignificauit mortuus puer niſi adam? Nunciatū eſt ſancto prophete: gerenti in prophetia typum dn̄i noſtri ieſu xp̄i: miſit perſeruum baculum ſuum: et ait illi. Uade: vade: pone ſupra puerum mortuum. Perrexit ille tanqͣꝫ ſeruus obediens. Sciebat propheta quid fecerat. Poſuit baculū ſupra mortuum:nonſurrexit. Si em̄ data eſſet lex que poſſit viuificare: omninō ex lege eſſet iuſticia. Non ergo potuit lex viuificare. Ue-

jTim̄. ij.

Ephe. j.jͣ. ſen. diſtī.xxxvj. ca.ad quod

Rom̄. iii.

j. Tim̄. ii.

Abach̓. ij.

i. T. m̄. i.

Ioh̓. j.

Ioh̓. j.

C

Ioh̓. viij

Ioh̓. viij

Giiij. Regū

Ioh̓. xiiij.

Pſalm̄.lxxxvij.Iohan. j.Giiij. Regūiiij

Pſalm̄.lxxxvij.Iohan. j.

Rom̄. vij.

Ioh̓. j.

Gal̓. iij.

Rom̄. vij.

Gal̓. ij.

Gal̓. iij.

E