i6o
ad suum quaestum, luxum et fastum. Nihil sanctum habetur opudipsum et suos, nisi sibi utile et gloriosum. Ejus dogmata et exem-plum sequuti sunt proportione sua episcopi, sacerdotes, monachiomnes. Clerus totus non cessavit, donec praevaluit per omniaipsorum Deus; roborati divitiis et potentia contempserunt verbumDei, Prophetas et Apostolos; egerunt violenter et per nephascontra sensum communem pro suo statu omnia. Caesares optimoset piissimos deceperunt hypocrisi et imposturis, dominiis exueruntper falsa dogmata et viduarum patrimonia rapuerunt astuti. Officiagravissima compensarunt reliquiis Sanctorum, indulgentiis, bene-dictionibus; non per omnia obedientes coegerunt excommuni-cationibus; fidelissimos servos Dei, quanto devotiores Christo etveritati, tanto oppressi magis ab atheis Pontificibus, lucrati nihil,nisi quod bardi et stulti Alemani haberentur et riderentur. Perti-nacissime bella gesserunt ob patrimonium Petri per caesares pios,vicissim negarunt investituras, electiones, jura, principatus. Si quisvel in aliquo Papae contradixisset, excommunicatus fuit a Papa,derogatum authoritati, obcdientiae, absolutionibus juramentoruminiquissimis; incitavit regna contra Tuream toties tantum prosua potentia amplianda Papa; infinitos' exercitus perdidit frustra obterram Judaicam maledictam.*) Fides qualiscunque passim dilatata
‘) Pcllikan liat sich stiits davor gefürchtet , ne nimium judaissare videamur,obgleich oder vielmehr gerade weil er ein so gründlicher Kenner und grosserVerehrer des Alten Testamentes war. Eine mystische Vorliebe für das heiligeLand war ihm ein Gräuel. Er schreibt den 28. Juni 1528 an Capito (Auto-graphon im Antistitialarchiv zu Basel): maxime autem in commentariis tuis(zu den Propheten Habakuk und Hosea 1526 und 1527) me movit ut scriberem,quod reditum Judaeis in Judaeam et quasi regnum corporale permittis futurumeis, quod et amicus Cellarius (de operibus Dei electionis et reprobationis mitVorrede Capitos 1527) sapere videtur. Id pace et charitate utriusque caperenequeo, quod fidelium regnum in Christo est, Hierosolyma spiritualis est etgloriosiores esse hoc saeculo nequeunt, quam ut Christum agnoscant et fate-antur nobiscum et cives se fidelium et domesticos fidei credant. PromissionesDei augustiores sunt, quam ut miserunt illud hominum genus, conciliandumDeo, terreno regno muniretur. Auch Zwingli, auf Capitos Wunsch vonPellikan über diese Frage interpellirt, sprach seine Verwunderung aus, dassein Christ, der an die Anbetung Gottes im Geist und an das Reich Gottesin Christo glaube, an die Wiederkehr einer jüdischen Theokratie in Palästinadenken möge.