130
id autem quicquid est operis exantlatum est anno 1534. Cui operiIllde cus biWi ’ successit labor colligendi indicem totius sacrae Bibliothecae prohis, qui in commentariis meis querebantur obmissas esse alle-gationes et concordandas, quod ego admittendum putaveram,brevitatis gratia, ne in immensum crescerent tomi, alioqui satispretiosi ac magni: id ego laboris confeci anno 1545. 1 ) Tardiusautem imprimendum suscipiebatur a chalcographo, 2 ) qui me urgebatomnibus modis ct quantum potuit, ut et in novum Testamentumscribens, absolverem biblicum opus illud, pro quo et facile passussum me exorari, quando non mihi nisi aliorum scripta melioracolligenda et perstringenda credidi, ut a multis dicta, quae melioraet solidiora essent, 3 ) similiter quoque brevius in uno volumineEva acta ia et legerentur; maxime vero in Evangelia et Acta, ut simul quoquetextus adesset integre, id egi anno 1546. 4 )
Etiam quia totiens commentaria D. H. Bullingeri in omnesm ApoBt° la8 e P istolas impressa erant, minime putabam, aliquid actis tam egregiesuperaddendum; sed et hic tandem vicit chalcographi apud meamica exactio, contendentis esse complures, qui meis delectarenturet ab eodem cuperent habere, quae legerent simpliciora, aliorum
*) Es soll heissen 1535.
a ) Erst nachdem der Commentar zu den Evangelien die Presse verlassen,druckte Froschauer auch den Index. Die für Pellikan sehr schmeichelhafteVorrede Bullingers ist vom August 1537 datirt; u. A. wird der Verfasser, virvitae integritate et morum sanctimonia clarus sanctisque ministeriis de pietateet litteris optime meritus, gegen den V orwurf in Schutz genommen, als ob ermit diesem Index ein subsidium negligentiae bieten wolle; zum Schlüsse sagtBullinger, um die Kritik in gesunde Schranken zu weisen: «facilius est calum-niari quam meliora aut etiam paria facere».
a ) Dies wird schon im Titel deutlich zugestanden und in der Vorredeheisst es: nec mihi quicquam ex hoc opere vendico quam laborem legendi,judicandi, transscribendi aliorum bene dicta, abbreviandi quoque et nonnunquamlatius explicandi, mea sparsim interponens, quum alii non possent per omniaprobari. Sed abstinui a nominibus autorum, partim studio brevitatis, partimob molestiam illam nomenclaturae vitandam, partim animo quorundam infirmoconsulens, qui veritatem clarissimam per se agnoscunt, sed sub hominis alicujusparum sibi probati titulo exhibitam refugiunt. Diese treffende Bemerkung bezogsich wohl in erster Linie auf die aus den Paraphrasen des Erasmus zumal indie Erklärung des zweiten Evangeliums herübergenommenen Stellen.
4 ) Lapsus calami statt 1536.