Ragimbold von Köln und Radolf von Lüttich. 779
Bischof Adalbold von Utrecht scheint auf dem laufenden erhalten wordenzu sein, wie das auch mitWazo in Lüttich geschah, der aber damals nochnicht Bischof war. Beide Kämpfer zeigen sich vor allem als gute Lateiner,denn ihre Sprache ist meist korrekt, zuweilen sogar elegant. Auch zitiertRadolf an zwei Stellen Horaz und zwar einmal, als er das Astrolabiumerwähnt. Dies Instrument wird hier zuerst im Abendlande genannt; Radolfhatte ein solches in Lüttich und bedient sich dessen, um ein anderes da-nach zu konstruieren. Er ladet Ragimbold ein, zur Messe des hl. Lambertnach Lüttich zu kommen, um es kennen zu lernen, wenn er sich darüberunterrichten wolle. Übrigens gibt die Erwähnung Adalbolds ungefähr dieZeit, in der die Korrespondenz geführt wurde: sie wird durch die Bischofs-zeit Adalbolds auf die Jahre 1010—26 im äußersten begrenzt. Es scheintaber, daß sie in die letzten Zeiten Adalbolds fällt, denn in Brief 8 sprichtRagimbold von seinem Aufenthalt in Chartres als von einem längst ver-gangenen Ereignis. Bischof Fulbert, dessen hierbei gedacht wird, gelangteerst 1006 zu dieser Würde, und da Ragimbold im 6. Stücke sagt, daß ernach mehr als zwanzigjähriger Lehrtätigkeit sein Amt niederlegen wolle, 1 )so wird man einen ziemlich späten Zeitpunkt, etwa an 1025, zu denken haben.Zeugnisse. Zu Ragimbolds Lehrerstellung vgl. Brief 6 (Not. etExtr.36, 2, 529) Quamvisego disponam citius ab officio scholarum cessare, dum viginti annos vel plus in eodem desudolabore, zu der Radolfs die Ueberschrift von Brief 1 Ragimboldo Coloniensi presbitero RadolfusLeodicensis magister. Bei Adelmann (Migne 143, 1296 C) heißt es Vs. 49 RaginbaldusAgrippinas vir potens ingenio, Barbaras aures Latino temperans eloquio, Notus arces adRomanas ab usque oceano, Situs est in urbe nostra longus hospes Legia, Legia magnarumquondam artium nutrienla Sub Wathone snbque ipso cuius sunt haec rythmica; daraus gehthervor, daß Ragimbold sich in seinen letzten Jahren in Lüttich aufgehalten hat, als Wazound nach ihm Adelmann der Schule vorstand. Aufenthalt in Chartres Brief 8 p. 532 Meminiquidem quondam Carnotum sicut transeundo venisse domnum Fulbertum id loci episcopmn(andern tuam figuram cum cxpositione super nostram primam de triangulo questionem mihidemonstrasse et post plures inter nos collationes nostre sententiae consensisse. Zu Radolf 2 )iu Cliartres vgl. oben und Brief 8 p. 533 quoniam ille se excusando denegavit mihi querenti,quero a te mihi delegari, dum tu etiam aput illum, ut audio, esses ingentis exercitii. BeiFranco von Lüttich heißt es De quadratura circuli 3 (ed. Winterberg, Abhdl. z. Gesch. d.Mathematik 4, 158, 13) qnamquam doctissimus vir Reginboldus asserat in latere dupli quin-cuncem et latus simplicis contineri. Quod et ipse cum Gerberto noster Razechinus fatetur(p. 145, 11 Ratechitius hanc videlicet); Razechin wird auch in Brief 6 genannt (p. 531) Quodqueris de triangulo, Razegino fideli nostro tuoque vicino scriptum et missum habeo. Zu Odolfvgl. Brief 1 p. 514 quod quantum cum fratre meo Odolfo coniectare potui et nisi fallor quodnon puto tibi rescripsi und bei Adelmann Vs. 58 Vix amissum quereremur, Odulfo superstite,Alestanum, quantus erat veteris scientiae, Sicut hi quos erudivit, satis pollent hodie. Die Fragein Brief 1 lautet (p. 514) Requisisti, quomodo triangulus, cum constet tribus angulis, duobuscoequeretur rectis; aus den folgenden Worten nisi fallor .. . tibi rescripsi ergibt sich, daßder Briefwechsel schon früher begonnen hatte. Zu Adalbold und Wazo vgl. 4 p. 522 Admodumsuhtüiter et profunde dilectus noster domnus Guazzo tractavit super hac questione, cui quiamihi non scripsit, non meum arbitror respondere. Hoc autem novi Traiectensem episcopumAdelboldum eius questionis nodum eodem sensu quo et Guazzo fere enodasse mihique dixisse'und 6 p. 531 Quid velit magister tuus dilectus domnus noster Wazzo super ea vel tu ipse iu-dicare, ne graveris mihi rescribere. Die Horazstellen sind 3 p. 520 Si quid hohes melius,rescribe, si nihil*) his utere mecum Ep. 1, 6, 67 f. und 5 p. 529 non magis iuvabit quam lippumpictae tabulae fomenta podagram; die Stelle zum Astrolabium heißt p. 529 Astrolabium mi-sissem vobis iudicandum, sed est nobis exemplar ad aliud construendum; cuius de scientiasi quid affectatis, ad missam s. Lanberti non vos pigeat advenire.
') Damit steht jedenfalls seine Romreise essem.in Verbindung, von der er im 8. Stück spricht 2 ) Er wurde von Wazo unterrichtet, vgl.
(Not. et Extr. 36, 2,532), Satis et caritative Brief 6 p. 531 magister tuus dilectus noster
scriytis tuis occurrerem, si admodum pro- domnus Wazzo.pinqno Romano itineri meo intentius non 3 ) Also wie Paris. 7975 s. XI (= ;<Holder).