Druckschrift 
2 (1923) Von der Mitte des zehnten Jahrhunderts bis zum Ausbruch des Kampfes zwischen Kirche und Staat : mit Index
Entstehung
Seite
723
Einzelbild herunterladen
 

Papias. 723

einer der Zeit angepaßten Form auf die Nachwelt zu übertragen bestrebtgewesen ist.

Zeugnisse. Zur lombardischen Abkunft vgl. Berger, De glossar. et compend. exeget.p. 11 und Goetz a. a. 0. S. 271. Die Person selbst steht in ihrem Namen fest nach dem Vor-wort zum Lexikon bei Goetz S. 273 et pro me Papia multiplicibus öbsito peccatis ... deumexorent. Die Stelle bei Alberich heißt in dessen Chron. 1053 (MG. SS. 23, 790) Anno 1053,13imperdtoris Senrici filii Conradi, Papias librum suum scilicet Elementarium doctrinae rudi-mentum edidit, quod probatur de numero annorum, ubi agit de aetatibus saeculi in primalittera et enumerando pertingit nsque ad hunc annum, vgl. hierzu Goetz S. 274. Bruno vonWürzburg schreibt (Migne 142, 41B) Quae signa scilicet obeli asteriscique sive ut Papias dicitasterisci dum per scriptorum negliqentiam a phrisque quasi superflua relinquuntur, und zwarstammen die Worte aus Hieronymus (vorher addidit b. Hieronymus in eadem epistola), dochhat Bruno hier des Papias Autorität eingeschoben. Zu Papias über den asteriscus vgl. f. 17" 2Asteriscus und 112" * Notatio. Vgl. hierzu Denzinger in den Proleg. 3,15 col. 28 und col.41n. 103. Die nötigen Stücke aus der Vorrede heißen (nach Goetz S. 272 f., der hier den Text,der Ed. princ. nach der Ueberlieferung im Paris. Arsenal 1225 s. XIII und im Darmstad. 909s. XII berichtigte) Fili uterque carissime, dehn si potuissem ... litterarum disciplinas in pre-sentia vos edocuisse. At quia aut nostri causa peccati ... ad presens sumus remoti, ne nonvideamini filii . . . Interim quedam discipline elementa ad oestra erudimenta invenire disposui:nee vobis solum filiis sed, si arrogantie non detur, patribus vel fratribus quibusdam tarnsatis olim a me petentibus, quibusdam autem etsi non petentibus tarnen cupientibus . .. talen-tum .. . usuris erogandum suseepi. Opus quidem a multis aliis iam pridem elaboratum a meqitoque nuper per spatium circiter decem annorum prout potui adauetum et aecumulatum, adconfertum igitur ... eiusdem ... perfectionis cumulum quantum deus donaverit adhuc super-addere pet tentabo ... Qui si malivoli non fuerint, leni ... docente magistro per hanc ad verainpoterunt provehi sapientiam . . . volentes per Christum obnixius omnes rogo ut . . . aut ad idempertraetandum ne aspirent aut in Christo id habere nitantur posteaquam suseeperint. Contraid vero qui fecerit aut alteri faciendi occasionem dederit, ipse quidem exterior homo ad pre-sens sit anathema . .. Insuper autem id solum ab Omnibus peto remunerationis, ut cum adleyendum hunc librum suseeperint, nostri quoque cum caritate meminerint et pro me Papiamultiplicibus obsito peccatis .. . pro nobis deum exorent. Den richtigen Titel auch zu er-S3hen aus den Worten elementa ad vestra erudimenta geben Alberich (vgl. oben) sowie dieAufschriften von Crepy s. XII (Bibl. de l'ec. des chartes 63, 484 N. 70) In elementario doc-ti-ine rwlimentum 1 ) und von John Hamundson 1472 (Surtees society publications 45,199)librum qui dicitur Papias in elimentar.

Ueber die Hauptquelle, den Liber glossarum, vgl. Usener, Rhein. Mus. 24, 390, Loe we,Prodr. gloss. lat. p. 236, Goetz, Abh. d. Sachs. Ges. d.Wiss. Phil.hist. Gl. 13, 248 und Münch.SB. 1903 S. 276 f., und zwar diente ihm die Vaticanus-Klasse dieses Werkes als Vorlage.Physiologischen Ursprungs sind die Artikel 16b' 2 Asida, 19"' Autolops, 20"' Basiliscus,28=ii Castor, 31" 2 Cervus, 41»' Crocodilus, 123" 1 Panther, 157" 1 Sena, 158b' 1 Serpentem,163"' Sirenas (die letzten drei mit Angabe der Quelle) u. a. Augustin wird benutzt zu 107 " 2Murcia, 1201> 2 Ostilinam, 125" 2 Patellana, 149b 1 Runcinam, 156" 2 Seiam, 159b 1 Sibtßlae,173b 1 Tellumo. Dasselbe Lemma steht dreimal z. ß.170" 1 Subuctda. Zur Benutzung andererGlossare vgl. 5b 1 Aegylopium (Goetz, Corp. gl. lat. 3, 520, 17); 130" 1 Portuosus 4,146, 23;18» 1 Aucilla 4, 312, 1; 19b 1 Bactroperitae 5, 416, 29; 128b 1 Polymitarius 5, 576, 21; 138" 1Publipor 5, 577, 4 u. a. 2 ) Zu Vergil bemerke ich die schnell aufeinanderfolgenden StellenCyclops 32»'. Cfasses33" 2 , Cloantuste* 1 , zu Ovid Hymen!?,* 2 , Reperire 147" 1 , SerralhS* 2(mit Met. 8, 244250), Tages 172"'; zu Lucan Charta und Comes, zu Horaz Apella, Sagasund Toralia, zu Juvenal Attegiae, Codrus, Cuticula, Resinatus und Sarcon, zu Persius Arto-ei-ea, Cuticula, Vibice, zu Martial ßosphorum mare (Mart. 8, 21, lf.) und Popisma (wohlSchol. zu Mart. 7, 18, 11), zu Terenz Inque und Synapothnescontes, zu Sedulius Probra, zuPmdentius Chirocleus, lambica metra (Psych, praef. 1) und Sardonicen pingunt (Psych. 860).Von Erklärungen, die sich im Corpus gloss. lat. und bei Isidor nicht finden, nenne ich Arviragus,Cijmedia, Lugdunum, Popisma (vgl. oben), Prometheus, Raganae, Schoenobatoria, Semus, Semicu-pium, Somatopeia, Sosia, Spatulae, Talassius, Tenesmon, Torquati, Trinundinae,Velaber,Verres.

Fortleben und Ueberlieferung. Die älteste Erwähnung bei Bruno von Würzburgvgl. oben. Auf das Jahr 1173 führt ein Gedicht aus der Hs. von Anchin bei Oudinus, Com-ment. de script. eccles. 2, 621, vgl. Goetz S. 274. Benutzt ist Papias von Hugucio im Liberderivacionum und von Johannes de Janua im Catholicon, wie Goetz nachwies Berichte d.

n

, Ist vielleicht Paris. Mazarin 3790, dernach Goetz (S. 269) N. 34 allerdings s. XIIXIII geschrieben ist.

2 ) Manches hiervon kann allerdings schonim Lib. glossarum stehen.

46<