Tertius.

¶ Quatuor enim monarchie fuerunt figurate ꝑquatuor aīalia: q̄ vidit daniel ꝓpheta exire demari magno. dani. 7. ¶ Prima enim ſil̓is leenefuit monarchia aſſyrioꝝ que cepit a nino: ⁊ finita eſt in balthaſar: vt patet dani. 5. c. ¶ Secūdaſimilis vrſo fuit ꝑſaꝝ ⁊ medoꝝ: que inchoata eſtin cyro: ⁊ terminata in dario vltimo deuicto abalexandro magno. ¶Tertia fuit grecoꝝ ſi milispardo: que initiū ſūpſit in alexandro magno: ⁊quaſi in eo finem habuit: diuiſū eſt dn̄ium eiuspoſt mortē in plures reges: vt patet .i. mach. i.4ª fuit romanoꝝ ſimilis ferocis beſtie diſſimilis alijs. Huiꝰ pͥncipiū fuit ī iulio ceſare: qui ſibi vſurpauit īꝑium: ſed perfectionē habuit ī ſuoceſſore eius īmediato octauiano. Romani aūtipſi ortum habuerūt a romulo: qui pͥmus vrbērome cōdidit: ꝑuam tunc ī monte auentino: tꝑeachaꝫ regis iude. Et hoc fuit a creatiōe mūdi anno. 4. milia. 389. Et poſt ſeptingentos. 5o. annosab ipſiꝰ vrbis pͥma edificatione natus eſt ieſusxp̄s: anno īperij ipſius octauiani. 42. Et primoquidem roma recta eſt ⁊ gubernata ꝑ reges quiſeptē fuerunt ſibi inuicē ſuccedentes: incipiētesa romulo: ⁊ terminātes in tarquiniū ſuperbumDeinde per conſules duos qui creabātur per annuꝫ: ꝗbus aliqn̄ additi ſunt tribuni ⁊ p̄tores: demū ꝑ imꝑatores ⁊ adhuc permanꝫ talis monarchia. Nā imꝑator dr̄ romanoꝝ mutata tameneſt monarchia qͣꝫtum ad locū. Nam ſedē imperij que erat in occidente .ſ. rome conſtātinꝰ imꝑator cōuerſus ad fidē: ſub quo imperiū collū ſuppoſuit iugo xp̄i: tranſtulit in orientē .i. conſtantīopolim ab eo amplificatā: ⁊ ab ipſo poſtea denominatā: circa ānos dn̄i. cc. l. vel circa. Et cū ſedēſūmi pontificatus Silueſtro ⁊ ſucceſſoribus invrbe dimiſit: multis ciuitatibus ⁊ ꝓuincijs ī italia ſibi donatis. Deinde īperium romanoꝝ tranſlatum ē de conſtantinopoli in francia ꝑ adrianūpapam collato īperio carolo magno regi francorum: qꝛ italiam liberauit de manu ⁊ dn̄io longobardoꝝ: ⁊ multū exaltauit xp̄iāitatē: ex bellisvictorioſis contra infideles precipue ſaracenoEt hoc āno dn̄i octingēſimo vl̓ circa. Demū defrancia tranſlatum ē īperium in alamaniā. Datoīperio pͥmo ottoni āno dn̄i nōgenteſimo vel circa. Et apud eos durat adhuc āno in quo ſumusſ. M. cccc. xlviij. Sed hoc mutatū eſt ꝙ vbi priīperium dabatur ꝑ ſucceſſionē ſuccedentibus fīlijs parentibus ſuis: ꝑ papam ordinatū ē: ꝙ detur ꝑ electionem: que fit a ſeptē p̄latis: ⁊ confirmatur ꝑ papā: ⁊ per eū coronatur. Poſt īꝑatorēſunt reges plures in populo xp̄iano: vt rex francie rex anglie rex aragone rex caſtelle rex nauare rex portugalie rex ſicilie rex dacie rex cypriEt cū oēs dn̄i ⁊ reges ſeculares deberent eē ſubiꝑatore: multi tamē reges non recognoſcunt eū:vt ſuperiore ſuum: tuentes ſe vel priuilegio ſiuealio iure vel potius de facto: vt rex frācie ⁊ duxvenētiaꝝ: ⁊ alij dn̄i. De quolibet ergo p̓ncipe iu-

ſto ſiue īꝑatore ſiue rege ſiue alio rectore poteſtillud dici. Conſtituit ⁊c̄. Et de hac materia habetur in. c. ſequēti. Et multa etiam in titulo de ſummo pontifice ⁊ poteſtate eius. ¶Cōſtituit eumdn̄m domus ⁊. p. o. p. s. in quibꝰ verbis tria poſſunt notari: que debēt eſſe in dn̄o tꝑali. ¶ Ut n̄habeat dn̄ium vſurpatum ibi conſtituit. ¶ Utpoſſideat virtutē per ornatum ibi eū. Ut exerceat actum regulatum ibi: dn̄m domus.Quantum ad primumſicut ioſeph: de quo loquitur p̄s. non ſibi accepitdn̄ium ⁊ principatum: ſed is qui poterat .ſ. rexegypti eum conſtituit dominum ⁊ principem.Ita ad hoc vt quis ſit verus dominus: oportetꝙ conſtituatur ab eo qui pōt eē dominus: ⁊ nonſibi vſurpet. Dicit enim leo papa. ¶Principatusquem metus extorſit .i. violentia aut ambitusoccupauit: ⁊ ſi actibus vel moribus nō offēdat:ipſius tamen initij eſt pernicioſius exemplo .i. q. iprincipatus. Unde ⁊ xp̄s qui eſt rex regum ⁊ dominus dominantiū non ſibi vſurpauit dominium: ſed ait p̄s. pſalmo. 2. Ego conſtitutus. ſuꝫ rexab eo .ſ. deo. Tūc autem poteſt quis dici dominꝰab eo: quando potius ē in dn̄io legitimo modovel a deo īmediate: ſicut moyſen conſtituit pͥncipē populi ſui: ⁊ ſauleꝫ primum regem populi ſui:⁊ male ſe habētem in principatu: dauid hominēẜm cor ſuum: vel mediate a populo ſeu collegioſeu principe: qui habet iuſte hac poteſtatē: ſicutioiadas ſummus ſacerdos cum conſenſu populicōſtituit regem iuda ioas adhuc paruulum occiſa athalia: que ſibi vſurpauerat regnum. 2. paralipome. 23. c. Et adrianus papa conſtituit carolūimperatorē. Et rex aliquis dat ducatū vel dn̄ium alicuius ciuitatis ſue alicui: ſicut pharao rexegypti dedit pͥncipatum ioſeph. Conſtituit eumdn̄m ⁊c̄. Si enim aliquis dominus iniuſte capitvel tenet aliquam ciuitatem vel caſtrum ſine legitimo titulo: fur ē ⁊ latro. Sicut abſalon: ꝗ perfraudem ⁊ violentiam abſtulit regnum pr̄is ſuidauid: ſed valde modico tempore gauiſus eſt: ⁊deuictus vt latro fugiens in mulo per comaꝫ capitis in arbore ſuſpenſus remanens occiſus eſt.2. ℟. 18. Talis ergo qui tenet dn̄ium vſurpatumcōtinue ī peccato mortali ꝑmanet: nec ſaluari poteſt niſi reſtituēdo ei cuius eſt. Tenetur et ad reſtitutionē oīum reddituū: que habuit ab illis locis vſurpatis ⁊ expenſis habitis. Et vt homicidaeſt iudicandus quātum ad eos quos fecit per ſevel ſuos officiales occidi vel mutilari: licet illi digni fuerint morte ꝓpter maleficia perpetrata. 23q. 5. ſi non lꝫ. nec debet abſolui: qn̄ hoc claꝝ ē niſi diſponat ſe ad ſatiſfaciēduꝫ ⁊ dimittendum: ſititulum iuſtificatū habere nō poſſit: ar. de pe. di.5. falſas. ⁊ dicit hoſti. extra de iudi. nouit. ꝙ nullaciuitas poteſt ſe dare alicui domino: nec poteſttitulum dominij iuſtificare quia hoc eſſet in preiudiciuꝫ imperatoris: quod eſt intelligendū de