Expoſitio diui Auguſtini In euangeliū ſcd̓mꝰ

Ernoſitio dini Inguitinitur? Et de hominibꝰ quidē fieri poteſt: vt eos ſepe quos nunqͣꝫ vidimus diligamus. Ac per hoc nec illud econtrario īpoſſibile eſt: vt eos quos nunqͣꝫ vidimus oderimꝰ. Fama quippe de aliquo ſermocināte ſeu bene ſeu male fit nō immerito:vt amemꝰ vel oderimus ignotū. Sed ſi fama ſit verax: quomodo eſt de quo vera didicimus dicēdus ignotus? An quiaeius faciem non vidimus? Quā cum et ipſe non videat: nullitamē poteſt notior eſſe qͣꝫ ſibi. Non igit̉ in eius facie corꝑalinobis intimatur cuiuſqꝫ noticia. Sed tūc nobis ad cognitionem patet: quādo eius mores ⁊ vita non latent. Alioquin necſeipſum noſſe quiſqͣꝫ poteſt: qui videre facieꝫ ſuam nō poteſt.Sed vtiqꝫ tanto certiꝰ qͣꝫ notus eſt alijs ipſe ſe nouit: qͣꝫtocertius interiore conſpectu poteſt videre qd̓ ſapit / videre quodcupit/ videre quod viuit. Que cū aperiuntur ⁊ nobis: tūc vere ſit cognitꝰ nobis. Hec itaqꝫ quoniā plerūqꝫ ad nos de abſentibus vel etiaꝫ mortuis ſiue fama ſiue litteris ꝑferuntur.Hinc fit vt ſepe quos nunqͣꝫ facie corporis vidimus / non tamen quos oīno neſcimus vel oderimus hoīes vel amemusSed plerumqꝫ in eis noſtra credulitas fallitur: qꝛ nonnūqͣꝫ ⁊hyſtoria et multomagis fama mentitur. Pertinet ad nos nepernicioſa opinione fallamur / vt quia nō poſſumus hominūindagari cōſcientiam: de ipſis rebꝰ habeamus verā certāqꝫſententiā: hoc eſt vt ſi ille vel ille homo vtrū ſit īpudicus pudicuſue neſcimꝰ oderimus tamen impudicitiā/ ⁊ pudicitiādiligamus. Et ſi illū vel illuꝫ iniuſtum eſſe iuſtūue neſcimꝰamemus tamē iuſticiā / et iniuſticiā deteſtemur: nō quas nobis ipſis errādo confingimꝰ ſed quas fideliter hāc appetendam illāqꝫ vitandam in dei veritate cōſpicimus: vt cū de ipſis rebus qd̓ appetendū eſt appetimus/ quod deuitandū eſtdeuitamus: ignoſcatur nobis qd̓ de occultis hominū aliquādo: immo aſſidue nō vera ſentimus. Hoc enī ad humanā tētationeꝫ pertinere arbitror/ ſine qua duci iſta nō poteſt vita:ita vt apoſtolꝰ diceret: Tentatio vos nō apprehēdat niſi humana. Quid eniꝫ tam humanū qͣꝫ non poſſe inſpicere cor humanum: et ideo non eius latebras perſcrutari. Sed plerūqꝫaliud quā id quod ibi agitur ſuſpicari? Ꝙqͣꝫ et in his rerumtenebris humanarū / hoc eſt cogitationū alienarū et ſi ſuſpitiones intelligere nō poſſumus qꝛ homines ſumꝰ: iudicia taiiij. men: id eſt definitas firmaſqꝫ ſentētias cōtinere debemꝰ: necante tēpus quicqͣꝫ iudicare donec veniat dn̄s ⁊ illuminet abſcondita tenebrarū et manifeſtet cogitationes cordis ⁊ tunclaus erit vnicuiqꝫ a deo. Quādo ergonon errat̉ in rebꝰ vt recta ſit improbatio vitioꝝ / virtutūqꝫ probatio: ꝓfecto ſi erratur in hominibus venialis eſt humana tētatio. Per has aūthumanorum cordiū tenebras res multum miranda ⁊ multūdolenda contingit: vt eū nonnunqͣꝫ quem iniuſtū putamus ⁊tamen iuſtus eſt/ ⁊ iuſticiā in eo neſciētes quem diligimꝰ deuitemus / auerſemur: a noſtro prohibeamus acceſſu/ cōmunem cū illo vitaꝫ victūqꝫ habere nolimus. eūqꝫ etiam ſi diſcipline imponēde neceſſitas cogat: ſiue ne alijs noceat: ſiue vtfiat ipſe correctior aſperitate ſalubri ꝑſequamur/ ⁊ hoīeꝫ bonum tanqͣꝫ maluꝫ affligamus quē neſcientes amamus. Hocſit ſiquis (verbi gratia) cū ſit pudicus / a nobis creditur īpudicus. Sine dubio enī ſi pudicum diligo: hoc eſt ipſe qd̓ diligo. Ergo etiaꝫ ipſum diligo ⁊ neſcio. Et ſi impudicū odi nōipſum odi quia nō eſt quod odi. Et tamē dilecto meo cū quoſemꝑ in charitate pudicitie habitat anima mea/ facio ignarus iniuriā: non errans in diſcretione virtutum atqꝫ vitioꝝ.ſed in cordiū tenebris humanorum. Proinde ſicut fieri poteſt vt homo bonus hominē bonum oderit neſciēs vel potidiligat neſciens: ipſum enī diligit cum bonū diligit: quia idqd̓ eſt ille hoc iſte diligit / oderit autem neſciēs nō ipſum: ſedquod putat eſſe ipſuꝫ. Ita fieri poteſt vt etiā homo iniuſtusoderit hominem iuſtū: et dum eſtimat ſe ſui ſimilē iniuſtū diligere neſciens diligat iuſtū. Et tamē dum eū credit iniuſtūdiligit non ipſum ſed qd̓ putat eſſe ipſum. Quēadmodū autēhominem: ſic et deū. Deniqꝫ ſi interrogarētur iudei vtrū diligerēt deū: quid ſe aliud qͣꝫ diligere reſponderēt: nec ex animomentiētes/ ſed errando potius opinātes. Quomodo enīdiligerēt patrē veritatis: qui haberēt odio veritateꝫ? Nolūtenim ſua facta dānari / et hoc habet veritas vt talia facta dānentur. Tātum igitur oderūt veritatē: quantū oderunt ſuaspenas quas talibus irrogat veritas. Neſciunt auteꝫ illā eſſeveritateꝫ: que tales quales ipſi ſunt dānat. Oderūt ergo quā

In euangeliū ſcd̓m Iohaneſciunt et cū illam oderunt profecto et eū de quo nata ē niſiodiſſe non poſſunt. Ac per hoc quia veritatē quā iudicāte dānantur. de patre deo natā neſciunt: vtiqꝫ etiā ipſum ⁊ neſciūtet oderūt. Omiſeros homines: qui cū eſſe volunt mali: nolūteſſe veritatem qua dānantur mali. Nolūt enim eā eſſe qd̓ eſt.cum ipſi debeant nullo modo eſſe quod ſunt: vt ipſa manentemutentur: ne ipſa iudicante dānentur.Tractatus. xcj.¶ Si opera non feciſſem in eis que nemo alius.fecit: peccatum non haberent. Nunc autem et viderunt et oderunt ⁊ me ⁊ patrem meum: ſed vt adimpleatur ſermo qui in lege eorū ſcriptus eſt: qꝛodio habuerunt me gratis.¶ Ixerat dominꝰ. Qui me odit ⁊ patrē meumodit.A. UUtiqꝫ eniꝫ qui odit veritatē: neceſſe eſt oderit ⁊ aEAquo veritas nata eſt. Unde etiaꝫ quantū datū eſtocuti ſumus. De inde addidit vnde nobis nūc lo-quendum eſt. ¶ Si opera non feciſſem in eis que nemo aliꝰ fecit: peccatum nō haberent: ſpeccatū illud ſcilicet magnū de squo ſuperius ait. Si nō veniſſem et locutꝰ eis fuiſſem: peccatū non haberēt. Hoc eſt peccatū: quod in eū loquentē et operantem nō crediderūt: neqꝫ enim nullū habebant peccatum:anteqͣꝫ loqueretur eis ⁊ operaret̉ in eis. Sed hoc peccatū qd̓in eum nō crediderūt ideo ſic cōmemoratur/ qꝛ ipſo peccatotenentur ⁊ cetera. Hoc enim ſi nō haberēt et in eucrederent:dimitterētur et cetera. Sed qͥd eſt hoc ꝙ cū dixiſſet. Si opera nō feciſſem in eis: mox addiditꝭ q̄ nemo alius fecit? Nulla quippe ī operibus chriſti vident̉ eſſe maiora qͣꝫ ſuſcitatiomortuorū/ quod ſcimus etiam antiquos feciſſe ꝓphetas. Fe licit hoc etiam helias: fecit heliſeus et cum in hac carne viue­ xret: et cū in ſuo monumēto ſepultus iaceret. Nam quidā porlitantes mortuū cum irruentibꝰ hoſtibus eo refugiſſent: eūqꝫ liibi poſuiſſent/ cōtinuo reſurrexit. Fecit tamē aliqua chriſtꝰ lique nemo alius fecit: quod quinqꝫ milia hominū de quinqꝫ: ⁊ xiquattuor milia de ſeptē panibꝰ pauit: ꝙ ſuꝑ aquas ambula­ Luit/ et petro vt hoc faceret preſtitit: ꝙ aquā mutauit in vinū:quod aperuit oculos ceci nati: ⁊ alia multa que cōmemorare Llongum eſt. Sed reſpōdetur nobis ⁊ alios feciſſe que ipſe nō Ifecit: ⁊ que nemo alius fecit. Quis enī niſi moyſes egyptios?plagis tottantiſqꝫ percuſſit: diuiſo mari populū duxit. Mā­ Ena de celo eſurientibꝰ impetrauit: aquā de petra ſitientibusˣfudit? Quis niſi ieſu naue populo trāſituro iordanis fluētaeˡdiuiſit: et currentem ſolē emiſſa ad deū oratione frenauit etˣfixit? Quis preter ſamſon ꝓpter ſuam ſitim maxilla mortui Iaſini exundāte ſatiatꝰ eſt? Quis preter heliā curru igneo in Ialta ſubuectus eſt? Quis preter heliſeū (quod paulo ante cō­ Imemoraui) ſepulto ſuo cadauere: cadauer alterius reddidit livite. Quis preter danielē inter ora incluſorū ſecum leonum Zeſurientiū vixit innocuus? Quis preter tres viros ananiam Zazariam / miſaelē in flāmis ardētibus ⁊ nō vrentibus deambulauit illeſus? Pretereo cetera: qm̄ hec ſatis eſſe arbitror:quibus demōſtretur ⁊ alios ſanctos quedā opera mirāda feciſſe q̄nemo alius fecit. Sed qui tā multa vitia ⁊ malas valitudines vexationeſqꝫ mortaliū tanta poteſtate ſanaret: nullꝰomnino legit̉ antiquorū/ vt eniꝫ taceamus quos iubendo ſicut occurrebāt ſaluos ſingulos fecit: marcus euāgeliſta quodam loco ait: Ueſpere autē facto cū occidiſſet ſol / afferebāt Aad eū omnes male habētes et demonia habētes: et erat omnis ciuitas ad ianuā congregata: ⁊ curauit multos qui vexabantur varijs languoribus: et demonia multa eijciebat. Id 4autem cū memoraſſet mattheus: etiam teſtimoniū propheticum addidit dicēs: vt adimpleret̉ quod dictuꝫ eſt ꝑ eſaiamprophetā dicentē. Ipſe infirmitates noſtras accepit: ⁊ egri­ Etudines portauit. Item alio loco dicit marcus. Et quocūqꝫ Aintroibat in vicos vel in villas aut in ciuitates: in plateis ponebant infirmos: ⁊ deprecabant̉ eum vt vel fimbriā veſtimēti eius tangerēt: et quotquot tangebāt eum ſalui flebāt. Hecnemo alius fecit in eis. Sic enī intelligendū eſt qd̓ ait in eis:non inter eos vel corā eis: ſed prorſus in eis qui ſanauit eos.Hec qͥppe intelligi voluit que nō ſolum facerent admirationem. verūetiā manifeſtā conferrent ſalutē: pro quibus beneficijs vtiqꝫ amorē non odium retribuere debuerunt. Omnia L

j. Cor. x

j. Cor. iiii.

E

sͣ. lxxxix. a

Eſaie. liij.Marci. vj

Marci. j.

Exo. xiiij.et. xvj.Exo. xvij.Ioſue. iiijIoſue. x.Iudi. xv.iiij. Re. ij.Dan̄. vj.Dan̄. iij.

Hat. viij.

iij Regūxvij.iiij. Regiiiij.

iij Regūxvij.

Luce. ij

iiij. Regi

iij.ij. Reguꝫ

A

B