eExpoſitio diui Augurtini In euāgeliū ſcd̓m.

Expoſitio diui Auguitinire poſſint: implere autem nondum capaces non poſſint. Grādiuſculis autem quibuſdam mentibus et ad etatem quandāinterius virilē peruenientibus/ dat aliquid verbis his: quoet exerceantur ⁊ paſcantur. Audiſtis cum legeretur: et vndeſermo iſte venerit meminiſtis. Heſterno eniꝫ die lectum eſt/quod proptera volebant ieſum iudei interficere: quia nō ſolum ſoluebat ſabbatum: ſed etiam patrem ſuum dicebat deum: equalē ſe faciens deo. Quod iudeis diſplicebat: hoc ipſi patri placebat. Hoc ſine dubio placet etiam is qui honorificant filium / ſicut honorificant patrem: quia ſi illis nō placeat / diſplicebunt. Non enim deus erit maior quia placet tibi: ſed tu minor/ ſi diſplicet tibi. Aduerſus hanc autem calūniam eorum venientem vel de ignorantia vel de malicia loquitur dominus. Non omnino quod capiant: ſed vnde agitarentur et cōturbentur: et fortaſſe vel conturbati medicū querant. Dicebant autē queſcriberentur: vt etiam a nobis poſtea legerentur. Uiderimus ergo quid in iudeoruꝫ cordibusfactum ſit cum hec audirent: quid in nobis fiat cum hec audimus amplius cogitemus. Neqꝫ enim nate ſunt hereſes/ ⁊quedam dogmata peruerſitatis illaqueantia animas/ et inprofundum precipitantia niſi dum ſcripture bone intelligerentur non bene: et quod in eis non bene intelligitur/ etiā temere et audacter aſſeritur. Itaqꝫ chariſſimi valde caute hecaudire debemus ad que rapienda paruuli ſumus/ et cordepio et cum tremore ſicut ſcriptum eſt: hanc tenentes regulaꝫſanctitatis/ vt quod ſecundū fidem qua imbuti ſumus intelligere valuerimus: tanqͣꝫ de cibo gaudeamus. Quod autemẜm ſanam fidei regulam intelligere non poterimus dubitationem auferamus: intelligentiam differamus. Hoc eſt etiam ſi quid ſit neſcimus: bonum tamen et verum eſſe minimedubitemus. Et ego fratres qui ſuſcepi loqui vobis: cogitandus ſuma vobis qui ſuſceperim et que ſuſceperim. Suſcepienī tractanda diuina homo: ſpiritualia carnalis: eterna mortalis Etiā a me chariſſimi longe ſit vana preſumptio: ſi volo ſanus in domo dei conuerſari que eſt eccleſia dei viui: colūna et firmamentum veritatis. Pro modulo meo capio: qd̓vobis appono. Ubi aperitur/ paſcor vobiſcum: vbi clauditur/ pulſo vobiſcum. Commoti ſunt ergo iudei et indignatiſunt. Merito quidem qd̓ audebat hō equalem ſe facere deo.Sed ideo immeritoquia in homine nō intelligebant deum.Carnem videbant: deum neſciebant. Habitaculū cernebāthabitatorem ignorabant. Caro enim illa templum erat. deꝰinhabitat intus. Non ergo ieſus carnem equabat patri: nonformam ſerui domino comparabat. Non qd̓ factum eſt propter nos: ſed quod erat quando fecit nos. Quis nāqꝫ ſit chriſtus catholicis loquor noſtis: quia bene credidiſtis. Nō verbum tantum/ nec caro tantum: ſed verbum caro factum eſt ⁊habitauit in nobis. Recenſete de verbo quod noſtis. In pͥncipio erat verbum: et verbum erat apud deum: et deus eratverbum. Hic equalitas cum patre. Sed verbum caro factuꝫeſt: et habitauit innobis. hac carne maior eſt pater. Ita pater et equalis ⁊ maior: equalis verbo / maior carne. Equalisei per quē fecit nos: maior eo qui factus eſt propter nos. Adhanc regulam ſanam catholicā/ quam precipue noſſe debemus/ quā tenere qͥ noſtis a qua prorſus fides veſtra labi nondebet: que in illis hominū argumentis extorquenda eſt. cordi veſtro dirigamus ea que intelligimus: ⁊ que forte non intelligimus: dirigēda ad hanc regulam quandoqꝫ differamꝰcum idonei fuerimus. Nouimus ergo equalem patri filiumdei: quia nouimꝰ in principio deum verbum. Quid ergo iudei volebant interficere? Quia non ſolum ſoluebat ſabbatūſed et patrem ſuum dicebat deum equalem ſe faciēs deo: videntes carnem non videntes verbum: Loquatur ergo et cōtra eos verbū per carnem: et interior habitator ſonet per habitaculū ſuum: vt qui poteſt nouerit qͥs intus habitet. Quid3ergo eis dicit? ¶ Reſpondit itaqꝫ ieſus et dixit eis: comnotis quod equaleꝫ ſe faceret deo. ¶ Amen amen dico vobis: nōpoteſt filius a ſe facere quicqͣꝫ/ niſi quod viderit patrem facientem. Ad hec quid reſponderunt iudei: ſcriptuꝫ non eſt:et fortaſſe tacuerunt. Quidam tamen qui chriſtianos ſe haberi volunt/ non tacent: et quodāmodo ex his verbis concipiunt quedam dicenda contra nos. Que cōtinenda non ſuntet propter nos. Arriani quippe heretici dicētes / non per carnem ſed ante carnem filium qui ſuſcepit carneꝫ minorem eſſe

In euāgeliū ſcd̓m Iohanqͣꝫ pater eſt/ et non eſſe ſubſtantie eius cuius pater eſt: capiūtex his verbis anſam calūnie et reſpondent nobis. Uidetisquia dominꝰ ieſus cum animaduerteret iudeos ex hoc moueri quod patri deo equalem ſe faceret/ et talia verba ſubiūxit: vt ſe equaleꝫ non eſſe monſtraret. Mouebantur enim iudei aiunt aduerſus chriſtum quia equalem ſe faciebat deoet volens eos corrigere ab hoc motu chriſtus et eiſdem monſtrare filium non eſſe equaleꝫ patri: id eſt equalē deo: ait quaſi dicēs. Quid iraſcimini/ qͥd indignamini? Non ſum equalis: quia non poteſt filius aſe facere quicqͣꝫ niſi quod videritpatrem facientem. Qui enim non poteſt inquiunt facere a ſequicqͣꝫ niſi quod viderit patrem faciētem: vtiqꝫ minor eſt nōequalis. In hac regula cordis ſui diſtorta et praua / hereticus audiat nos nondum obiurgantes: ſed adhuc quaſi querentes: et explicet nobis quod ſentit. Puto enim o quiſquisille eſt: faciamꝰ eum tanqͣꝫ preſenteꝫ adeſſe. Tenes nobiſcū:quia in principio erat verbum? Teneo inquit. Et quia verbum erat apud deum? Et hoc inquit teneo. Sequere ergo et Iohoc fortius tene: quia deꝰ erat verbum. Et hoc inquit teneoSed ille deꝰ maior: ille deus minor. Iam neſcio quid paganum redolet: cum chriſtiano loqui me arbitrabar. Si eſt deꝰmaior et deus minor: duos deos colimus non vnum deum.Quare inquit/ et tu non duos deos dicis equales ſibi. Hocego nō dico. Equalitatem enim iſtam ſic intelligo: vt ibi intelligam etiaꝫ indiuiduam charitatem / et ſi indiuiduā charitatem. perfectā vnitatem. Si enim charitas quā miſit hominibus deus/ de multis hominum cordibus fecit cor vnūet multas hominum animas fecit animā vnam ſicut de credentibus ſeſeqꝫ inuicem diligētibus ſcriptum eſt in actibusapoſtolorum/ erat illis anima vna et cor vnum in deum. Siergo anima mea: et anima tua cum idem ſapimus noſqꝫ diligimus / fit anima vna: qͣꝫtomagis pater deus et filius deꝰ infonte dilectionis deus vnus eſt? Ueruꝫ ad hec verba quibꝰcommotum eſt cor tuum: intende et recole mecum / quod deverbo requirebamus. Si iam tenemus deus erat verbum:adiungo illud quia cum dixiſſet/ hoc erat in principio apuddeum: continuo ſubiecit euāgeliſta. Omnia per ipſum factaſunt: et ſine ipſo factum eſt nihil. Nunc te querendo exagito:nuncte contra me moueo: ⁊ te contra te interpello. Tene tantum memoriter iſta de verbo. Quia deus erat verbum: ⁊ omnia per ipſum facta ſunt. Audi iā verba quibus cōmotus esvt minoreꝫ diceres filium. Nempe quia dixit/ non poteſt filius a ſe facere quicqͣꝫ niſi quod viderit patrē facienteꝫ. Itainquit. Expone mihi paululū. Sic quantū opinor intelligisQuomodo quedaꝫ facit pater: filius autem attendit quēadmodum facit pater: vt poſſit et ipſe ea facere que viderit patrem faciētem. Duos quaſi fabros conſtituiſti: ita patrem etfilium vt etiaꝫ magiſtrum et diſcipulū. Quomodo ſolent patres fabri/ docere filios ſuos artemſuam. Ecce deſcendo interim ad carnalē ſenſum tuū: interim ita cogito vt tu. Uideamus ſi cogitatio hec noſtra inueniet exitū ſecūdū illa que iāde verbo pariter locuti ſumus/ pariterqꝫ ſentimus: quia deꝰverbum: ⁊ omnia per ipſum facta ſunt. Pone ergo patrē tanqͣꝫ fabrum quedam opera facientem/ filium autē tanqͣꝫ diſcipulū: qui non poteſt facere quicqͣꝫ niſi quod viderit patrē facientem. Intendit enī quodāmodo in manus patris: vt quomodo eum viderit fabricare/ ſic et ipſe tale aliquid fabricetin operibus ſuis. Sed pater iſte omnia illa que facit ⁊ vult vtattendat eum filius: et talia et ipſe faciet per quē facit. Eya:nunc eſt vt aſſis ſententie tue priori quā mecum recenſuiſtimecūqꝫ tenuiſti: quia in principio verbum et apud deū verbum: ⁊ deus verbuꝫ: et omnia per ipſum facta ſunt. Tu ergocum mecū tenueris: quia per verbū facta ſunt omnia/ rurſuꝫcarnali ſapore ⁊ puerili motu facis tibi in animo deum facietem ⁊ verbum attendēteꝫ: vt cū fecerit deus/ faciat ⁊ verbū.Quid enim fecit deus preter verbū? Si enim facit: non omnia per verbum facta ſunt. Perdidiſti qd̓ tenebas. Si auteꝫomnia per verbū facta ſunt: corrige qd̓ male ītelligebas. Fecit pater: ⁊ non fecit niſi per verbuꝫ. Quomodo attendit verbum vt videat patrē facientem ſine verbo: quod ſimiliter faciat verbū? Quicquid fecit pater: per verbū fecit: aut falſumeſt/ oīa per ipſum facta ſunt. Sed verū eſt: omnia per ipſumfacta ſunt. Parū fortaſſe tibi videbatur: ⁊ ſine ipſo factū eſtnihil. Recede ergo ab iſta carnis prudentia: ⁊ queramꝰ quē-

B

Iohā. j.