xpoſitio diuī Augurtini in enagemū ſcd̓m

Expoſitio diui Auguſtij¶ Diui Aurelij Auguſtini Hipponēſis epiſcopi: in euangelium ẜm Iohanneꝫ.Tractatus primus.¶ In principio erat verbuꝫ ⁊ verbum erat apuddeū: ⁊ deꝰ erat verbū hoc erat in principio apuddeū. Omnia per ip̄m facta ſunt ⁊ ſine ipſo factuꝫeſt nihil. Qd̓ factū eſt in ipſo vita erat: ⁊ vita eratlux hominū: ⁊ lux in tenebris lucet ⁊ tenebre eaꝫnon comprehenderunt..Ntuentes quodmō audiuimus ex lectione apl̓icaꝙ animalis hō nō ꝑcipit ea q̄ ſuntſpiritꝰ dei: ⁊ cogitātes in hac p̄ſenIti turba charitatꝭ vr̄e: neceſſe eſſevt ml̓ti ſint aīales qͥ adhuc ẜm carnē ſapiant: nondūqꝫ poſſint ad ſpiritualē intellectum ſe erigere. heſiVIto vehemēter quomodo vt dn̄s deLderit poſſim dicere vel pro modulo meo explicare quod lectum eſt ex euangelio. ¶ In prīcipio erat verbū: ⁊ verbū eratapud deū: ⁊ deꝰ erat verbū. Hoc em̄ animalis hō nō ꝑcipitQuid ergo fratres? Silebimꝰ hinc? Quare ergo legit̉ ſi ſilebit̉? Aut qͣre audit̉ ſi nō exponit̉? Sꝫ ⁊ qͥd exponit̉ ſi nō ītelligit̉. Itaqꝫ qm̄ rurſuꝫ eſſe nō dubito in numero vr̄o quoſdaꝫa quibꝰ poſſit nō ſolū expoſitū capi. ſed ⁊ anteqͣꝫ exponat̉ intelligi: nō fraudabo eos qͥ poſſunt caꝑe: dumtimeo ſuꝑfluuseſſe auribꝰ eoꝝ qui nō poſſunt caꝑe. Poſtremo aderit miſericordia dei fortaſſe vt oībꝰ ſatiſfaciat ⁊ capiat quiſqꝫ qd̓ poteſt: qꝛ ⁊ qͥ loquit̉ dicit qd̓ poteſt. Nā dicere vt ē quis poteſt:Audeo dicere fratres mei: forſitan nec ip̄e iohānes dixit vteſt: ſed ⁊ ipſe vt potuit: qꝛ de deo vt hō dixit. Et quidē inſpiratꝰ a deo: ſed tn̄ homo qꝛ inſpiratꝰ/ dixit aliqͥd: ſi nō inſpiratus eſſet/ dixiſſet nihil: Qꝛ ꝟo homo inſpiratꝰ: nō tm̄ qd̓ eſtdixit: ſed qd̓ potuit homo dixit. Erat em̄ iſte iohannes frēsxj. chariſſimi de illis montibꝰ de quibꝰ ſcriptū eſt. Suſcipiantmontes pacē ppl̓o tuo: ⁊ colles iuſticiā. Mōtes/ excelſe aīeſunt. Colles paruule anime ſūt. Sꝫ ideo mōtes excipiūt pacem: vt colles poſſint excipere iuſticiā. Que eſt iuſticia quā.j. colles excipiūt? Fides: qꝛ iuſtꝰ ex fide viuit. Nō aūt acciperentminores aīe fidē: niſi maiores aīe que montes dicte ſūtab ipſa ſapiētia illuſtrarent̉: vt poſſent paruulis traijcere qd̓poſſint paruuli capere ⁊ viuere ex fide colles: qꝛ mōtes pacēſuſcipiūt. Ab ipſis montibꝰ dictū eſt eccl̓ie: Pax vobiſcumEt ipſi mōtes pacem annūciādo eccl̓ie: nō diuiſerūt ſe aduerſus eū a quo ſuſceperūt pacē: vt veraciter nō ficte nūciarent pacē. Sūt aūt alij mōtes naufragoſi: quo quiſqꝫ nauimcū impulerit ſoluit̉. Facile eſt em̄ cū videt̉ terra a periclitantibꝰ/ quaſi conari ad terrā. Sꝫ aliqn̄ videt̉ terra in mōte ⁊ ſaxa latent ſub monte: ⁊ cū quiſqꝫ conat̉ ad montē: incidit in ſaxa: ⁊ ibi nō inuenit portū ſed planctū. Sic fuerūt quidā mōtes ⁊ magni apparuerūt inter hoīes: ⁊ fecerūt hereſes ⁊ ſciſmata: ⁊ diuiſerūt eccl̓iam dei. Iſti qui diuiſerūt eccl̓iaꝫ deinō erant illi montes de quibꝰ dictū eſt. Suſcipiāt mōtes pacem populo tuo. Quō em̄ pacē ſuſceperūt: qui vnitatē diuiſerunt? Qui aūt ſuſceperūt pacē nūciandā ppl̓o: contemplatiſunt ip̄am ſapientiā quantū humanis cordibꝰ potuit contingi: qd̓ necoculꝰ vidit nec auris audiuit nec in cor hoīs aſcē-dit. Si incor hoīs nō aſcēdit: quomō aſcēdit in cor iohānisAn nō erat hō iohānes: an forte nec in cor iohānis aſcendit:ſed cor iohānis in illa aſcēdit? Qd̓ em̄ aſcēdit in cor hoīs: denuo eſt ad hominē: quo aūt aſcēdit cor homīs. ſurſum eſt abhomine. Etiā ſic fratres dici poteſt: qꝛ ſi aſcēdit in cor iohanis ſi aliquo modo poteſt dici. intantū aſcendit in cor iohannis. inquantū ipſe iohannes nō erat hō. Quid eſt nō erat homo? Inquantū ceperat eſſe angelus. Ꝙꝛ omnes ſancti angeli qꝛ annunciatores dei: ideo carnalibꝰ ⁊ animalibus nō valentibus percipere que ſunt dei. Quid ait apl̓s? Cum em̄ dicitis/ Ego ſum pauli. ego apollo: nōne homīes eſtis? Quideos volebat facere: quibꝰ exprobrabat: qꝛ hoīes erant. Uulcxxjtis noſſe qͥd eos facere volebat. Audite in pſalmis. Ego di-

ni in euāgeliū ſcd̓m Iohaxi dij eſtis: ⁊ filij excelſi oēs. Ad hoc ergo vocat nos deꝰ: neſimus homines. Sed tūc in meliꝰ nō erimꝰ homines: ſi priꝰnos homines eſſe agnoſcamus: id eſt vt ad illā celſitudinemab humilitate ſurgamꝰ: ne cū putamꝰ nos aliquid eſſe cū nihil ſimus nō ſolū non accipiamꝰ qd̓ non ſumus ſed ⁊ amittamus qd̓ ſumꝰ. Ergo fratres de his montibꝰ ⁊ iohānes erat qͥdixit: In principio erat verbū: ⁊ verbū erat apud deū: ⁊ deꝰerat verbū. Suſceperat pacē mons iſte: ꝯtemplabat̉ diuinitatē verbi. Qualis iſte mons erat. qͣꝫ excelſus? Tranſcenderat oīa cacumina montiū: tranſcenderat oēs campos aeris.trāſcēderat oēs altitudines ſyderū: trāſcēderat oēs choros⁊ legiones angeloꝝ. Niſi em̄ tranſcēderet iſta omīa que creata ſunt: nō perueniret ad eū per quē facta ſunt oīa. Nō poteſtis cogitare quid tranſcenderit: niſi videatis quo ꝑuenerit.Queris de celo ⁊ terra: facta ſunt. Queris de his que ſunt incelo ⁊ terra: vtiqꝫ multomagis ⁊ ipſa facta ſūt. Queris de ſpiritualibꝰ creaturis. de angelis: de archāgelis ſedibꝰ: dominationibꝰ: virtutibꝰ: principatibꝰ: ⁊ ipſa facta ſunt. Nā cumenumeraret hec oīa pſalmus: cōcluſit ſic: Ipſe dixit ⁊ facta Pſunt: ipſe mandauit ⁊ creata ſunt. Si dixit ⁊ facta ſunt: ꝑ verbum facta ſūt. Si autem per verbū facta ſunt: nō poterat iohannis cor peruenire ad id qd̓ ait: In principio erat verbuꝫ⁊ verbū erat apud deū: ⁊ deus erat verbuꝫ: niſi tranſcēdiſſetoīa que ſunt facta ꝑ verbū. Qualis ergo iſte mons. qͣꝫ ſanctusqͣꝫ altus inter illos mōtes qui ſuſceperāt pacē populo dei: vtcolles poſſint ſuſcipere iuſticiā? Uidete ergo fratres ne forte de ipſis montibꝰ eſt iohānes: de quibꝰ paulo ante cantauimus. Leuaui oculos meos in mōtes: vnde veniet auxilium 1mihi. Ergo fratres mei: ſi vultꝭ intelligere: leuate oculos veſtros in montē iſtū: id eſt erigite vos ad euāgeliſtam: erigitevos ad eius ſenſuꝫ. Sed qꝛ montes iſti pace ſuſcipiūt: nō poteſt autē eſſe in pace qui ſpem ponit in homine: nolite ſic erigere oculos in montē vt putetis inhomine ſpem veſtram eſſecollocandā: ⁊ ſic dicite? Leuaui oculos meos in montes vnde veniet auxiliū mihi: vt ſtatim ſubiungatis. Auxiliū meūa dn̄o qui fecit celū ⁊ terrā. Ergo leuemꝰ oculos inmōtes vr̄veniet auxiliū nobis: ⁊ tn̄ nō ipſi mōtes ſunt in quibus ſpesnoſtra ponēda eſt. Accipiūt em̄ mōtes: qd̓ nobis miniſtrentErgo vn̄ ⁊ mōtes accipiūt: ibi ſpes noſtra ponēda eſt. Oculos nr̄os cū leuamꝰ ad ſcripturas qꝛ per homīes miniſtrateſūt ſcripture: leuamꝰ oculos noſtros ad mōtes: vnde venietauxiliū nobis. Sed tn̄ qꝛ ipſi hoīes qui ſcripſerunt ſcripturas: nō de ſe lucebāt/ ſꝫ ille erat verū lumē qui illuminat oēmhominē venientē in hunc mundū. Mons erat ⁊ ille iohānesbaptiſta qui dixit. Nō ſum ego xp̄s: ne quiſqͣꝫ ſpem in monte ponens caderet ab illo qui mōtes illuſtrat: ⁊ ip̄e confeſſusait. Qm̄ de plenitudine eiꝰ nos oēs accepimꝰ. Ita debes dicere. leuaui oculos in mōtes vnde veniet auxiliū mihi. ne auxiliuꝫ qd̓ tibi venit / montibꝰ imputes: ſed ſequaris ⁊ dicas.Auxiliūmeū a dn̄o: qui fecit celum ⁊ terrā. Ergo fratres adhoc iſta monuerim vt qn̄ erex iſtis cor ad ſcripturas cū ſonaret euāgeliū: In prīcipio erat verbū: ⁊ verbū erat apud deū⁊ deus erat verbū. ⁊ cetera que lecta ſunt: intelligatis vos leuaſſe oculos ad mōtes. Niſi em̄ montes iſta dicerent. Undeomnino cogitaretis nō inueniretis. Ergo ex montibꝰ venitvobis auxiliū: vt hec vel audiretis. ſꝫ nondū poteſtis intelligere qd̓ audiſtis. Inuocate auxiliū a dn̄o: qui fecit celum etterrā. qꝛ mōtes ſic potuerunt loqui: vt nō poſſent ipſi illuminare: qꝛ ⁊ ipſi illuminati ſunt audiēdo inde/ vnde qui hec dixit. Accepit iohānes ille fratres qui diſcūbebat ſupra pectꝰdn̄i: ⁊ de pectore dn̄i bibebat qd̓ ꝓpinaret nobis: ſed ꝓpinauit verba: intellectū aūt inde debes capere vnde ⁊ ipſe bibebat qui tibi ꝓpinauit: vt leues oculos ad mōtes vnde veniettibi auxiliū: vt inde tanqͣꝫ calicem: id eſt verba propinatumacciꝑes. Et tamē qꝛ auxiliū tuū a dn̄o: qui fecit celū ⁊ terrā:inde impleres pectus vnde impleuit ille. vnde dixiſti. Auxilium meū a dn̄o: qui fecit celuꝫ et terrā. Qui poteſt ergo fratres: impleat hoc quod dixi. Leuet quiſqꝫ corſuum quomodo illud videt idoneū: ⁊ capiat qd̓ dicit̉: Sed forte hoc dicitis: qꝛ ego vobis ſumpreſentior qͣꝫ deus. Abſit. Multo eſt ille preſentior. Nam ego oculis veſtris appareo: ille ꝯſciētijs ꝯpreſidet. Ad me aures: ad illum cor: vt vtrūqꝫ impleatis. Ecce oculos veſtros ⁊ ſenſus iſtos corporis leuatis ad nos: necad nos: nō em̄ nos de illis mōtibus: ſed ad ipſum euangeliū

1. Cor. j.Psͣ. lxxxji

Roma. j.

j. Cor. ij.

Psͣ. lxxxji

BPsͣ. lxxj.

i¶ 72 i.

A

Bsͣ. cxx.

Psͣ. xxxij

C