.VI.¶ Capitulum
vtute gratuita ſuꝑaddit a v̓tuti nature. inqͣtū ad vnūſcꝫ ad operādū ⁊ volēdū bonū ſuꝑnaturale. Sꝫ ī ſtatunature corrupte ꝙͣtū ad duo .ſ. vt ſanet̉. ⁊ vlteriꝰ vt bonū v̓tutis oꝑet̉ meritoriū. In vtroqꝫ aūt ſtatu īdigethō auxilio diuīo. vt a deo moueat̉ ad volēdū ⁊ agēdūſic̄ a pͥmo mouēte. Et ſic vtroqꝫ mō pt̄ intelligi illudRo. ix. Nō ē volētis neqꝫ currētis. ſꝫ dei miſerētꝭ. velle em̄ ⁊ oꝑari meritorie ē a deo. mediāte gr̄a ſua gratuꝫfaciēte. Uelle aūt ⁊ oꝑari ea q̄ ſūt nature vel artis. vtedificare. plātare. intelligere ⁊ hm̄oi. etiā ī pctōribꝰ eſta deo vt primo motore oīm ad agendum.¶ De effectu gr̄e oꝑantis q̄ ē iuſtificatio īpij ¶ Ca. vj.Uſtificato īpii que eſteffectꝰ gr̄e oꝑantis dr̄ a iuſticia. Iuſticia aīdrtripl̓r ẜm Tho. prima ſcd̓e. q. cxiij. arti. j.Uno mō ꝓut īportat rectitudinē ordinatē actū hoīsī ꝯꝑatōe ad aliū ſingularē hoīem. Et ſic ē iuſticia ꝑticularis ⁊ v̓tus cardial̓. Scd̓o mō ꝓut ordīat ẜm rectitudinē actū hoīs ī ꝯꝑatione ad bonū cōe multitudīsq̄ dr̄ iuſticia legal̓. Tercio mō dr̄ iuſticia ẜm ꝙ īportatrectitudinē quādā hoīs ī diſpoſitōe int̓ioris hoīs ꝓurſcꝫ ſup̄mū hoīs ſubijcit̉ deo. ⁊ inferiores vires aīe ſubdūt̉ ſup̄me .i. rōni. Et hāc iuſticiā ph̓s. v. cth̓. appellatmethaphoricā. Ab hac igr̄ iuſticia tercio mō ſūpta ſumit̉ iuſtificatio paſſiue accepta .ſ. ꝓ fieri iuſtū. nō ꝓ facere iuſtū. Et hͦ etiā nō ꝑ modū ſimplicis generatiōisqꝛ ſic etiā poſſet ꝯpetere ei qͥ nō eēt ī pct̄o. dū iuſticiaꝫacciꝑet a deo. ſic̄ adā ī principio accepit iuſticiā original̓. cū adhuc nō hr̄et pctm̄. ſꝫ potuit peccare. Hm̄oī iuſtificatio ī hoīe includit rōem motꝰ de ꝯtrario ī ꝯtrariū. Et ſic iuſtificatio īportat quādā trāſmutatiōꝫ deiuſticie ſtatu ad ſtatū iuſticie p̄dicte. Et de iſta iuſtificatōe h̓ agit̉. de qͣ ad Ro. iiij. Ei aūt qͥ nō oꝑat̉. credēti aūt ī deū qͥ iuſtificat īpiū. Et ad Ro. viij. Quos vocauit hos ⁊ iuſtificauit. ¶ In hac em̄ iuſtificatōe īpijconcurrūt. iiij. per ordine. ſil̓ quidē tꝑe. et ſi naturalit̓ſeu ordine nature vnū p̄cedat aliud. videlꝫ gr̄e infuſiomotus liberi arbitrij per fidē formatā in deū. Terciūē motꝰ liberi arbitrij ī pctī deteſtationē. Quartū ē remiſſio culpe. que ẜm Pe. de tarātaſia ī. iiij. notāt̉ ī ꝟ. illo ⁊ ſi non dicto ordinē. Cōmouiſti terrā tuā .ſ. tu dn̄eterrā .i. pctōrē deditū t̓renis. Et hͦ mouēdo libeꝝ arbitriū ſuū totū in te. vt .ſ. ī te credat. ⁊ te ſuper oīa amet.ideo ꝯmouiſti dn̄e .i. totū mouiſti. Et ſi oīs motꝰ ē a pͥmo mouēte deo. modo ſpāli ē hic motꝰ ab eo. ad ſe euꝫconuertēdo qͥ pric̄ erat auerſus. vn̄ Aug. ait. Qui fec̄te ſine te. nō iuſtificabit te ſine te: te .ſ. dirigēte ad deū.Secūdo dicit. Conturbaſti eā .ſ. ꝑ motū ſui arbitrij īdeteſtatōꝫ pctī. de qͣ turbatione ī alio p̄s. dicit penitēsip̄e. Aīa mea turbata ē valde. Cōturbaſti ait .i. totā ſimul turbaſti dolore ꝯpūctōis. Oportꝫ eī penitētē (aitAug. de pe. di. vj) de oī pctō dolere ſil̓. al̓s nō eſſet penitēs. ſi volūtarie ꝑmaneret ī aliquo. non iuſtificareturTerciū ē pctī remiſſio qd̓ ibi notat̉. Sana ꝯtritōneseiꝰ. Aīa em̄ ē ꝯtrita ī malā ꝑtē .i. quaſi tota deſtructa.fracta minutatim ī diuerſas affectōes ꝑ pctm̄. Qn̄ qͥshꝫ magnā febrē vel aliā infirmitatē. totū corpus videtur tritū ⁊ fractū. Et ſic per pctm̄ aīa grauit̓ infirmata mirabilit̓ debilitata ē. ⁊ quaſi fracta inepta ad qd̓cunqꝫ bonū. Sed cū pctm̄ remittit̉ ſanat̉. p̄s. Qui ſanat oēs infirmitates tuas. ⁊ modū p̄mittit. Qui ꝓpitiat̄ om̄ibꝰ iniqͥtatibꝰ tuis. Quartū ē gr̄e infuſio. vn̄ iſtaoīa ꝓcedūt. quod notat cū dicit. Quia cōmota ē .ſ. a teper illuminationē gr̄e. Un̄ in figurā cū intrauit ieſushierl̓imā. ꝯmota ē vniuerſa ciuitas dicēs. Quis ē hicMath̓. xxj. Intrat dn̄s ieſus ī ciuitatem aīe ꝑ gr̄am. ⁊oēs ſenſus ⁊ affectōes tūc mouēt̉ ꝑ admiratōꝫ. Rōem̄autē qͣre iſta. iiij. ponūt̉ ī iuſtificatione impij aſſignat
Tho. prima ſecūde. q. cxiij. ar. vj. dicēs. Iuſtificatio ēquidā motꝰ quo aīa mouet̉ a deo. a ſtatu culpe in ſtatūiuſticie. In qͦlibet aūt motu quo aliqͥd ab altero mouet̉ tria requirunt̉. Primū ē motus ip̄ius mouentis.Secūdo motꝰ mobil̓. Tercio ꝯſūmatio motꝰ ſiue puētio ad finē. Ex ꝑte igr̄ motōis diuīe accipit̉ gr̄e īfuſio.Ex ꝑte liberi arbitrij moti accipiūt̉ duo motꝰ ipſiꝰ ẜmreceſſū a termino a qͦ. ⁊ acceſſus ad t̓minū ad quē. Cōſūmatio aūt ſiue ꝑuetio ad t̓minū huiꝰ motꝰ īportat̉ īremiſſione culpe. In hͦ em̄ iuſtificatio ꝯſūmat̉. ẜm illud Iſa. xxvij. Hic ē oīs fructꝰ vt auferat̉ pct̄m.Ꝙ requirat primū ad. §. j.iuſtificationē impij. ptꝫ ꝑ id quod ſcribit̉ ad Ro. iij.Iuſtificati gratis ꝑ gr̄aꝫ ip̄ius. Hoc auteꝫ ſic declaratTho. prima ſcd̓e. q. cxiij. hō peccādo deū offēdit. Offēſa aūt nō remittit̉ alicui niſi ꝓpt̓ hoc ꝙ animꝰ offēſi pacat̉ offendēti. Et iō ẜm hͦ pctm̄ remitti dr̄. ꝙ deꝰ nobispacat̉. Que qͥdē pax ꝯſiſtit ī dilectōe qua deꝰ nos diligit. Dilectio aūt dei ꝙͣtū ē ex ꝑte actꝰ diuini. ē eterna ⁊īmutabil̓. ſed qͣꝫtū ad effectū quē ī nobis imprimit. qn̄qꝫ int̓rumpit̉ ꝓut .ſ. ab ip̄o qn̄qꝫ deficimus. ⁊ qn̄qꝫ iteꝝrecuperamꝰ. Effectus aūt diuine dilectōis ī nobis qͥ ꝑpctm̄ tollit̉ eſt gr̄a qua homo fit dignus vita et̓na. a qͣpeccatū mortale excludit. Et ideo non pōt intelligi remiſſio culpe. niſi adeſſet gr̄e infuſio. Et ꝙͣuis ꝯtingataliqn̄ apud hoīes. ꝙ vnꝰ hō aliquē nec diligit nec odittamē ſi eū offendat. ꝙ ei dimittat offenſā. hoc nō pōtcontingere niſi ex ſpeciali beniuolētia. Beniuolentiaaūt dei ad hominē reꝑari dicit̉ ꝑ dōnū gratie. Et ideolicet an̄qͣꝫ hō peccet. poſſit eſſe ſine culpa ⁊ ſine gr̄a. vtin ſtatu innocētie. tn̄ poſt peccatū nō pōt eſt eē ſine culpa. niſi ꝑ gratiā habeat. Itē ꝙ deꝰ nō imputet alicuipct̄m. ẜm illud. Beatus vir cui nō imputauit dn̄s peccatū. importat quendā gr̄e effectū in ip̄o cuiꝰ pctm̄ nōimputat̉. Ꝙ em̄ alicui non imputet̉ pct̄m a deo ex ſuadilectione ꝓcedit.Ꝙ requiratur ad iu .§. ij.ſtificationē impij motus liberi arbitrij in deū. qui eſtꝑ fidē formatā. patet ꝑ illud quod dicit xp̄s Iohā. vj.Om̄is qui audit a pr̄e ⁊ didicit. venit ad me. Sed addiſcere non ē ſine motu liberi arbitrij. Nā diſcēs conſentit docēti. Et ꝙ ille ſit motꝰ fidei. oſtēdit apl̓us adRo. v. dicēs. Iuſtificati ex fide pacē habeamus ad deum. ¶ Primū ſic declarat Tho. vbi ſupͣ ar. iij. Iuſtificatio impij fit deo mouēte hoīem ad iuſticiā. Deusaūt mouet oīa ẜm modū ſuū .i. vniuſcuiuſqꝫ rei. Sicutvidemus ī naturalibꝰ. ꝙ alit̓ mouent̉ ab eo leuia. alit̓grauia. ꝓpter diuerſā naturā vtriuſqꝫ. Unde ⁊ homines mouet ad iuſticiā ẜm conditione humane natureHomo autē habet ẜm ꝓpriā naturaꝫ ꝙ ſit liberi arbitrij. Et ideo in eo qui habet vſum liberi arbitrij. nonfit motio a deo ad iuſticiā abſqꝫ motu liberi arbitrijSꝫ ita infūdit donū gr̄e iuſtificātis. ꝙ etiā ſil̓ cū h̓ mouet libeꝝ arbitriū ad donū gr̄e acceptandū. ī his qͥ ſūtmotionis huiꝰ capaces. Unde ꝙ pueri ī baptiſmo iuſtificent̉ ſine motu liberi arbitrij. hoc ē. qꝛ nondū ſūtcapaces huius motus. Et ideo mouent̉ a deo ad iuſticiā ꝑ ſolā informationē anime ipſoꝝ. quod nō fit abſqꝫ ſacr̄o baptiſmi. Et apte. vt ſicut peccatū originalea quo iuſtificant̉. non ꝓpria voluntate ad eos ꝑuenitad carnalē originē. ita etiā per ſpūalem regeneratōeꝫa xp̄o in eos gr̄a deriuat̉. Et ꝙ Salomō dormiēdo. vn̄⁊ ſine motu liberi arbitrij conſecutus ſit donuꝫ ſapīe.vt pꝫ. iij. Reg. iij. dicendū ꝙ nō meruit nec accepit tūſapīam. ſꝫ ī ſomno declaratū ē ei ꝙ ꝓpt̓ p̄cedēs deſiderium daret̉ ſibi ſapīa. Eſt autē iſte motꝰ liberi arbitrij īdeū qui reꝑit̉ ī iuſtificatōe motus ꝑ fidē. Et rō eſt ẜmTho. vbi ſupra arti. iiij. qꝛ deus mouet animā homīsin iuſtificatōe. conuertendo eā ad ſeip̄m. Un̄ dr̄ in p̄s.