¶ Titulusprimus¶ Capitulū primū
¶ Incipit Quarta pars Summe maioris Antoniniarchip̄ſulis florentini. In qua agit̉ de virtutibꝰ ⁊ gratia. ac donis ſpirituſſancti.¶ Titulus primus de virtutibus in generali.Capitulū primū. de diffinitōne virtutū atqꝫ earundēdiuiſione,Irca virtutem in generaliconſideranda ſunt ſex. ſcilicet diffinitio. diuiſio earum ⁊ numerus. cōnexio. duratio. acquiſitio. ⁊ operatio. ¶ Ꝙͣtum ad primū ſic diffinitur ab Auguſtino in. ij. lib̓. de libe. arbi. Uirtus eſtbona qͣlitas mētis. qͣ recte viuit̉. qͣ nemo male vtitur.quā deus in nobis ſine nobis oꝑat̉. In qͣ diffinitionetangunt̉ qͣtuor bona q̄ ex v̓tute cauſant̉. Primū ē hominis ꝑfectio. in eo ꝙ dr̄ v̓tus eſt bona qͣlitas mentis:ꝑficit em̄ hominē qͣꝫtū ad partē intellectiuā ꝑ prudentiam ⁊ al̓s. appetitiuā rōnalem ꝑ iuſticiā ⁊ al̓s. a ppetitiuā ſenſualē ꝑ fortitudinē qͦ ad iraſcibilē. ꝑ temperantiā quo ad cōcupiſcibilē. Faciunt em̄ potētias expeditas ad bene oꝑandū. ¶ Scd̓m eſt oꝑis directio.Un̄ ſubdit̉. qua recte viuit̉. Recte em̄ viuere eſt beneoꝑari. ⁊ in hoc ꝯſiſtit. Et ꝑ hanc clauſulā diſtinguiturv̓tus ꝓprie ⁊ ſtricte dicta. a ſcīa ⁊ intellectu ⁊ ſapīa. Licet em̄ ſint bone qͣlitates mētis. nō tn̄ ſunt bone qͣlitates volūtatis. regulātes ipſam voluntatē ⁊ dirigētes.ſꝫ ꝑficiētes tm̄ intellectū. Unde pōt male et bene viuēhabēs eas. ¶ Terciū eſt criminis excluſio. Un̄ ſubdit̉qͣ nemo male vtit̉. Nullus em̄ pōt male vti actu v̓tutꝭeo ꝙ actus v̓tutis vel a v̓tute ꝓcedens. nunꝙͣ pōt eſſemalus. ſꝫ ſemꝑ eſt bonꝰ. Poteſt tn̄ aliqͥs male vti v̓tute tanꝙͣ obiecto. puta cū male ſentit de v̓tute. cum ſcꝫodit eā vel ſuꝑbit de ea. Qd̓ Iſidorus in li. de ſummobono ꝓhibet dicēs. Cū quis ex deteriori iā melior eſſeceperit. caueat de acceptis extolli v̓tutibꝰ. ne grauiꝰ ꝑv̓tutes corruat. qui prius ex lapſu vitiorum iacebat.¶ Quartū qd̓ cauſat̉ a v̓tute eſt infuſio diuini numinis cū conſenſu volūtatis. Un̄ dicit̉. quā deus in nob̓ſine nobis oꝑat̉. qd̓ intelligit̉ quo ad v̓tutes infuſas.ſine nobis oꝑantibꝰ principalit̓. ſꝫ nō ſine nobis ꝯſentientibꝰ ſeu cooꝑantibꝰ Raynerius. Et in ꝑuul̓ quidēcū infundunt̉ v̓tutes in baptiſmo ꝙͣtuꝫ ad habitū. vtdr̄ exͣ de bap. Maiores. ſine ipſis ꝯſentientibꝰ exp̄ſſe. qꝛcōſentire nō poſſunt nō habētes vſum rōnis. poſſuntdici ꝯſentire inqͣtū nō diſſentiūt. Sed in habentibusvſum rōnis. nunꝙͣ ſine ipſis cooꝑantibꝰ ſeu aſſentientibus. vn̄ Hiero. Liberi arbitrij nos cōdidit deus. necad v̓tutes nec ad vicia neceſſitate trahimur. Alioqͥnvbi neceſſitas ibi nec corona. de pe. diſt. ij. ſi em̄. Suntv̓tutes oēs de quibꝰ loqͥmur. quidā habitꝰ. habitꝰ aūteſt qͣlitas de difficili mobilis a ſubiecto. ⁊ facit hoīem
ꝓmpte ⁊ delectabilit̓ oꝑari. Unde ẜm ph̓m. Signumhabitus generati eſt delectabilit̓ oꝑari. vnde diffinit̉habitus qd̓ eſt qͦ agimus cū volumꝰ. Sicut aūt habitus vicioꝝ faciunt hominē ꝓmpte oꝑari malū. ita habitus virtutū: bonū.De virtutibꝰ dant.§. j.diuerſe diuiſiones. ẜm viuerſos reſpectus. Et vno mōpoſſunt ſic diuidi videlicet ꝙ v̓tutes. Alie ſunt naturales. alie acqͥſite. alie infuſe. Que diuiſio v̓tutis attendit̉ penes cauſam eaꝝ. Alique em̄ inſunt ex diſpoſitione naturali. Alie ſcilicꝫ acqͥſite ex frequētationeactuali ſeu opeꝝ aſſuetudine. Alie infuſe ex munē diuinali ſeu gr̄a. Et prime quidē nō ſunt ꝑfecte v̓tutes:ſꝫ potius quedā ſemina ⁊ inchoationes v̓tutuꝫ. Et ſicintelligēde ſunt auctoritates. q̄ tales inclinatōes naturales ⁊ aptitudines ad v̓tutes. appellant v̓tutes. vtillud Iob. xxxj. Ab infantia mecū creuit miſeratio. ⁊de vtero matris mee egreſſa eſt mecū. Miſeratio v̓tutis eſt. Et glo. ſuꝑ illud Math̓. iiij. Circuibat ih̓s totāgalileā. dicit. Docēs naturales iuſticias .i. virtutes .ſ.caſtitatē. humilitatē. iuſticiā. qͣs naturalit̓ hō habet.Et illud Dama. in tercio li. naturales ſunt nobis virtutes. ¶ Pro cuiꝰ maiori declaratione notandum ẜmbeatū Tho. prima ſcd̓e. q. lxiij. ꝙ circa ſcīas ⁊ virtutesaliqui poſuerūt eas eſſe ab intrinſeco. ita ſcꝫ ꝙ oēs virtutes ⁊ ſcīe naturalit̓ p̄exiſtunt in aīa. ſꝫ per diſciplinā⁊ exercitiū. impedimēta ſcīe ⁊ virtutis tollunt̉. q̄ adueniunt aīe ex corporis grauitate. ſicut ferrū clarificat̉per limationē. Et hec fuit opinio platonicorum. Alijdixerūt ꝙ ſunt totalit̓ ab extrinſeco .i. ex influentia intelligentie agētis vt ponit Auicēna. Alij dixerunt ꝙẜm aptitudinē ſciētie ⁊ virtutes inſunt nobis a natura. nō autē ẜm ꝑfectionē. vt dicit ph̓s in. ij. ethicoꝝ. ethoc verius eſt. ¶ Ad cuiꝰ manifeſtationē oportet conſiderare. ꝙ aliqͥd dicit̉ alicui naturale duplicit̓. Unomodo ex natura ſpeciei. Alio mōex natura indiuiduiEx natura quidē ſpeciei dicit̉ homini naturale. id qd̓cōuenit ei ẜm animā rōnalem. Ex natuta vero indiuidui dicit̉ naturale qd̓ cōuenit ei. ẜm corporis determinatā complexionē. Utroqꝫ aūt modo virtus eſt homini naturalis. ẜm quandā inchoationē. Scd̓m quidēnaturā ſpeciei .i. inqͣꝫtū in rōne hominis naturalit̓ inſunt quedā principia cognita tā ſcibiliū ꝙͣ agendorū.que ſunt quedā ſeminaria virtutū intellectualium etmoraliū. inqͣtū in voluntate hoīs eſt quidā appetitusnaturalis homini. qd̓ eſt ẜm rōnē. ẜm vero naturamindiuidui inqͣꝫtū ex corporis diſpoſitione. quidā ſuntpiſpoſiti. aliqͥ melius aliqͥ peius ad aliquas virtutes.Unꝰ em̄ hꝫ aptitudinē ad ſcīam. alius ad fortitudinē.alius ad tꝑantiā. Sic gͦ patet ꝙ virtutes ſunt nobis anatura ẜm aptitudinē ⁊ inchoationeꝫ. p̄ter theologicas q̄ ſunt totalit̓ ab extrinſeco. Scd̓m vero ꝑfectionēnulle virtutes inſunt nob̓ a natura. Qd̓ etiā pōt ꝓbari ex hoc. qꝛ qd̓ ineſt nobis a natura. eſt cōmune oībushoībus nec ꝑ pctm̄ aufert̉. ſꝫ v̓tus nō eſt in oībꝰ hoībꝰ.qꝛ abijcit̉ ꝑ peccatū. ergo ⁊cͣ.Uirtutes acquiſite .§. ij.ſunt q̄ ex actibꝰ bonis frequētatis cauſant̉. Ex hoc em̄ꝙ quis frequēter vtit̉ cibo moderate. acqͥrit abſtinentiam. Ex hoc ꝙ ſtimulat̉ a cōcupiſcētia frequēter. ⁊ reſiſtit abſtinēs ab illicitis voluptatibꝰ acqͥrit caſtitatē⁊ ſic de alijs. vt on̄dit ph̓s in. ij. ethicoꝝ. Nec tn̄ ꝑ vnūactū bonū cauſat̉ virtus. ſicut nec vna hyrundo facitver. nec vna dies facit beatū vel felicē aut ꝑuū tēpus.vt dicit ph̓s pͥmo ethicoꝝ. Nec ignis pōt ſtatim vincere ſuū cōbuſtibile. ita ꝙ ſubito totū lignū cōuertat̉in ignē. ſꝫ paulatim remouēdo diſpoſitiones ꝯtrariasSic nō ex vno actu. habet̉ habitus acqͥſitus virtutisſꝫ ex multis. Cum em̄ ẜm Dyoni. iiij. c. de diui. no. bo-