Capitulum.I.

ad laborē: graue cernit̉ eſſe qd̓ incipit̉. ſꝫ poſtꝙͣ ſueſcere ceperit vſus tollit difficultatē. inuenitqꝫ facile eſſeqd̓ impoſſibile an̄ putauit. Si quis ergo vult eſſe virtuoſus: neceſſe habet virtutes frequētare. Nam videmus naturā ꝯtinue oꝑando ex modice nūcis additōeimꝑceptibilit̓ magnā arbore facere. ⁊ paruā materiācōtinuate nature oꝑantis in maximum corpus excreſcit. ⁊ aquā mollē ꝑ ꝑſeuerātē ꝑcuſſione ſuꝑ durū lapidem cadendo cauare. Hoc totū bonū efficit ꝑſeuerātia in actibꝰ moralibꝰ. multo efficatius ꝙͣ natura in naturalibꝰ rebus. Cecus a natiuitate a xp̄o illuminatuscum eum prius ignoraret. cōtra phariſeos cōmināteset blaſphemātes cōſtanter in cōfeſſione veritatis ꝑſeuerauit Ioh̓. ix. Exemplū de Nicolao ſene incōtinentiſſimo. ꝓ qͦ andreas ꝑſeuerās in or̄onē obtinuit vt cōtineret. ¶ Tercio ꝑſeuerātia acquiſita cōſeruat. Frequēter em̄ hō qui virtutes ml̓tas acquiſiuit: ex torpore et negligētia eas ꝑdit. Nam lꝫ ꝑ virtutē habeat ꝙſit bonus. nō tn̄ habet ꝙ ſemꝑ in bono ꝑſiſtat. Ad hocem̄ requirit̉ gratuitū dei donū cōſeruātis hoīem in bono vſqꝫ in finē vite. Cuꝫ em̄ liberū arbitriū de ſe ſꝑ ſitvertibile. qͣꝫdiu viuimus in hac vita vt dictū eſt ſupranō dat̉ ei ꝑ habitus virtutū etiā infuſarū. ꝙ ſe immobiliter in bono ſtatuat. Un̄ dicit Augu. in li. de correptōe ⁊ gr̄a. ꝙ primo hoī datū eſt. nō vt ꝑſeueraret: ſꝫ vtꝑſeuerare poſſet. Et hͦ multomagis verificat̉ in ſtatunature corrupte. Et ſic pꝫ ꝙ ad ꝯſeruatōꝫ v̓tutū reqͥrit̉ꝑſeuerātia v̓tutū q̄ negligētiā ⁊ torporē tollit. ⁊ v̓tutesin oꝑatōe ſꝑ vireſcē fae̓. Un̄ di. Aug. ꝙ ꝑſeuerātia madonū dei eſt. qͦ cetera dei dona cōſeruant̉. Daniel ꝓptergnū crudele regis darij edictū. trinā or̄oeꝫ quā an̄ deūcaciebat. i ter in die nō dimiſit. ſꝫ cōſtant̓ in his bonisq̄ agere ꝯſueuerat: ꝑſeuerauit Dan̄. vj. Exemplū etiāde ſara vxorē thobie. ¶ Quarto ꝑſeuerātia vitutes inbono cōſumat. ẜm em̄ apl̓m. j. ad Choꝝ. ix Multi quidem in ſtadio currūt. ſꝫ vnus accipit brauiū. qd̓ de ꝑſeuerāte eſt intelligendū. ẜm glo. Un̄ dicit Greg. in moral̓. Incaſſum bonū agit̉. ſi an̄ vite terminnū deſerat̉qꝛ ⁊ fruſtra velociter currit. qͥ priꝰ qͣꝫ ad metā veneritdeficit: de pe. di. ij. Et Criẜ. di. Tolle ꝑſeuerantiā. necobſequiū mercedē habet. nec bn̄ficiū grās. nec laudeꝫfortitudo. Deniqꝫ non qui inceꝑit. ſꝫ qui ꝑſeueraueritvſqꝫ in finē hic ſaluus erit. Et igit̉ (vt dicit Bern̄) ſingularis filia ſūmi regis. virtutū finis ⁊ cōſumatio. Etqꝛ tantū bonū ꝑ iſtā acquirit̉. ideo dyabolus multuꝫei inſidiat̉. Un̄ dicit Bern̄. in epl̓is. Scias dyaboluꝫſoli ſemꝑ ꝑſeuerātie inſidiari. quā ſolā virtuteꝫ nouitcoronari. Ergo ſtude ꝑſeuerātie q̄ ſola coronat̉. Et ſignauit deus Gen̄. ij. loquēs ad ſerpentē. Et tu quidēinſidiaberis calcaneo eiꝰ. Per calcaneū nanqꝫ intelligit̉ extrema ꝑs vite. cui dyabolus multū inſidiat̉. ſedcōtra eius inſidias ꝑſeuerātia eius caput cōterit. Cōplementū ergo ⁊ cōſeruatio operū noſtrorū eſt ꝑſeuerantia. In lege iubet̉ in omni ſacrificio cauda offerri.Leuit̉. iij. Et iacob filio ſuo ioſephtunicam fecit vſqꝫad talos: totū corpus tegentē Gen̄. xxxviij. ¶ Et no.ꝙ ꝑſeuerātia eſt virtus ſpālis ꝓut importat ꝓpoſituꝫꝑſiſtēdi in bono. nec deficiēdi ꝓpter aduerſa vllo tꝑe:ſed ꝓut importat ipſam actualē cōtinuationē in bonis oꝑbꝰ vſqꝫ in finē vite. nō ꝑtinet hoc ad virtutemſpālem. Et de hac dicit aug. de pe. diſ. iiij. Si ex bono.Cur hoc vt hō finiat hāc vitā anteqͣꝫ ex bono mutet̉in malum cur aūt illud alijs donet̉ alijs non doneturignorat̉. Id tn̄ donū dei eſſe in bono ꝑſeuerantiaꝫ ẜmſcripturas fateant̓ nobiſcū. Et cur alijs det̉ alijs nōdet̉. ſine murmure aduerſus deum dignent̉ ignorarenobiſcum.¶ Titulus quartus de tꝑantia. ¶ Quid ſit tꝑantia.et circa quā materiā verſat̉.¶ Capl̓m. j.

Oſt hoc agēdum eſtde temperantia. De qua quatuor videnda ſunt. Et primo quid ſit. ⁊ circa quammateriā verſat̉. Scd̓o de partibꝰ eius integralibꝰ ſcꝫ verecundia ⁊ honeſtate. Tercio de partibꝰſubiectiuis .ſ. abſtinētia. ſobrietate. ⁊ caſtitate. Quarto de partibꝰ potentialibꝰ .ſ. cōtinentia. māſuetudineclemētia. modeſtia. eutropelia. ſtudioſitate ⁊ humilitate. ¶ Ad primi euidentiā duo breuiter ſunt vidēdaſcꝫ de rōne appropriatōis huius noīs tꝑantia ad ſpālem virtutem. ⁊ de ipſa materia ſeu obiecto virtutis.Sciendū eſt igit̉ ꝙ ẜm cōſuetudinē humane locutōisaliqua noīa cōia reſtringunt̉ ad ſignandū ea ſolum. q̄ſunt p̄cipua inter illa q̄ ſub tali cōi ſignatōe cōtinent̉ſicut nomen vrbis qd̓ cōiter ⁊ indifferēter ſignat quālibet ciuitatē. Antonomatice accipit̉ ꝓ ciuitate romeScd̓m hoc ergo nomen tꝑantia dupliciter pōt accipiUno modo ẜm cōitatem ſue ſignificationis. ⁊ ſic temperātia nō eſt virtus ſpālis ſed potius generalis. Uelpōt dici cōditio ſequēs oēm virtutē. ẜm qd̓ quedammoderatio: requirt̉ in qualibet virtute morali. Hocem̄ importat nomen tꝑantia. Signat em̄ quandā tēperiē quā rō ponit in humanis oꝑationibꝰ ⁊ paſſionibus. Alio mō cōſiderat̉ qͣſi anthonomatice. ẜm qd̓ ſignat moderationē in his q̄ habent maxime hoīem allicere ⁊ a bono rōnis abducere cuiuſmodi ſunt delectationes ciborū ⁊ venereorū. Et hoc mō tꝑantia eſt virtus ſpālis. ¶ Ex hoc aūt faciliter apparet circa quaꝫmateriā exiſtit. Dictū eſt em̄ ſupra. ꝙ ad virtutē moralem ꝑtinet cōſeruare bonum rōnis cōtra paſſioneseius ordini repugnantes. Concupīe aūt delectationūtactus. circa quas tꝑantia cōſiſtit: maxime ſunt rōnirepugnātes. Nam delectatio tanto eſt vehementior.quāto cōſequit oꝑationē magis ꝯnaturalē. Maximeaūt aīalibꝰ naturales ſunt oꝑationes. quibꝰ cōſeruat̉hūana natura. hec aūt cōſeruatio cōſiderat̉ vl̓ in indiuiduo ⁊ hoc fit ꝑ cibū ⁊ potū. Uel in ſpecie. et hoc fitin cōiunctione maris ⁊ femine. Et ideo circa delectationes ⁊ cōcupiſcētias reprimēdas. ciborū ⁊ potuumac etiā venereorū ꝓprie habet cōſiſtere tꝑantia. Undedicit. Augu. in lib. de lib̓. ar. Tꝑantia eſt affectus coercens ⁊ cohibens appetitū ab his rebꝰ q̄ turpiter appetunt̉. Et Tullius in. j. reth. dicit. Tꝑantia eſt rōnisin libidinē atqꝫ alios nō rectos animi impetus firmaet moderata dn̄atio. Sancta iudith tēꝑatiſſima fuitin omni genere tꝑantie. Nam ſicut dicit Hiero. Ieiunijs erat confecta. lugubri habitu ſordidabat. cilitiūhabens ſuꝑ lumbos ſuos. ſecretum cubiculū in ſuꝑioribus domus fecerat. vbi clauſa manebat cum puellisſuis. Sicqꝫ ſuā viduitatē in ſancta puritate ducebatIudith. ix. Princeps oīm viciorū. dum videret adamad ymaginē dei factū ꝓuidentia ornatū. tꝑantia compoſitū. charitate ſplendidū. primos ꝑentes tātis bonis ſpoliauit ac ꝑemit. de pe. di. ij.De partibus tempeᵐ .§. j.rantie integralibꝰ. Nota ẜm Tho. ſcd̓a ſcd̓e. q. cxliiij.ꝙ alicuius virtutis cardinalis triplices ꝑtes eſſe poſſunt. ſcꝫ integrales. ſubiectiue. ⁊ potentiales. ¶ Partes integrales alicuius virtutis dicunt̉ conditiones.qͣs neceſſariū eſt cōcurrere ad veritatē. et ẜm hoc dueſunt ꝑtes integrales tꝑantie .ſ. verecūdia ꝑ quā aliqͥsrefugit turpitudinē tꝑantie cōtrariā. ⁊ honeſtas perquā aliqͥs amat pulcritudinē tꝑantie. Nam inter virtutes p̄cipue tꝑantia vendicat ſibi quendā decorē. etvicia intꝑantie maxime turpitudine habent. Partesautē ſubiectiue huius virtutis ſunt ſpēs eius. Oꝑtetaūt diuerſificare ſpēs virtutū ẜm diuerſitatem materie vel obiecti. Eſt autem tꝑantia circa delectationestactus. que diuiduntur in duo genera. Nam quedam