Prologus huius Quarte partis.
Prohemiū in quartā partem Summe dn̄i Anthonini archiep̄i florentini ordinis p̄dicatoꝝ.Enedictōnemdabit legiſlator ibūt de v̓tute ī v̓tutē: videbit̉ deꝰ deoꝝin ſyon. pͣs. Tota vita hoīsſuꝑ terrā. eſt qͦddaꝫ iter. Un̄dicit ꝓpheta. Surgite ⁊ videte: itē. qꝛ nō habetis h̓ requiē. Et qꝛ oīs motus ē ꝓpt̓quietē. qͥ vult ſaluus eſſe. oꝫvt in mēte ſibi p̄ſtit̓uat t̓minū ad quē ꝑuenire intendat. ad quē ꝑueniēs reqͥeſcat. ⁊ mediū vie ꝑ quā incedatur lumīe illuſtratꝰ. qꝛ qͥ ambulat in tenebris neſcitqͦ vadit Ioh̓. xij. ait xp̄s. qͥ eſt via veritas ⁊ vita Lumēeſt gr̄a diuina. Uia ē v̓tus. Arta ē via q̄ ducit ad vitāMath̓. .vij. inqͥt dn̄s nr̄. qꝛ v̓tus cōſiſtit circa difficilia.Terminꝰ ē vita eterna. ſuꝑna hirl̓m dicta pacis viſio.vbi ſebebit ppl̓us ī pulcritudine pacis in reqͥe opulēta. vt teſtat̉ Yſaias. Ecōtra via lata. q̄ vr̄ homī recta.luce gr̄e carenti. ⁊ nouiſſima eius ducūt ad mortē ſempiternā. infernal̓ babilonis ē pctōꝝ via. qͦ ꝑuenientesẜuiūt dijs alienis .i. demonijs. qͥ nō dāt eis vllā reqͥemvt dicit Yſaias ꝓph̓a. Auerſamini igit̉ vicia. colitev̓tutes. ⁊ optatā natural̓r requiē obſeqͥmini. Et hͦ eſtqd̓ psͣ. ait. Benedictionē ⁊cͣ. Ubi tria nota.Principiū vn̄ moueamur. ibi. benedictionē dabit.Mediū ꝑ qd̓ ꝓficiſcamur. ibi. ibunt de v̓tute.Terminū ad quē ꝑducamur. ibi. videbit̉ deus.¶ Principiū vn̄ oꝫ nos moueri in bn̄ oꝑando. eſt lucꝭ̓gra. Sine miſcd̓ia em̄ dei ſeu gr̄a ꝑueniēte. vt velimus⁊ ſubſequēte. vt volitū bonū oꝑemur. nulla bona oꝑaface̓ valemꝰ. ait Augꝰ .ſ. meritoria. Et h̓ gr̄am ꝓphetavocat bn̄dictionē. Nil ita benedicit̉ .i. efficit̉ adeſſe invita pn̄ti. ſicut cū gr̄a ei infundit̉. Dicē em̄ dei eſt face̓.Un̄ Ecc̄i. Benedictio dn̄i ſuper caput .i. mentē iuſti.Pro hac em̄ dat̉ benedictio glorie cū dr̄. Uenite benedicti pr̄is mei ꝑcipite regnū ⁊cͣ. Math̓. xxv. Hanc autēbn̄dictionē dabit. nō retribuet ſeu reddet. quia nō exoperibꝰ nr̄is. ſꝫ gr̄as ſua liberalitate largit̉. alioqͥn iānō eſt gr̄a. Dabit aūt legiſlator qͥ eſt xp̄s. Unus eſt em̄legiſlator ⁊ iudex (ait Iacobo apl̓s in canonica ſua) qͥlegē moſaycā dedit. in qͣ ſunt p̄cepta oīm v̓tutū. ⁊ euangelica in qͣ ſunt ⁊ cōſilia. ad ꝑfectionē ducentia ipſasv̓tutes. De qͣ gr̄a habes diffuſe infra in iſta qͣrta ꝑte.¶ Mediū ꝑ qd̓ ꝓficiſcamur eſt v̓tus. ibunt de virtutein v̓tutē. Un̄ in ꝓuer. Iuſtoꝝ ſemita qͣſi lux ſplendēsꝓficit ⁊ creſcit vſqꝫ ad ꝑfectū diē. Semita q̄ eſt via arta eſt v̓tus ꝑ quā incedunt iuſti. Iſta aſſimilat̉ luci. q̄paulatim in die creſcit vſqꝫ in meridiē. ſicut ait Criẜ.Nemo repēte fit ſummꝰ. ſꝫ a minimis quiſqꝫ inchoat.vt ad maiora ꝑueniat. Et hͦ eſt qd̓ dr̄. Ibunt de ꝟtute in v̓tutem. imitātes apl̓m dicentē. Que retro ſuntoblitꝰ. in anteriora me extendēs. ad brauiū ſeqͦr ſuꝑnevocationis. In cuiꝰ figura quā vidit Ezechiel in ſpūſctōs ſignificātia vt exponit Grego. Cū ambularentnō reuertebant̉ .ſ. ad defectus dimiſſos. nec firma manebant .ſ. ocipſa. ſꝫ vnū qd̓qꝫ ante faciē ſuā gradiebat̉.Ezech̓. j. c. Et notandū ꝙ duplex eſt v̓tus .ſ. acqͥſita etinfuſa. Uirtus acquiſita eſt. qͥ ẜm ph̓m. .ij. ethicoꝝ bonū facit habentē. ⁊ opꝰ eius bonū reddit. Et hͨ cauſat̉ex actibꝰ humanis frequētatis. qꝛ ex frequēti actu tēperantie fit hō tꝑatus. ⁊ ſic de alijs. Sꝫ hmōi nō ſufficiunt ad ſalutē. Un̄ nō vere nec bonū ꝯſtituit nec opꝰbonū .ſ. meritoriū. et ſi in genē̓ bonū. Uirtꝰ infuſa diffinitur a mgr̄o ſentē. in. ij. poſt Auḡ. Ꝙ eſt bona qualitas mētis .i. quidā habitꝰ bonꝰ in mēte. qͣ recte viuiturquā deꝰ in nobis ſine nobis operat̉. ſine nobis intelligo nō principal̓r oꝑantibꝰ. ſꝫ in nobis ꝯſentiētibꝰ ⁊ co-
operātibꝰ. Et iſta ecōtra nō cauſat̉ ab actu hūano. ſedex infuſione diuina. Et ex ea cauſat̉ actꝰ meritorius etmultiplicat̉ frequēter. actꝰ aūt auget habitū. Ex v̓tutibus igit̉ acqͥſitis. ibūt electi dei in v̓tutē infuſam. qꝛille diſponūt ad illas. ¶ Scd̓o ſciendū ꝙ in v̓tute qͣlibet ꝯſiderat̉ ⁊ habitꝰ ⁊ actus eiꝰ. q̄ ſunt diſtincta real̓rNā habitꝰ ſemꝑ manet niſi v̓tus ꝑ mortale excludat̉.Actus aūt eiꝰ trāſit. ⁊ meritū in aīa remanet. Nō aūthabitibꝰ ſꝫ actibꝰ meremur ſi boni ſunt. et demeremurſi mali. Frequēter ipſa v̓tus q̄ ꝓprie importat habitūdenoīat actu ſuuꝫ. vt actꝰ eius dicat̉ v̓tus. vt v̓bi gr̄a.In ſymbolo athanaſij dr̄. Eſt gͦ fides recta. vt credamus ⁊ ꝯfiteamur. qꝛ dn̄s nr̄ ih̓s xp̄s dei filiꝰ deꝰ ⁊ hō ē.Credere ꝓprie nō ē fides ſꝫ actꝰ interior. ⁊ cōfiteri actꝰexterior. vn̄ ſumit̉ fides pro actu ſuo. Et ſic ſumit̉ hic.Ibunt de v̓tute in v̓tutē .i. exercebūt in actibꝰ v̓tuoẜ.trāſeundo de actu vniꝰ v̓tutis ad actū alteriꝰ. Nō em̄decet ſꝑ ſe exerceri in actu vniꝰ v̓tutis. ſꝫ mō in actu fidei. aſſentiēdo his q̄ eccleſia p̄dicat. qn̄ talia menti occurrant. iuxͣ illud. Credite illi ⁊ nō euacuabit̉ mercesvr̄a. Accedentē em̄ ad deū oꝫ credē ait apl̓s. Iſte ē primus paſſus in ꝓceſſu v̓tutū. aliqn̄ in actu ſpei. pͣs. Spera in deo ⁊ fac bonitatē. expectādo beatitudinē a deo ⁊auxiliū gr̄e. ſi tn̄ ex parte tua facias bonitatē. al̓s p̄ſumeres: nō ſperares. De ſpe aliqn̄ ⁊ ſępe ꝓcedendū ē adactum charitatis. iuxͣ illud Luc̄. x. Diliges dn̄m deumtuū ex toto corde tuo ⁊ ex tota aīa tua. ⁊ ex omni mētetua. ⁊ ꝓximū tuū ſicut teipſum. De v̓tutibꝰ theologicꝭibunt exercēdo ſe electi ad oꝑa bonoꝝ. q̄ etiā ſunt v̓tutes lꝫ dona dicant̉ nō v̓tutes. Aliqn̄ in actu diuini timoris. Accͣs vlti. Time deū ⁊ mādata eiꝰ obſerua. Etde timore ad actū pietatis eoꝝ .ſ. q̄ ꝑtinēt ad cultū diuinū videlꝫ ad orōnē. votū. iuram̄tū ⁊ hmōi. Uel etiāmiſeratōnē ad ꝓximū. j. ad Thimo. iiij. Exerce teip̄mad pietatē. de pietate ibūt ad actū ſcīe. Hiere. ij. Scito ⁊ vide qꝛ malū ⁊ amaꝝ ē te dereliqͥſſe deū tuū. pertinet em̄ ad hͦ donū noſſe defectꝰ ſuos. ⁊ bn̄ cōuerſari int̓hoīes vt nō decipiat̉. De ſcīa ibūt ad actū fortitudīsvt nō ſolū eqͣnimit̓ aduerſa ſuſtineat. ſꝫ ardent̓ aggrediatur anxia ꝓ deo Tobie. v. forti aīo eſto. De fortitudine ibūt ad actū cōſilij. et circa aduerſa q̄ occurruntagēdo meliora aſſumēdo. Un̄ in ꝓuerbijs. fiāt oīa cūꝯſilio .ſ. mētis. ⁊ pꝰ factū nō peniteb̓. De ꝯſilio ad factūintellectꝰ intꝰ legēdo ſcpͥturas. nō ſoluꝫ q̄ in cortice (qꝛlr̄a occidit) penetrādo ⁊ deguſtādo. pͣs. Et nūc regesintelligite erudimini qͥ iudicatis terrā .i. corpꝰ ei dominādo. id̓o reges. De intellectu ad ſapīam diuinā deguſtando. ad Coll̓. iij. Que ſurſum ſunt ſapite nō q̄ ſuꝑterrā. De donis trāſeūt ad v̓tutes cardinales. vt inferiores eis oꝑationes eaꝝ agēdo. Aliqn̄ in v̓tute tꝑantie. qͦ ad abſtinētiā ⁊ caſtitatē ⁊ alias eiꝰ ꝑtes. pͥma Petri pͥmo. Sobrij eſtotē ⁊ vigilate qꝛ aduerſariꝰ veſterdyabolꝰ ⁊cͣ. De v̓tute tꝑantie ad actū ibūt fortitudīs.patient̓ ferēdo q̄cūqꝫ aduerſa ꝓ v̓tute. iuxͣ illud Ecc̄i.ij. c. Om̄ quod tibi applicitū fuerit accipe. ⁊ in doloreſuſtine. ⁊ in hūilitatē tua patiētiā habe. De fortitudīead actum iuſticie. ẜm illud. Iuſte iudica ꝓximo tuo.Leui. xix. Et de iuſticia ad prudētiā ẜm illud Math̓.x. Eſtote prudētes ſicut ſerpentes. De his oībꝰ ⁊ ꝑtibꝰ⁊ actibꝰ eaꝝ. ꝑ totū libꝝ iſtū diſtinctū in xvj. titul̓. itaꝙ q̄libet v̓tus ⁊ donū hꝫ vnū titulū. Quindecimꝰ aūteſt de gr̄a in medio poſitꝰ. nō tn̄ ẜm iſtū ordineꝫ poſitiſunt ſꝫ ꝑ aliū vt patebit certa ex cā. Sextuſdecimꝰ titulus de v̓tute in generali. qͥ eſt in pͥncipio ſeu pͥmꝰ titulus. ¶ Tercio ſciēdū. ꝙ q̄libꝫ v̓tus hꝫ gͣdus ꝑfectionis maioris ⁊ minoris. iuxta illud Iob. Per ſingulosgͣdus ꝓnūciabo illū .ſ. deū. qꝛ qͣntomagis qͥs aſcenditad maiorē gradū ꝑfectōnis v̓tutū. tāto magis dꝫ deūlaudare. ⁊ ab eo recognoſcē totū. ⁊ tātomagis gl̓ificat̉deꝰ ⁊ on̄dit̉ magnitudo eiꝰ apud hoīes qͥ talia donauithoībꝰ. De his gradibꝰ diffuſe tractat Greg̓. de pe. di. ij.