¶ Capitulum.V.

.V.

triū. faciliꝰ poſſumꝰ īplere ꝑ gr̄aꝫ. tāqͣꝫ etſi gr̄a nō daretur. nō qͥdē facile. ſꝫ tn̄ poſſumꝰ ⁊ ſine illa implere mandata diuina. anathema ſit. Pro cuiꝰ declaratiōe dicitTho. prima ſcd̓e. q. cix. ar. iiij. ꝙ implere mādata legisꝯtīgit dupl̓r. Uno mō īqͣtū ad ſb̓am oꝑis. vt .ſ. hō operetur iuſta. fortia. ⁊ alia virtutū opera. Et hͦ mō ī ſtatu nature integre potuit oīa mādata legis imple. alioquin non potuiſſet in ſtatu illo non peccare. cū non ſitaliud pctm̄ ꝙͣ trāſgredi legē dei. Sꝫ ī ſtatu nature corrupte non pōt implere omīa mādata ſine gr̄a ſananteQuod aūt ait apl̓s ad Ro. Gētes q̄ legē non hn̄t. cūnaturaliter que legis ſunt implēt. ipſi ſunt ſibi lex. intelligendū eſt ẜm Aug. gentes legē implere per naturā ad vitā .ſ. ⁊ reformata gr̄a. Alio modo pn̄t implermādata legis non ſolū ꝙͣtū ad ſb̓am operis. ſed etiā ꝙͣtū ad modū agendi. vt .ſ. ex charitate faciāt. Et ſic necin ſtatu nature integre. nec ī ſtatu nature corrupte poteſt hō implere abſqꝫ gr̄a mādata dei. Un̄ Aug. ī li. decorrectione ⁊ gr̄a. cū dixiſſet ꝙ ſine gratia ꝓrſus bonūhoīes faciunt. ſubdit. Non ſolū vt mīſtrāte ip̄a quodfaciendū eſt ſciant. verumētiā vt p̄ſtāte ipſa faciāt cuꝫdilectione quod ſciunt. Indigent inſuper ī vtroqꝫ ſtatu auxilio dei mouētis ad mādata implēda. Nec ē cōtra quod Hiero. dicit. Maledictus oīs qui dicit deumaliquid impoſſibile p̄cepiſſe. Sed impoſſibile videt̉.quod ꝑ ſe homo facere non pōt vt mādata ſeruare. nāid quod poſſumꝰ cū auxilio diuīo. non ē nobis oīno impoſſibile. ẜm illud ph̓i ī. iij. eth̓. Quod per amicos poſſumus. aliqualit̓ ꝑ nos poſſumꝰ. vn̄ ⁊ Hiero. ibi ſb̓dit.Sic fatemur libeꝝ eſſe arbitriū noſtꝝ. vt dicamꝰ ſemper nos diuino auxilio indigere.Quatū ad ſecūdū punº. §. j.ctū .ſ. ꝙ ſine gr̄a non poſſumꝰ vitā exernā mereri. dicitapl̓us ad Ro. vj. Gr̄a dei vita eterna. Quod iō dr̄ ẜmglo. ibi. vt intelligamꝰ deū ad vitā eternā ꝓ ſua miſeratione perducere. Sic gͦ exponit̉. vita eterna nobis dat̉gr̄a dei .i. ſuo munere. Huius rō ē ẜm Tho. prima ſcd̓eq. cix. ar. v. Quia actus ꝑducētes ad finē. oportet finieē ꝓportionatos. Nullus aūt actus excedit ꝓportōemprincipij actꝰ ſui. Et iō videmꝰ in naturalibꝰ. ꝙ nullares ꝑficere pōt effectū per ſuā operatōꝫ. qͥ excedat virtutē actiuā. Sed ſolū pōt ꝓducere ꝑ operatōꝫ ſuā effectū ſue v̓tuti ꝓportionatū. Uita aūt et̓na ē excedēs ꝓportionē hūane nature. Et ideo hō ꝑ ſua naturalia n̄pōt ꝓducere opera meritoria ꝓportionata vite et̓ne. ſꝫad hͦ exigit̉ altior v̓tus q̄ ē v̓tus gr̄e. Et ideo ſine ea n̄pōt hō mereri vitā et̓nā. ſed poteſt facere oꝑa ꝑducentia ad aliqd̓ bonū ꝯnaturale homī. ſit̄ laborare ī agrocomedē. bibere. hr̄e amicū. ⁊ hm̄oi. vt dicit Aug. Qd̓aūt dn̄s dicit Math̓. xix. Si vis ad vitā ingredi ſeruamādata. intelligēdū ē volūtate ſua facere oꝑa meritoria. ita tn̄ ꝙ ip̄a volūtas priꝰ p̄paret̉ ad hͦ per gr̄am. vtdicit Aug. Itē ſi obijciat̉ ꝙ vitā et̓na ē vltimꝰ finis homīs ſꝫ q̄libet res natural̓ per ſua naturalia pōt ꝯſequifinē ſuū. gͦ multomagis hō qͥ hēt altiora naturalia. dꝫper ſe poſſe conſeqͥ finē ſuū .ſ. vitā et̓nā. Rn̄. ꝙ hͦ ē verūde fine ꝯnaturali rei. Sed natura hūana ex hͦ ꝙ ē nobilior. pōt ad altiorē finē ꝓduci qͣꝫ naturalē ſibi. cuiꝰ ēvita eterna. Sed indiget altiori auxilio ꝙͣ virtus naturalis ſua ſit .ſ. auxilio gratie.Quātū ad terciū ſcꝫᵐ. §. ij.ꝙ nō pt̄ qͥs reſurgē a pctō ſine auxilio gr̄e. ꝓbat̉ ſic pertho. prima ſcd̓e. q. cix. ar. vij. Pctm̄ trāſit actu ſꝫ remanet reatu. ⁊ ideo nō ē idē reſurgere a pct̄o quod ceſſareab actu pctī. ſꝫ reſurgere a pctō ē reꝑari hoīem ab hisq̄ peccādo amiſerat. Incurrit aūt hō t̓plex detrimētūpeccādo .ſ. maculā. corruptionē natural̓ boni. ⁊ reatuꝫpene. Maculā qͥdeꝫ inqͣꝫtū priuat̉ qͥs decore gr̄e. ex deformitate pctī. Bonū aūt nature corrūpit̉. inqͣꝫtū na-

oīs deordinat̉ volūtate hoīs nō ſubiecta deo. h̓turem̄ ordine ſublato ꝯn̄s ē vt tota natura hoīs peccātisinordīata remaneat. Reatꝰ pene ē. qꝛ peccādo mortalit̓ meret̉ dānationē eternā. Manifeſtū ē aūt ꝙ de ſingul̓ hoꝝ triū nō reꝑaret̉ niſi ꝑ deū. Cū em̄ decor gr̄e ꝓueniat ex illuſtratiōe diuini lumīs. non pōt tal̓ decorīaīa reꝑari. niſi deo denuo illuſtrāte. Un̄ reqͥrit̉ habituale donū quod ē gr̄e lumē. Sil̓r ordo nature reꝑarinon pōt. vt .ſ. volūtas hoīs ſubijciat̉ deo. niſi deo volūtatē hoīs ad ſe trahente. Sil̓r ⁊ reatus pene eterne remitti non pōt. niſi a deo ī quē ē offenſa ꝯmiſſa. ⁊ qui ēhoīm iudex. Et ideo requirit̉ auxiliū gr̄e. ⁊ ꝙͣtū ad habituale donū. ⁊ qͣꝫtū ad interiorē dei motionē. Quodaūt dr̄ Eph̓. v. exurge a mortuis ⁊ illuīabit te xp̄s nōſic ē ītelligēdū ꝙ tota exurrectō a pctō p̄cedat illuīationē gr̄e. ſed qꝛ cū hō ꝑ libeꝝ arbitriū a deo motū ſurgere conat̉ a pctō. recipit lumē gr̄e iuſtificātis.Quātū ad quartū ſcꝫ. §. iij.ꝙ ſine gr̄a non pōt hō a pct̄o abſtinere. Hoc ſic declarat Tho. prima ſcd̓e. q. cix. ar. viij. De hoīe poſſumꝰ loqui dupl̓r. Aut ẜm ſtatū nature integre. aut ẜm ſtatūnature corrupte. Et ẜm ſtatuꝫ nature integre poterathō ſine dono gr̄e hītuali non peccare. nec mortalit̓ necvenialit̓. qꝛ peccare n̄ ē aliud qͣꝫ recedere ab eo quod ēẜm naturā quod vitare hō potat ī ſtatu nature ītegrenō tn̄ h̓ pot̓o ſine auxilio dei ī bono ꝯſeruātis. quo ſubtracto ip̄a etiā natura ī nihilū decideret. Sꝫ ī ſtatu nature corrupte indiget hō gr̄a habituali. natura ſanātead hͦ ꝙ oīno a pctō abſtineat. Hec ſanatio primo fit inpn̄ti vita. ẜm mentē appetitu carnali nonduꝫ totalit̓reꝑato. vn̄ apl̓s ī ꝑſona hoīs reꝑati dicit Ro. vij. Ip̄mēte ſeruio legi dei. carne aūt legi pctī. In quo quidēſtatu pt̄ hō abſtinere a pctō mortali quod eī rōe. Nōaūt pōt abſtinere ab oī pctō veniali. ꝓpt̓ corruptōꝫ inferioris appetitꝰ ſenſualitatis. Cuiꝰ motꝰ ſingulos rōreprimere poteſt. ⁊ ex hͦ hn̄t rationē pctī et voluntarij.Non aūt oēs. qꝛ dū vni reſiſtere nitit̉. fortaſſis aliꝰ inſurgit. Et qꝛ rō non pōt ſemꝑ ꝑuigil eē ad hm̄oi motꝰvitādos. Sic igr̄ anteqͣꝫ rō hoīs ī qua ē pctm̄ mortalereꝑaretur ꝑ gr̄aꝫ iuſtificantē. poteſt ſingula pctā mortalia vitare ⁊ ẜm aliquod tp̄s. qꝛ non ē ncc̄e ꝙ ꝯtinuopeccet ī actu. Sꝫ ꝙ diu maneat abſqꝫ pctō mortali eēnō poteſt. Ut em̄ dicit Grego. ſuꝑ Ezech̓. Peccatuꝫquod ꝑ pnīam non diluit̉. mox ſuo pondere ad aliudtrahit. Et huiꝰ ratio ē. qꝛ ſicut rōi ſubdit̉ inferior appetitus. ita etiā ratio debet ſubdi deo. ⁊ in ipſo conſtituere finē ſue voluntatis. Per finē autē oportet ꝙ regulent̉ om̄s actus humani. ſicut ꝑ rationis iudiciū regulari debēt motus inferioris appetitus. Sicut igit̉inferiori appetitu non totalit̓ ſubiecto rationi. nō poteſt eſſe qͥn inſurgāt inordinati motus ī appetitu ſenſitiuo. ita in ratione hoīs non ſubiecta deo ꝯn̄s ē. ꝙ inſurgāt multe inordinatōes ī ip̄is actibꝰ rationis. Cūem̄ hō non hꝫ cor ſuū firmatū in deo. vt ꝓ nullo bonoꝯſequēdo vl̓ malo vitādo ab eo ſeꝑari velit. occurrūtmulta ꝓpter q̄ ſequēda ⁊ vitāda hō recedit a deo. p̄cepta eiꝰ contēnendo. ⁊ ita peccat mortalit̓. qꝛ in repētinis homo operat̉ ẜm finē p̄conceptū ⁊ habitū p̄exiſtētem. vt ph̓us dicit in. iij. eth̓. ꝙͣuis ex p̄meditationē rōnis poſſit aliqͥd agere p̄ter ordinē finis p̄cōcepti. ⁊ preter inclinationē habitus. Sed qꝛ homo nō pōt ſemꝑeſſe in tali premeditatione. non pōt contingere vt diupermaneat qͥn oꝑetur ẜm ꝯn̄tiam volūtatis deordinate a deo. niſi cito ꝑ gratiā reꝑaretur. nec ē cōtra quoddicit Aug .ſ. ꝙ nemo peccat ī eo quod vitare non pōt.Sꝫ nō pōt ſine gr̄a pctm̄ vitare. gͦ ⁊cͣ. qꝛ pōt hō vitareſingulos actus pctōꝝ. ſed non oēs niſi ꝑ grām. Et tn̄qꝛ ex eius defectu ē. ꝙ non ſit p̄paratus ad gr̄am habēdā. per hoc non excuſatur a peccato. qꝛ ſine gr̄a peccatum vitare non poſſit.