¶ Capitulum.III.

Cōſideratur dilectoᵐ §. j.dei ad creaturā duplex. Una qͥdē coīs ẜm quā diligitoīa que ſunt vt dr̄ Sap̄. xj. Alia ſpālis ẜm quā trahitcreaturā rōnalē ſupra ꝯditionē nature. ⁊ ꝑticipationēdiuini boni. Et ẜm hāc dilectionē dr̄ deꝰ aliquē diligere ſimpl̓r. qꝛ ẜm hāc dilectionē vult deus ſimpl̓r creature bonū eternū qd̓ eſt ip̄e ſic igit̉ ꝑ hoc ꝙ dr̄ hoīem gratiā dei hr̄e. ſignificat̉ quoddā ſuꝑnaturale a deo ꝓueniēs ī hoīe. Qn̄qꝫ tn̄ gr̄a dei dr̄ ip̄a eterna dei dilectio:ſed de gratia habituali que eſt in homīe nūc eſt ſermoque gr̄a dicitur quia gratis datur. a d̓o ſine meritis recipientis. Gr̄a aūt tercio mō accepta .ſ. pro recognitione bn̄ficij eſt virtus moralis. de qua ſupra in ti. de iuſticia in ca. de gratia.Ꝙ aūt gratia ſit que­ .§. ij.dā qualitas in aīa on̄dit̉ ꝑ hoc quod dicit glo. ſuꝑ illd̓p̄s. Exhilaret faciē ī oleo. Gr̄a ē nitor aīe ſctm̄ ꝯſiliāsamorē. Nitor aūt anime eſt quedā qualitas ſicut pulcritudo corꝑis eſt qualitas. Sꝫ ꝓ hmōi declarationedicit b. Tho. prima ſcd̓e. q. cx. ar. ij. ꝙ vt dictū eſt in eoqͥ dr̄ gr̄am hr̄e. ſignificat̉ eſſe quidā effectꝰ gratuite voluntatꝭ dei. Ex gratuita aūt volūtate dei hō iuuat̉ dupliciter. Uno mō inqͣꝫtū anima hoīs a deo. ad aliquidcognoſcendū volendū vel agendū illuminat̉. Et hocmo ip̄e gratuitus effectus in hoīe. nō eſt qualitas ſedquidā motus aīe a deo. Alio mō adiuuat̉ hō ex gratuita dei voluntate. ẜm ꝙ aliquod habituale donū a deoaīe infundit̉. Et hoc ideo. qꝛ nō eſt ꝯueniens ꝙ deꝰ minus ꝓuideat his quos diligit ad ſuꝑnaturale donū. ꝙͣcreaturis quas diligit ad naturale bonū ꝯſequenduꝫCreaturis aūt naturalibꝰ ſic ꝓuidit. vt nō ſolū moueat eas ad actus naturales: ſed etiā largit̉ eis formas etv̓tutes quaſdam naturales. que ſunt principia actuū.vt ẜm ſeip̄as inclinent̉ ad hmōi motus. Et ſic motusquibꝰ a deo mouent̉. fiūt creaturis generales ⁊ facilesẜm illud Sap̄. viij. Diſponit oīa ſuauiter. multo igit̉illis qͦs mouet ad ꝯſequendū bonū ſuꝑnaturale eternū. infundit aliquas formas ſeu qualitates ſuꝑnaturales ẜm quas ſuauiter ⁊ ꝓmpte ab ip̄o moueātur adbonū eternū ꝯſequēdū. Et ſic donū gr̄e qualitas quedā eſt. Agit aūt gr̄a in animā ꝑ modū cauſe formalis.ſicut albēdo facit albū. ⁊ iuſticia iuſtū. Et ẜm ꝙ anīaimꝑfecte ꝑticipat diuinā bonitatē ip̄a ꝑticipatio diuine bonitatis que eſt gr̄a. imꝑfectiori mō hꝫ eſſe in anima ꝙͣ aīa ī ſeip̄a ſubſiſtat. Eſt tn̄ gratia nobilior ꝙͣ natura anime. inqͣtū eſt exp̄ſſio vel ꝑticipatio diuine bonitatis. nō aūt ꝙͣtū ad modū eſſendi.Ꝙ gratiā differat§. iij.a v̓tutibꝰ infuſis ꝓbat̉ ꝑ hͦ. qꝛ fides et ſpes pn̄t hr̄i ſinegr̄a. quod eſſe non poſſet ſi idem eſſent cū ea. Et d̓ charitate dicit Aug. ꝙ gr̄a p̄uenit charitatē. Sed ſi idemeſſet cū ea. non poſſet p̄uenire. Pro cuius declaratiōedicit Tho. prima ſcd̓e. q. cx. ar. iij. ꝙ quidā poſuer̄t idēeſſe gratiā et virtutē ẜm eſſentiam. ſed ſolū ẜm ratiōeꝫdifferre: qꝛ gr̄a dr̄ ẜm ꝙ facit hoīem gratum deo vel qꝛgratis dat̉. Uirtus aūt dr̄ ẜm ꝙ ꝑficit hoīem ad beneaꝑandum. Et hoc videtur ſenſiſſe magiſter in. ij. ſent̓.Si quis recte conſideret rōnem virtutis hoc ſtare nōpōt. qꝛ vt dicit ph̓s in .vij. ph̓icoꝝ. Uirtus eſt diſpoſitio ꝑfecti. Dico aūt ꝑfecti quod eſt diſpoſitū ẜm naturam. Ex quo patet ꝙ virtus vniuſcuiuſqꝫ rei dicitur īordine ad aliquā naturam preexiſtentem. qn̄ .ſ. vnūqd̓qꝫ ſic eſt diſpoſitum ſicut cōgruit nature ſue. Manifeſtū eſt aūt. ꝙ virtutes acquiſite ꝑ actus humanos ſūtdiſpoſitiones qͥbꝰ hō ꝯuenienter diſponitur in ordinead naturā qua eſt hō. Uirtutes aūt infuſe diſponunthoīem altiori mō ⁊ ad altiorē finem. Unde etiā oporline ad altiorē. hoc aūt eſt in ordine ad na-

turā diuinam ꝑticipatā ẜm ꝙ dr̄. j. Pe. ij. Maxima ⁊ p̄cioſa nobis ꝓmiſſa donauit. vt ꝑ hoc efficiamur diuīenature ꝯſortes. Et ẜm acceptionē hꝰ nature. dicimurregenerari ī filio dei. Sicut igitur lumen naturale rationis eſt aliqͥd p̄ter virtutes acquiſitas. que dicunt̉ īordine ad ip̄m lumen naturale: ita et ip̄m lumē gratiequod eſt participatio diuine nature. eſt aliqͥd p̄ter virtutes infuſas que a lumine illo deriuant̉ ⁊ ad illud ordināt̉. Un̄ apl̓s ad ephe. v. Eratis aliqn̄ tenebre: nūcaūt lux in dn̄o. vt filij lucis ambulate. Sicut em̄ virtutes acquiſite ꝑficiunt hoīem ad ambulādū lumini naturalis rōnis ꝯgruenter: ita ⁊ virtutes infuſe ꝑficiunthoīem ad ambulandū ꝯuenienter lumini gr̄e. Ꝙ autēAug. in li. de ſpiritu ⁊ lr̄a nominat fidē ꝑ dilectionemoꝑantē gratiā: hoc nō eſt qꝛ gratia ſit fides ſed qꝛ actꝰfidei ꝑ dilectionē oꝑantis eſt primus actus. per queꝫgr̄a gratū faciens manifeſtatur. Reducit̉ aūt gr̄a adprimam ſpeciem qualitatis. Nec tn̄ eſt idē qd̓ virtꝰ. ſꝫhabitudo quedā q̄ ſupponit̉ virtutibꝰ infuſis. ſicut earū principiū et radix.Eſt autē ipſa gratiaᵐ. §. iiij.in eſſentia anime ſicut in ſubiecto nō in potentia aliqͣanime. qd̓ pꝫ: qꝛ ꝑ gr̄am regeneramur in filios dei. Sꝫgeneratio prius terminat̉ ad eſſentiā qͣꝫ ad potentiasPro cuius declaratione dicit tho. prima ſcd̓e. q. cx. ar.iiij. ꝙ ſi gr̄a eſſet idē qd̓ virtus tunc oporteret eā ponēin potētia aīe. Sed ſi differt realiter: vt dictū eſt. tuncnō pōt eſſe in potētijs ſꝫ ē in eſſētia. Sicut ergo gr̄a eſtprius v̓tute: ita oportet ꝙ habeat ſuū ſubiectū priuspotentijs anime .ſ. ꝙ ſit ī eſſentia aīe. Sicut em̄ ꝑ potētiā intellectiuā hō ꝑticipat cognitionē diuinā ꝑ v̓tutem fidei: ⁊ ꝑ potētiā voluntatis amorē diuinū ꝑ v̓tutem charitatis: ita etiaꝫ ꝑ naturā anime ꝑticipat ẜmquādā ſimilitudinē naturā diuinā. ꝑ quandā regenerationē ſeu recreationē. Et ſicut ab eſſentia anime effluunt ei potētie. que ſunt principia opeꝝ: ita ⁊ agratia ip̄a effluūt virtutes in potētias anime. ꝑ quas potentie mouent̉ ad actus virtutū. Et ẜm hoc gratia cōparatur ad volūtatē. vt mouēs ad motū. Et ſic gr̄a ēprincipiū meritorij oꝑis mediantibꝰ virtutibꝰ.¶ De diuiſione gratie.¶ Capitulū. iij.Uadruplex reperiturdiuiſio gr̄e. Prima eſt in gratiā gratū faciētē ⁊ gratis datā. Secūda eſt in oꝑantem etcooperantē. Tercia eſt in preueniētē et ſubſequenteꝫ.Quarta diuiſio gr̄e gratis date in noueꝫ genera gr̄aꝝ¶ Et prima eſt diuiſio realis. Pro cuiꝰ d̓claratōe dictho. prima ſcd̓e. q. cxj. Ꝙ cū gr̄a ad hoc ordinet̉ vt hōreducat̉ in deū ordīe q̄dā: hoc quod quidā reducāturī deū ꝑ alios. ẜm hoc ē duplex gr̄a. Una ꝑ quā ip̄e homo ꝯiūgit̉ deo. ⁊ ſic eſt gr̄a gratū faciens. Alia ꝑ quamvnꝰ hō cooꝑat̉ alteri vt reducat̉ ī deū: hmōi āt donumvocat̉ gr̄a gratꝭ data. qꝛ ſuꝑ facultatē nature. ⁊ ſuprameritū ꝑſone hoī ꝯcedit̉. Sꝫ qꝛ nō datur ad hoc vt hōip̄e iuſtificetur. ſꝫ potius vt ad iuſtificationē alteriꝰ cooperetur: iō nō vocatur gratū faciēs. ⁊ de hac apl̓us .j.ad Corin. xij. Unicuiqꝫ datur manifeſtatio ſpiritꝰ advtilitatē .ſ. alioꝝ. d̓ prima āt dr̄ ad eph̓. j. Gratificauitnes ī dilecto filio ſuo. Ad hoc facit qd̓ dicit Greg. ſutezech̓. d̓ pe. di. ij. Pōt diſcurſus atqꝫ mobilitas ſpiritꝰſic intelligi. In ſcrōꝝ qͥppe cordibꝰ iuxͣ quaſdā v̓tutesſꝑ manet. Iuxta qͣſdā receſſurus venit ⁊ venturꝰ recedit. In fide em̄ ⁊ ſpe atqꝫ charitate et alijs bonis ſineqͥbꝰ ad celeſtē patriā nō p̄t ꝑuenire. ſic̄ ē hūilitas. caſtitas. iuſticia atqꝫ mīa: ꝑfectoꝝ corda nō deſerit. In ꝓphetie v̓o virtute doctrine facundia ⁊ miraculoꝝ exhibitione. electis aliqn̄ adeſt. aliqn̄ ſe ſubtrahit: hec ille.