¶ Titulus.IX.
Prima bona ꝑtinēt ad gr̄am gratū faciētē a qͣ fluuntScd̓a ad gr̄am gratis datā vt pꝫ inferius.Secunda diuiſio.§. j.gr̄e ē ī oꝑantē ⁊ co oꝑantē. q̄ trahit̉ ex verbis augu. dicētis ī li. de libero arbitrio ⁊ gr̄a. ⁊ ponit̉ ī. ij. ſent. Deꝰcooꝑando ī nob̓ ꝑficit. qd̓ oꝑando incipit: qꝛ ip̄e vt velimus oꝑat̉ incipiēs. qͥ volētibꝰ cooꝑat̉ ꝑficiēs. Oꝑationes aūt dei qͥbꝰ nos mouet ad bonū ad gr̄am pertinēt. Un̄ diuidit̉ in oꝑantē ⁊ cooꝑantē ip̄a gr̄a. Pro cꝰdeclaratiōe dic̄ tho. prima ſcd̓e. q. cxj. ar. ij. Gr̄a vt dictū eſt. sͣ. dupl̓r p̄t intelligi. Uno mō ꝓ diuīo auxilio.qͦ nos mouet ad bn̄ volēdū ⁊ agēdū. Alio mō ꝓ hītuali dono nobis diuinitꝰ indito. Utroqꝫ aūt mō gr̄a cōueniēter diuidit̉ ī oꝑantē ⁊ cooꝑantē. Oꝑatio em̄ alicuiꝰ effectus. nō attribuit̉ mobili ſꝫ mouēti. In illo gͦeffectu in quo ſolū mēs nr̄a eſt mota ⁊ nō mouēs operatio deo attribuit̉. ⁊ ẜm hoc dr̄ gr̄a oꝑans. In illo autē effectu in quo mens nr̄a ⁊ mouet̉ ⁊ ſe mouet. oꝑationō ſolū tribuit̉ deo ſꝫ ⁊ aīe: At ẜm hoc dr̄ gr̄a cooꝑansEſt aūt in nobis duplex actꝰ. Primus interior voluntatis. Et ꝙͣtū ad iſtu actū volūtas ſe hꝫ vt mota. deusaūt vt mouens: ⁊ p̄ſertim cū incipit bonū velle voluntas. q̄ prius malū volebat. ⁊ iō ẜm ꝙ deꝰ mouet mēteꝫad hūc actū. dr̄ gr̄a oꝑans. Alius actus eſt exterior. qͥcū a volūtate imperet̉: etiā ꝯn̄s eſt vt ad hūc actū oꝑatio attribuat̉ volūtati. Et qꝛ ad hūc actū etiā deꝰ nosadiuuat. ⁊ īteriꝰ ꝯfirmādo volūtatē vt ad actū ꝑueīat⁊ exterius facultatē oꝑandi prebendo reſpectu huiusactus dr̄ gratia cooꝑas. Sic igitur ſi gratia accipiat̉ꝓ gratuita dei motiōe. qua mouet nos ad bonū meritoriū. ꝯuenient̓ et̓ diuidit̉ gr̄a in oꝑantē ⁊ cooꝑantemSi aūt accipiat̉ gr̄a ꝓ habituali dono. ſic duplex ē gr̄eeffectus. ſic̄ ⁊ cuiuſlibꝫ alteriꝰ forme: quoꝝ primꝰ ē eē.ſcd̓s eſt oꝑatio. Sicut caloris oꝑatio eſt face̓ calidum⁊ exterior calefactio. Sic gͦ gr̄a habitualis inqͣtū aīaꝫſanat vel iuſtificat. ſiue gratū deo facit. dr̄ gr̄a operās.Inqͣtū v̓o ē principiū oꝑis meritorij. qd̓ etiā ex li. ar.ꝓcedit: ſic dr̄ gratia cooꝑans. Eſt aūt eadē gr̄a oꝑans⁊ cooꝑans. ſꝫ diſtinguit̉ ẜm diuerſos effectus. Et cū ꝑgr̄am iuſtificamur. deus nō ſine nobis nos iuſtificat.qꝛ ꝑ motū liberi arbitrij dū iuſtificamur. d̓i iuſticie cōſentimus. Ille tn̄ motus nō eſt gr̄e cā. ſꝫ effectus. Und̓tota oꝑatio ꝑtinet ad gr̄amTercia diuiſio gra .§. ij.tie eſt in p̄uenientē. ⁊ ſubſequentē. trahit̉ hec ex verbisp̄s. dicētis. Miſericordia eius. ſcilicet dei preuenietme. Et ī alio p̄s. Miſericordia eiꝰ ſubſequet̉ me. Gr̄aaūt dei ex mīa eiꝰ ꝓcedit. ⁊ iō ꝯuenient̓ ⁊ ip̄a gr̄a diuidit̉ ī p̄ueniētē ⁊ ſubſequētē. Pro cꝰ declaratōe di. tho.prima ſcd̓e. q. cxj. ar. iij. ꝙ ſic̄ gr̄a diuidit̉ ī oꝑantē ⁊ cooꝑantē ẜm diuerſos effectus: ita etiā in p̄uenientē ⁊ ſb̓ſequentē qualitercūqꝫ accipiat̉. ¶ Sūt aūt qͥnqꝫ effectus gr̄e gratū faciētis ī nobis. Primus eſt vt aīa ſanetur .ſ. a pctō. Scd̓s eſt vt bonū velit. Tercius vt bonū qd̓ vult efficacit̓ oꝑet̉. Quartus vt hō perſeueret.Quintꝰ vt ad gl̓iam ꝑueniat. Et iō gr̄a ẜm ꝙ cāt ī nobis primū effectū. dr̄ gr̄a p̄ueniēs reſpectu ſcd̓i effectꝰ.Et ẜm ꝙ cāt ī nobis ſecūdū effectū. dr̄ gr̄a ſequens reſpectu primi effectus. Et ſic̄ vnꝰ effectus eſt poſteriorvni effectui ⁊ prior alij effectui: it a gratia p̄t dici p̄ueniens ⁊ ſubſequēs ẜm eūdē effectū reſpectu diuerſoꝝ. Ethͦ eſt qd̓ Aug. dicit ī li. d̓ naͣ ⁊ gr̄a. p̄uenit vt ſanemur. ſb̓ſequit̉ vt ſanati vegetemur. ꝑuenit vt vocemur. ſubſequit̉ vt glorificemur. ¶ Ꝙͣuis aūt effectꝰ gr̄e poſſinteſſe infiniti numero. ſic̄ ſunt infiniti actus humani tn̄oēs reducūt̉ ad aliqͣ determinata ī ſpē. Preterea oēs īhoc ꝯueniūt ꝙ vnꝰ aliū p̄cedit. Iſta etiā diuiſio gr̄e inp̄uenientē ⁊ ſubſequentē. nō eſt diuiſio ẜm eſſentiā eiſꝫ ẜm effectꝰ eiꝰ varios De hac etiā Greg. ſuꝑ ezechi.
ait. Sel̓ ꝯcepta virtus ad ꝓuectū ducit̉ ⁊ vltro terra .ſ.cordis fructificat: qꝛ p̄ueniēte ſe gr̄a. mens hoīs ſpōtanea ad fructū boni oꝑis aſſurgit. de pe. di. ij. dū ſanctāDe diuiſione gratieᵐ. §. iij.gratis date. q̄ diuiditur in illa nouē de qͥbꝰ ait apl̓s. j.ad Cor. xij. Diuiſiōes gr̄aꝝ ſūt: idē v̓o dn̄s. Alij dat̉ ꝑſpm̄ ſermo ſapīe. alij ſe rmo ſcīe ẜm eūdē ſpm̄. alij fidesin eodē ſpū. alij gr̄a ſanitatū. alij oꝑatio v̓tutū. alij ꝓphetia. alij diſcretio ſpirituū. alij genera linguaꝝ. alijinterp̄tatio ſermonū. Pro cuius declaratiōe dic tho.prima ſcd̓e. q. cxj. ar. iiij. ꝙ gr̄a gratis data ordinat̉ adhͦ. ꝙ hō alteri cooꝑetur vt reducat̉ in deū. Hō aūt ad hͦoꝑari nō p̄t interius mouēdo hoc em̄ ſolius dei eſt. Sꝫſolū exterius dicēdo vel ſuadēdo. Et iō gratia gratisdata illa ſub ſe ꝯtinet qͥbꝰ hō indiget ad hoc vt alterūinſtruat in rebꝰ diuinis que ſunt ſupra rōnē. Ad hͦ aūttria reqͥrunt̉. Primo quidē vt hō ſit ſortitus plenitudinē cognitiōis diuinoꝝ. vt ex hoc poſſit alios inſtruēScd̓o vt poſſit ꝯfirmare vel ꝓbare que dicit. Terciovt ea que ꝯcipit poſſit ꝯuenient̓ auditoribus proferre¶ Ꝙtū igit̉ ad primuꝫ tria ſunt neceſſaria ſicut etiamapparet in magiſterio humano. Primo qͥdē oꝫ ꝙ illeqͥ debet inſtruere aliquē in aliqua ſcīa. vt principia illius ſcīe ſint ei certiſſima. Et qͣꝫtū ad hoc ponit̉ fides. q̄eſt certitudo de inuiſibilibꝰ rebꝰ. que ſupponunt̉ vt pricipia ī catholica doctrina. Secūdo oꝫ ꝙ doctor ſe heatrecte circa ꝯcluſiōes principalis ſcīe. Et ſic ponit̉ ſermo ſapīe que eſt cognitio diuinoꝝ. Tercio oꝫ vt habūdet exēplis ⁊ cognitiōe effectuū. ꝑ quos interdū oꝫ manifeſtare cauſas. Et qͣꝫtū ad hͦ ponit̉ ſermo ſcīe. que eſtreꝝ hūanaꝝ ꝯgnitio qꝛ inuiſibilia dei ꝑ ea que facta ſt̓intellecta cōſpiciunt̉. ¶ Etū ad ſcd̓m ꝯfirmatio eorūque ſubdunt̉ rōni eſt ꝑ argumēta. In his aūt que ſūtſupra rōnē diuinitus reuelata. ꝯfirmatio eſt ꝑ ea queſunt diuine virtuti ꝓpria. Et hoc dupl̓r. Uno mō vtdoctor ſacre doctrine faciat. que ſolus deus facere p̄tīoꝑbꝰ miraculoſis. ſiue ſint ad ſalutē corꝑis. ⁊qͣꝫtuꝫ adhoc ponit̉ gr̄a ſanitatū. Siue ordinentur ad ſolā dīneptātis manifeſtationē. ſicut ꝙ ſol ſtet. aut tenebrefcataut ꝙ mare diuidatur ⁊ hmoi. et ꝙͣtū ad hoc ponituroꝑatio virtutū. Scd̓o vt poſſit manifeſtare ea que ſolius dei ē ſcire. ⁊ hec ſūt ꝯtingētia futura. ⁊ ꝙͣtū ad hocponitur ꝓphetia. Et etiā occulta cordiū. ⁊ qͣꝫtuꝫ ad h̓ponitur diſcretio ſpirituū ¶ Ꝙtū ad terciū. Facultasꝓnunciandi p̄t attēdi vel qͣꝫtū ad ydioma ī quo quispoſſit intelligi loquēdo. ⁊ ẜm hoc ponūtur genera linguaꝝ. Uel qͣtū ad ſenſum eoꝝ que ꝓferūtur. ⁊ ꝙͣtuꝫ adhͦ ponit̉ interp̄tatio ſermonū. Et ſcienduꝫ ꝙ ꝙͣuis oīabn̄fitia nobis collata a deo poſſint dici gratie nō tn̄ dicuntur ꝓprie gr̄e gratis date. vt ꝙ piſcator habundetſermone ſcīe. ⁊ ſic de alijs. Fides etiā que hic ponit̉ int̓has gr̄as non eſt virtus illa theologica qua iuſtificat̉hō: ſed importat iſta quādā eminentē certitudinem fidei. ex qua hō fit ydon eꝰ ad inſtruēdū alios ī his queſunt fidei. Ꝙuis āt gr̄a ſanitatū ꝑtineat ad oꝑationēvirtutū .i. miraculoꝝ diſtinguit̉ tn̄ ab ea ⁊ ponitur ſpecialis gr̄a: qꝛ hꝫ ſpālē rōnē inducēdi ad fidē qꝛ magisredditur qͥs ꝓmptus ad fidē recipiedā ꝑ bn̄ficium corporalis ſanitatꝭ. ꝙͣ ꝑ oꝑationē v̓tutū. Sil̓r loqͥ varijslinguis ⁊ interp̄tari ẜmones qͣꝫuis videant̉ ꝑtinere adſermonē ſcīe vel ſapīe: hn̄t tn̄ ſpāles rōnes mouēdi adfidē. ⁊ iō ponuntur diſtincte ab illis. Sapīa aūt ⁊ ſcīhic nō cōputātur int̓ gr̄as gratis datas. ẜm ꝙ enumerantur int̓ dona ſpūſſctī: ꝓut .ſ. mēs eſt bn̄ ⁊ ꝓmpte mobilis a ſpūſctō. ad ea que ſūt ſapīe ⁊ ſcīe. Sic em̄ ſūt dona ſpūſſctī. ſꝫ ẜm ꝙ importat quādā abundātiā ſcīe etſapīe. vt hō poſſit nō ſolū in ſeip̄o recte ſaꝑe de diuinis:ſed etiā vt poſſit alios inſtruere ⁊ ꝯtradicentes reuīcere: ſic ponūtur inter gr̄as gratis datas ſermo ſapiētie⁊ ſcientie.