¶ Capitulū.III.
pͥma ſcd̓e. q. j. Impoſſibile eſt in finibꝰ ꝓcedere in infinitū ꝑ ſe loquēdo ex qͣcunqꝫ ꝑte. In omnibꝰ em̄ que ꝑſe habēt ordinē adinuicē. oportet ꝙ remoto primo. remoueant̉ ⁊ ea q̄ ſunt ad pͥmū. Unde ph̓s ꝓbat in. viij.ph̓icoꝝ. ꝙ nō eſt poſſibile in cauſis mouentibꝰ ꝓcedere in infinitū. qꝛ nō eſſet pͥmū mouēs. qͦ ſub tracto aliamoueri nō poſſunt. cū nō moueant̉ niſi ꝑ hoc ꝙ mouētur a pͥmo mouēte. In finibꝰ aūt inuenit̉ ordo duplexſcꝫ ordo intētionis. ⁊ ordo executionis. Et in vtroqꝫordine oportet eſſe aliqd̓ pͥmū. Id em̄ qd̓ eſt primū inordine intētionis. eſt finis qͣſi principiū mouēs appetitum. Un̄ ſubtracto principio appetitꝰ a nullo moueretur. Id autē qd̓ eſt principiū in executione eſt oꝑatio. Un̄ iſto principio ſubtracto nullus incipiet oꝑari aliqͥd. Principiū autē intētionis eſt vltimus finis.Principiū v̓o executionis eſt pͥmū eoꝝ q̄ ſunt ad finē.Sic gͦ ex neutra ꝑte poſſibile eſt in infinituꝫ ꝓcedere.qꝛ ſi non eſſet vltimꝰ finis. nihil appeteret̉. nec aliquaactio terminaret̉. nec intētio agētis qͥeſceret. Si autēnō eſſet pͥmū in his q̄ ſunt ad finē. nullꝰ inciꝑet oꝑari.nec determinaret̉ cōſiliū. ſꝫ in infinitum ꝓcederet. Eav̓o que nō habēt ordinē ꝑ ſe. ſꝫ ꝑ accidēs ſibinuicē cōiungunt̉. nihil ꝓhibet infinitatē hr̄e. Cauſe em̄ ꝑ accidens indeterminate ſunt. Et hoc etiā mō cōuenit eſſeinfinitatē ꝑ accidēs. in finibꝰ ⁊ in alijs q̄ ſunt ad finesEt ideo ſi obijc iat̉ ꝙ bonū ⁊ finis eſt obiectū voluntatis. ſꝫ volūtas pōt reflecti ſuꝑ ſeipſam infinities. qꝛpoſſum aliquid velle: ⁊ exinde me velle illud velle. ⁊ ſicvlterius in infinitū gͦ ⁊cͣ. Rn̄deo ꝙ illa multiplicatioactuū volūtatis reflexe ſuꝑ ſeipſam. ꝑ accidēs ſe habꝫad ordinē finiū. qd̓ patet ex hoc. ꝙ circa vnuꝫ ⁊ eundēfinē indifferent̉ ſemel vel pluries ſup̄ ſeipſam volūtasreflectit̉. Sic̄ etiā in numerādo rō pōt ꝓcedere in infinitū. qꝛ ꝑ accidēs vnitas addit̉ numero p̄exiſtentiꝘ eſt impoſſibile.§. j.ꝙ voluntas hoīs vniꝰ ſimul ſe habeat ad diuerſa. ſeutendat in plura vt vltimos fines. Huiꝰ rō ē ẜm Tho.pͥma ſcd̓e. q. j. Quia cū vnūquodqꝫ appetat ſuā perfectionē. illud appetit aliqͥs vt vltimuꝫ finē qd̓ appetitvt bonū ꝑfectū ⁊ cōpletū ſuipſius. Un̄ dicit Augꝰ. inxix. de ciui. dei. Finē hoīm nūc dicimꝰ nō ꝙ cōſumaturvt nō ſit. ſꝫ quo ꝑficiat̉ vt plenū ſit. Oportet gͦ ꝙ vltimus finis ita impleat totū hoīs appetitū. ꝙ nihil extͣip̄m appetendū relinqͣtur. qd̓ eſſe non pōt. ſi aliqͥd extraneū ad ipſius ꝑfectionē requirat̉. Un̄ non pōt eſſeꝙ in duo ſic tendat appetitꝰ. ac ſi vtrūqꝫ ſit bonū perfectuꝫ ipſius. Itē ad idē. Illud in qͦ quieſcit aliqͥs ſicut in vltimo fine hoīs affectui dn̄at̉. qꝛ ex eo totiꝰ vite ſue regulas accipit. Unde de guloſis ad Philip. iij.Quoꝝ deus vent̓ eſt. qꝛ ſcꝫ conſtituūt finem in delitijsventris. Sed ſicut dr̄ Math̓. vj. Nemo pōt duobꝰ dominis ſeruire adinuicē .ſ. nō ordinatis. gͦ impoſſibile ēeſſe duos vltimos fines vniꝰ hoīs adinuicē nō ordinatos. Nec obſtat qd̓ Augꝰ. dicit in. xix. de ciui. dei. qͦſdāvidelicet poſuiſſe vltimū finē in qͣtuor .ſ. in voluptate.pulcritudine. quiete. ⁊ hmōi principijs nature ⁊ v̓tuteq̄ vtiqꝫ ſunt plura. Nam oīa iſta plura accipiebāt illirōne vniꝰ boni ꝑfecti ex his cōſtituti.Ꝙ omnia que pult .§. ij.hō. vult ꝓpter vltimū finē. qd̓ ꝓbat be. Tho. in primaſcd̓e. q. j. duplici rōne. Et pͥma eſt qꝛ quicqͥd hō appetit vt bonū ꝑfectū. qd̓ eſt vltimꝰ finis. neceſſe eſt ꝙ appetat̉ vt tendēs in bonū ꝑfectū. qꝛ ſemꝑ inchoatio alicuius ordinat̉ ad cōſummationē eius. Sicut patet tāin his q̄ fiunt a natura. qͣꝫ in his que fiunt ab arte. Etideo oīs inchoatio ꝑfectionis ordinat̉ in cōſummatāꝑfectionē. q̄ eſt ꝑ vltimū finē. Scd̓o quia vltimꝰ finishoc modo ſe habet in mouēdo appetitū. ſicut ſe habetin alijs motionibꝰ primꝰ mouens. Manifeſtū eſt autē
ꝙ ſecunde cauſe mouētes. nō mouēt niſi ẜm ꝙ mouentur a pͥmo mouēte. Unde ſecūda appetibilia non mouent appetitū niſi in ordine ad pͥmū appetibile quodeſt vltimus finis. Pro tercio pōt induci aucͣtas Aug̓.dicentis. xix. de ciui. dei. ꝙ illud eſt finis boni nr̄i. ꝓpt̓qd̓ amant̉ cetera. illud autē ꝓpter ſeipſum. Ꝙͣuis aūtſcientie ſpeculatiue ꝓpter ſeipſas querant̉. q̄runt̉ tn̄ ⁊appetunt̉ vt bonū ſpeculātis. qd̓ cōprehendit̉ ſub bono cōpleto qd̓ eſt vltimus finis. Item ſciendū ꝙ nonoportet ꝙ aliqͥs ſemꝑ cogitet de vltimo fine qn̄cunqꝫaliquid appetit vel oꝑatur. ſꝫ v̓tus prime intētionis q̄eſt reſpectu vltimi finis manet in qͦlibet appetitu cuiuſtibet rei. etiā ſi de vltimo fine actu nō cogitet̉. Sic̄qͥ vadit ꝑ viā non oportet ꝙ in qͦlibet paſſu cogitet define vie. ¶ Si aūt querat̉ vtrū alia cōueniant in vltīofine cū creatura rōnali. Rn̄. ẜm Tho. ꝙ cū finis dicat̉dupl̓r. ẜm ph̓m ſcꝫ cuiꝰ ⁊ quo .i. res in qͣ rō boni inuenitur ⁊ adeptio eius. Sicut finis auari ē pecunia ⁊ adeptio eius. Primo gͦ modo in fine oīa cōueniūt et talisfinis eſt deus. qͥ eſt vltimꝰ finis hoīs ⁊ oīm aliarū rerū.Scd̓o mō ſumēdo finē .ſ. ꝓ adeptione ſeu cōſecutionefinis. Sic in fine vltimo hoīs nō cōmunicāt creatureirrōnales. Nā hō ⁊ alie creature rōnales cōſequūturvltimū finē. cognoſcēdo ⁊ amando deū qd̓ non competit alijs creaturis. q̄ adipiſcunt̉ vltimū finē inqͣtū ꝑticipant aliquā ſil̓itudinē dei .ſ. ẜm ꝙ ſunt vel viuūt velagnoſcūt. Beatitudo aūt nominat adeptionē vltimifinis.Utrum omniū.§. iij.hominū ſit vnus ⁊ idē finis vltimꝰ. Rn̄det bea. Tho.prima ſcd̓e. q. j. Ꝙ de vltimo fine poſſumꝰ loqui dupl̓r.Uno mō ẜm rōnē cōmunē vltimi finis. Et ſic omneshoīes cōueniunt in appetitu vltimi finis. qꝛ oēs appetunt ſuā ꝑfectioneꝫ adimpleri. que eſt rō vltimi finis.Alio mō ẜm id in quo conſiſtit rō vltimi finis. Et ſicnō oēs cōueniunt in appetitu vltimi finis. Nā quidāappetunt diuitias tanꝙͣ cōſummatū bonū. quidā voluptatē. quidā aliqͥd aliud. Sicut guſtui delectabileeſt dulce. ſꝫ qͥbuſdā maxīe eſt delectabilis dulcedo vini. qͥbuſdaꝫ dulcedo mellis. quibuſdā aliud. Illud tn̄oportet eſſe delectabile melius ſimplicit̓. in quo maxime delectat̉ qͥ habet optimū guſtū. Sil̓r illud bonumoportet eſſe cōpletiſſimū qd̓ tanqͣꝫ vltimū finē appetit. habens affectū bene diſpoſitū. ¶ Ꝙ homini conuenit agere q̄cunqꝫ agit ꝓpter fineꝫ. Rō eſt ẜm Tho.prima ſcd̓e. quia ille ſole actiones q̄ fiunt ab homineꝓprie dicunt̉ hūane. q̄ ſunt hoīs inqͣtū eſt hō. Differtautē hō ab alijs creaturis irrōnalibꝰ in hoc. ꝙ eſt dn̄sactuū ſuoꝝ. Un̄ ille ſole actiones vocant̉ humane. qͣꝝhō eſt dn̄s. Eſt aūt hō dn̄s actuū ſuoꝝ ꝑ rōnē ⁊ voluntatem. Un̄ liberū arbitriū dr̄ facultas voluntatis etrōnis. Ille gͦ ꝓprie dicunt̉ actiones hūane q̄ ex deliberata volūtatē ꝓcedūt. Si q̄ alie actiones cōueniāt homini. pn̄t dici hoīs. ſꝫ nō humane ꝓprie. Oēs aūt actiones que ꝓcedunt ab aliqͣ potentia. cauſant̉ ab ea ẜmrōnē ſui obiecti. Obiectu autē voluntatis eſt bonum⁊ finis. Un̄ oportet ꝙ oēs actiones humane ſint ꝓpterfinem..§. iiij.Ꝙ agere propterfinē non ſolū cōuenit homī. ſꝫ etiā alijs creaturis. Un̄ph̓s. in. ij ph̓icoꝝ dicit. ꝙ nō ſolū intellectꝰ. ſꝫ etiā natura agit ꝓpter rinē. Sed ẜm Tho. vbi ſupͣ. Aliquidſua actione vl̓ motu tendit ad finē dupl̓r. Uno modoſicut ſeipſum mouēs vt hō. Alio mō ſicut ab alio mouente ad finē. ſicut ſagitta tēdit ad finē determinatū.ex eo ꝙ mouet̉ a ſagittāte qͥ ſuā intētionē in finē dirigit. Illa aūt q̄ rōnē habēt. mouēt ſe in finē. qꝛ habentdominiū ſuoꝝ actuū ꝑ libeꝝ arbitriū. Illa q̄ rōne carent tendūt ad finē ꝑ naturalē inclinationē quaſi ab