Druckschrift 
4 (1487)
Entstehung
Seite
38r
Einzelbild herunterladen
 

Capitulū.III.

ꝙͣ paſſio. qꝛ ipſe ſuſtineret dānū ſicut ipſe intulit.Un̄ punit̉ vt multiplicius reſtituat. qꝛ dānificauitetiā ſolū pͥuatā. ſꝫ etiā rēpublicā. tutele ſecuritatem infringēdo. Sil̓r in cōmutationibꝰ voluntarijs ſiſimpl̓r daret̉ vna res altera indifferent̓ eſſꝫ alij ineqͣlitas magna. qꝛ vna ē multomaioris valoris. Et ideooportet ẜm qͣndam ꝓportionatā mēſurationē adeqͣrepaſſionē actioni in cōmutationibꝰ. In iuſticia aūt diſtributiua hꝫ locū iuſtū ꝯͣ paſſum. ex eo qꝛ in iuſticia diſtributiua attendit̉ eqͣlitas ẜm ꝓportionē reiad vel paſſionis ad actionē. Un̄ dr̄ ꝯͣ paſſum ſꝫ ẜmportionalitatē reꝝ ad ꝑſonas. De cōmutationibꝰ voluntarijs .ſ. emptione. veditione. ꝑmutatione. mutuo.accomodato. depoſito. pignoratōe. locatōe. ꝯductione. fideiuſſione. Et quo ſit iuſta vel iniuſta. Et de vſura in his cōmittit̉ habes ſupͣ. in. ij. ꝑte. ti. j. De iuſticia diſtributiua. Capitulū. iij.Eiuſticia diſtributiua.Nota actus eius eſt in debita collationeofficioꝝ et bn̄ficioꝝ tꝑaliū eccleſiaſticoꝝ.Et adminiſtratione ſeu diſpēſatione ſacroꝝ bonoꝝterrenoꝝ eccleſie vel cōitatis. Scd̓o in exhibitōe congrua reuerētie honoꝝ. Tercio in recta executione iudicioꝝ. Et in qͦlibet hoꝝ ſi iniuſte fiat. pōt interuenire Uiciū: qd̓ dr̄ acceptio ꝑſonaꝝ. de quo ſupͣ in. ij. ꝑte.Et de iuſticia fit ex ꝑte iudicis vl̓ aduocati. vel teſtꝭ.vel rei. vel accuſatoris. habes ſupͣ in. iij. ꝑte. ti. vj.. ix.totum.Quantum ad colla­ .§. j.tionē beneficioꝝ honoꝝ. Eſt ſciendū ẜm Tho. ſcd̓aſcd̓e. q. lxiij. duplex ē datio. Una ꝑtinēs ad liberalitatē. q .ſ. gratis dat̉ alicui qd̓ ei noͣ debet̉. ſicut cum aliqͥd alteri donat̉. Et ibi hꝫ locū acceptio ꝑſonaꝝ. qꝛabſqꝫ iniuſticia pōt quis dare de ſuo quātū vult cuivult. Et talis ē collatio muneꝝ gr̄e aſſumunt̉ peccatores a deo. Alia datio eſt ꝑtinēs ad iuſticiā. .ſ. alicui dat̉ qd̓ ei debet̉. Debent̉ autē officia bn̄ficia his ſunt meliores ad aliqͣ bono cōitatis. Ad qd̓ debetattēdere hꝫ iſta conferre. Et ꝙͣuis ẜm iura ſufficiateligē honū. nec reqͥrat̉ eligat̉ melior. Hoc ẜm Tho.eſt veꝝ in foro iudiciali. .ſ. talis electio non pōt impugnari ſi ē facta bono de meliori. Et qꝛ ſifieret ſic. oīs electio hr̄et calūniā. Sed ꝙͣtū ad ꝯſcīameligētis neceſſe ē eligē meliorē. vel ſimpl̓r vl̓ in ꝯꝑatōead bonū cōe. Al̓s ſi p̄ponat̉ minꝰ bonꝰ meliori .i. aptiori ad bn̄ficiū vel officiū rōne ꝯſanguinitatis vel amicitie. hmōi ꝑtinet ad acceptionē ꝑſonaꝝ. qd̓ in collatione ſpūaliū ē magis rep̄henſibile. Si aūt cōſanguineū ſuū p̄latus in ꝯferēdo bn̄ficiū p̄ferret eque bono. videt̉ vicioſum. niſi rōne ſcandali vel exēpli quodinde ſepe trahit̉. Sil̓r ſi qͥs hꝫ diſtribuere bona coitatis vel alicuiꝰ ſocietatis indigētibꝰ. ſi p̄fert multominꝰindigētes. magis indigentibꝰ rōne amicitie vel ꝑentele et hmōi .i. videt̉ ꝑtinē ad acceptionē ꝑſonaꝝ. Secꝰſi de ſua ſb̓a vult dare vni alteri. qꝛ ad illud tenetur. Sil̓r de officijs cōitatis. qꝛ magis aptis debentdiſtribui. niſi forte magꝭ aptꝰ haberet̉ ſuſpectꝰ de aliqͣnouitate hmōi. Sꝫ certe ē magis aptꝰ ſi eſt ꝑturbatiuus boni cōis. Sil̓r onera vel oꝑaꝝ laboꝝ velcollectaꝝ ẜm debitā ꝓportionē imponenda ſunt. Al̓sminꝰ imponētes maioribꝰ rōne ſtatꝰ. magis deberētgrauari. ꝑtineret ad acceptionē ꝑſonaꝝ. Et quō teneantur ad ſatiſfactionē habes ſupͣ in. ij. ꝑte.Quatū ad ſecundū .§. ij.de exhibitione honoꝝ. Nota ẜm Tho. vbi ſupͣ. cuꝫhonor ſit quoddā teſtimoniū de v̓tute eius honorat̉

ideo ſola v̓tus ē debita honoris. Sꝫ ſciēdū aliqͥspōt honorari ſolū v̓tutē ſuā ꝓpriā. ſꝫ etiā v̓tutēalterius. ſic̄ pͥnceps p̄lati honorant̉. etiā ſi ſint mali.inqͣtū gerūt ꝑſonā dei cōitatis cui p̄ficiunt̉. Iuxͣ illd̓Prouer .xxvj. Sicut mittit lapidē in aceruū mercurij. Sic tribuit honorē inſipiēti. Et eadē rōne ꝑentes dn̄i ſunt honorādi ꝓpter ꝑticipatiōnē ꝯditionisdei. eſt oīm pr̄ dn̄s. Senes etiā ſunt honorādi ꝓpt̓ſignū v̓tutis. qd̓ eſt ſenectꝰ. Licꝫ ſignū qn̄qꝫ deficiatSapiētie. iiij. Senectꝰ eſt honorāda ⁊cͣ. Diuites autēſunt honorādi. qꝛ maiorē locū in cōitatibus obtinēt.Et ſi iſto modo hac tales honorant̉ magis ꝙͣ alij.ꝙͣuis ſint mali eſt vicioſum. Si aūt ſolū intuitu diuitiaꝝ honorent̉. eſſet acceptio ꝑſonaꝝ. Sil̓r ſiqͥs citivel potius audiret confeſſionē. vel daret alia ſacr̄a diuiti ꝙͣ pauperi rōne cōditionis diuitiarū. ꝑtineret adacceptionē perſonarū. Secus ſi face̓t qꝛ credit magisindigere vel etiā pōt ita expectare hmōi.Quantū ad terciū.§. iij.de executione iudicioꝝ nota ẜm Tho. etiā hꝫ locūiuſticia diſtributiua. ſolū qͣꝫtū ad re iudicatā qꝛ iniudicio pōt diffiniri ſolū qͣliter vnꝰ reſtituat aīteriqd̓ ab eo accepit. qd̓ ꝑtinet ad cōmutatiuā ſꝫ etiā qͣlit̓aliqͥd cōe ſit diſtribuēdū in multos. Sed etiā ꝙͣtū adformam iudicij ꝓut .ſ. ipſe iudex in ipſa iuſticia ab vnoaccipit alteri dat. qn̄ .ſ. rōne amicitie vel potētie alicuiꝰ. dat iniuſtā ſnīam eo vel rōne pauꝑtatis expaſſione. qd̓ ꝑtinet ad acceptionem ꝑſonaꝝ. Un̄ dicit̉Prouer. xviij. Accipere ꝑſonā in iudicio eſt bonū.Et regula iuris in. .vj. In iudicijs ꝑſonaꝝ acceptioeſt habēda. Ubi glo. Io. an. Signant̉ ꝯͣria. diſ. xl. c. j.Idē. xlv. beatꝰ. Et. xxiiij. q. j. Qui ꝯͣ pacē. Sol̓. Inpenis defert̉ dignitati ꝑſone. vt ibi. Idē in ſedēdo etaſſurgēdo. vt diſ. xciij. Et notat̉. iij. q. ix. c. fi. In iudicijs vel ſnīa eſt habēda acceptio ꝑſonaꝝ vt hic. Ineis em̄ eſt eqͣlitas ſeruāda. Et nota iudiciū interdūponit̉ eo qd̓ p̄cedit ſnīam vt hic .i. examinatōe cāeij. q. j. Sicut ſine iudicio. Interdū cōdēnatione. vtde cōſe. diſ. ij. timorē. Interdū diſcretione. iij. q. vij.tria. Interdū vltima volūtate. de ſepul. c. penl̓. hecibi in glo. Quatuor aūt ꝑſonaꝝ genera reqͥrunt̉ inordinario iudicio .ſ. iudex. actor. reus. et teſtis. Un̄ dr̄exͣ. de v̓bo. ſig. forus. Iudex dr̄ qͣſi ius dictās. Ius aūteo qd̓ iuſtū. Actor ſiue accuſator qͣſi ad cām vocans.Reus a re de impetit̉. Etiā ſi innocens ſit. reus dr̄accuſat̉. Teſtis qͣſi ſuꝑſtes. Cauſa dr̄ qͣſi a caſu ꝓptermateriā de agit̉. Que an̄ examinationē dr̄. In examinatione iudiciū. In terminatōe ſnīa. Forus aūt dr̄locus exercendaꝝ litiū. Eſt aūt duplex forus .ſ. cōſcīe curie ſeu cōtētioſus. Et iſte duplex qꝛ eccleſiaſticꝰ etſecularis. Fori aūt ẜm Pe. de pal̓. ſunt miſcendi. qꝛaliter ꝓcedendū in vno aliter in alio..§. iiij.Quatuor autēmodis ꝑuertit̉ humanū iudiciū (ẜm Grego. xvj. q. iijſcꝫ timore. amore. cupiditate. odio. Sed qꝛ de iudicibus in ꝓceſſu iudiciario accuſatore reo teſtibꝰ agit̉diffuſe in. iij. ꝑte. ideo nil vltra de iſta materia. Sedibi vide de hmōi. Et de peccatis in iudicio ꝯmittuntur a p̄dictis ꝑſonis.Poſt hoc oſten.§. v.dendū eſt iuſticiā neceſſariā eſſe cuilibet multitudiniQd̓ pͥmo manifeſtari pōt ex ꝑte finis. Et hoc p̄cipueꝙͣtū ad iuſticiā legalē. Finis em̄ intendit̉ in regimīeciuitatū eſt pax. Talis autē finis corrūpit̉. iuſticialegis ſeruat̉. oēs vel multi legē eſt iuſticielegalis p̄ceptiua frangāt ad ſtatuta cōia attēdūtſꝫ vnuſquiſqꝫ qd̓ ſibi placet. bono pͥuato vtile credit̉hoc facere ſtudet. ordo policie ꝑuertit̉. et ſic pax ẜm