¶ Titulus.V.
Augͣ. eſt trāquillitas ordinis perit. Eſt gͦ iuſticia neceſſaria ad pacē ciuitatis ꝯſeruādā. Un̄ Yſa. xxxij. dr̄.Erit opus iuſticie pax. Et in pͣs. dicit̉. Iuſticia ⁊ paxoſculate ſunt. Hoc pulcre on̄dit Aug. in li. de ciui. dei.introducēs exēplū de Alexandro ⁊ pirrata. vbi dicit.ꝙ remota iuſticia qͥd aliud ſunt regna niſi magna latrocinia. Quod tn̄ exēpluꝫ pleniꝰ ponit̉ in li. de nugisph̓oꝝ. Ubi dr̄ cū pirrata eſſet cōp̄henſus ⁊ alexandereum interrogaret qͣre hr̄et mare infeſtū. Rn̄dit liberacōtumacia. ꝓpter qd̓ ⁊ tu orbē terraꝝ. Sed qꝛ id faciovno nauigio. latro vocor. ⁊ qꝛ tu facis magna claſſe diceris imꝑator. ¶ Scd̓o on̄di pōt iuſticiā eſſe multitudinē ex ꝑte gubernātis a qͦ dirigit̉. ⁊ hͦ ꝙͣtū ad diſtributionē. Uidemꝰ em̄ ꝙ qn̄ aliqͣ diuerſa ſub vna v̓tute cōtinent̉. nec ordinant̉ ẜm diuerſas ꝓportiones. totꝰ ordo eoꝝ q̄ regunt̉ corrūpit̉ ⁊ diſſipat̉. vt ptꝫ in armoniamuſicali. vbi chorde niſi a v̓tute manꝰ ẜm earū diu̓ſasdiſpoſitiones ꝓportionabil̓r tangant̉. ſonitū inordinatū ⁊ cōfuſum reddūt. ⁊ ſic ꝯſonātia armoniaca corrūpitur. Sic etiā in multitudīe. vbi ſunt multi diuerſaꝝꝯditionū ⁊ meritoꝝ. niſi ꝓportionabil̓r honores. dignitates. ⁊ officia inſuꝑ labores ⁊ expēſe eis a p̄ſide diſtribuant̉. mirabilis diſſonātia int̓ ſimul habitātes orit̉.⁊ ꝑ ꝯn̄s totus ordo politie paulatim ad corruptionemdiſponit̉. Un̄ dicit Tullius. ꝙ tāta eſt vis iuſticie. ꝙetiā illi qͥ maleficio et ſcęlere paſcunt̉. nō pn̄t ſine vllaiuſticie ꝑticula viuere. Et ponit exēplū de latronibꝰArchipirrata inqͥt qͥdā latronū pͥnceps. niſi p̄dā eqͣl̓r⁊ ẜm aſtuciā ⁊ labores furātiū ꝓportional̓r ꝑtiret̉ int̓ficiendus erat a ſocijs. aut ſaltē a pͥncipatu latronumdeponendus ¶ Tercio ncc̄ia ē ex ꝑte ipſiꝰ multitudīsq̄ ex multis ꝑſonis colligit̉. Et hͦ ꝑ reſpectū ad iuſticiāꝯmutatiuā. Uidemꝰ em̄ ꝙ qn̄ multa adinuicē adunāt̉⁊ vnū alteri nō coaptat̉. illa multa diſſoluūtur: immoex eis nihil vnū cōſtitui pōt. niſi ineptitudo tollatur.Un̄ qn̄ aliqͣ ligna cōpagināda ſunt ad ꝯſtructionē domus. aptāda ſunt p dolatorē ⁊ cōplanatorē. ſi ſunt tortuoſa vel nodoſa. alioqͥn nihil vnū cōſtrui poterit. etſiꝯſtrueret̉ nō diu manebit. Sic etiā ſi aliqͣ multitudoq̄ dꝫ eſſe ordinata in vnū. ſi aliqͥ ſunt inſolētes. iniurioſi. rixoſi. ſeditioſi. vel qͦcunqꝫ alio mō vitā bonoꝝ inqͥetantes ⁊ pacē cōem turbātes. ꝑ rigorē iuſticie corripiendi ſunt penis debitis. aut etiā exterminādi a cōgregationi ꝯmuni. ⁊ penitꝰ vita pͥuandi. alioqͥn tota mulcitudo ruit ⁊ diſſoluit̉.¶ De principijs iuſticie. ¶ Capitulū. iiij.Oſt hoc reſtat viderede principijs iuſticie. Ubi ſciēdū eſt ꝙ iuſticia triplex pōt dici hr̄e principium .ſ. emanatiuum ex qͦ eius origo pͥmitus deriuat̉. Imꝑatiuū ex qͦeius aucͣtas in ſubditos ꝓmulgat̉. Suſceptiuū ex quoeius vtilitas multiplex declarat̉.Emanatiuū ⁊ origi.§. j.nale pͥncipiū eſt deꝰ. a qͦ oīs lex ꝯtentiua iuſticie initiūhꝫ. Ubi ſciendū ē ꝙ ſicut dicit Augꝰ. j. li. de libero ar.Sūma rō in deo exiſtēs ē lex eius. q̄ eterna dr̄. Cui ſꝑobtꝑandū ē. qꝛ iuſtū ē quicqͥd ab eo ordinat̉. Hꝫ autēdicta lex qͣndaꝫ iuſticiā diſtributiuā. ꝑ quā vnāquāqꝫrē in qͦdā digniori gͣdu ꝯſtituit. Un̄ dicit Dyo. in li. dediuinis no. Oportet vide̓ in hͦ eſſe verā dei iuſticiaꝫ. ꝙoībus tribuit ꝓpria ẜm vniuſcuiuſqꝫ exiſtētiū dignitatem. Uniuſcuiuſqꝫ naturā in ꝓprio ſaluat ordine ⁊ virtute. Ab hac aūt lege dei eterna. deriuat̉ lex naturalisq̄ nihil aliud ē ꝙͣ q̄dā eius imp̄ſſio in re creata. ꝑ quaꝫad finē debitū inclinat̉. Ex qͦ manifeſtū ē ꝙ oīa aliqͣlit̓legē eternā ꝑticipāt. inqͣꝫtū ex eius directione vel impreſſione in fines ꝓprios actꝰ ſuos ordine debito diri-
guntur. Int̓ ceteras aūt creaturas hō excellētiori mōhanc lege ꝑticipat. cū ipſe ſit ꝓuidētie ꝑticeps. vtpoteſibi ⁊ alijs ꝓuidere valēs. Et ideo in hoīe hec ꝑticipatio ſiue imp̄ſſio ꝓprie dr̄ lex naͣlis. In alijs v̓o rebꝰ magis ꝓprie dr̄ inſtinctꝰ nature ſiue vis inſita rebꝰ. qͣꝫ lex.q̄ ꝓprie in rōne conſiſtit. Eſt em̄ lex quoddā dictamenrōnis practice. Hec quidē lex naͣlis in hoīe nūqͣꝫ extinguitur. qͥn ſꝑ in malo remurmuret ⁊ ad bonū impellatUn̄ eius generale p̄ceptū eſt. ꝙ oē bonū faciendū eſt. ⁊om̄e malū vitandū. ex qͦ alia p̄cepta nature deriuātur.Puta ꝙ ꝑentes ſunt honorādi. ꝙ nō ē ꝓximo iniuriandum. nec ꝙͣtū ad ꝑſonā. Un̄ dicit. Non furtū facies. ⁊ſic de alijs. ¶ Alege aūt naturali lex hūana deriuaturſicut dicit Tulliꝰ in ſua rhetori. Regula em̄ hūanorūactuū eſt rō natural̓. Nā intantū in eis iuſtū ſeu regulatū inuenit̉ inquātū de rōne ꝑticipant. Ex ea em̄ humane oꝑationes ordinant̉ ⁊ dirigunt̉. Lex gͦ humanaſiue ciuilis hūanoꝝ actuū directiua a lege naͣlis rōnisortū hꝫ. haꝝ legū p̄cepta deꝰ ppl̓o iudeoꝝ ſeruāda mādauit. Sꝫ differēter ẜm qd̓ vtriqꝫ legi cōgruebat. Nāp̄cepta moralia voluit ab oībus ⁊ om̄i tꝑe obſeruari.Un̄ nō ſolū iudei. ſꝫ etiā cetere nationes ad eoꝝ obſeruantiā obligabant̉. Sunt nāqꝫ naturalit̓ imp̄ſſa humane mēti. ⁊ ideo p̄cepta legis nature vocant̉. ſicut ꝙꝑentes ſunt honorādi. ꝙ nō eſt occidēdū. nō furandū.et ſic de alijs. Hec quidē p̄cepta eadē ſunt apud oēs etimmutari nō pn̄t. In cuiꝰ rei ſignū mādauit deꝰ moyſiꝙ dolaret duas tabulas lapideas in qͥbꝰ ſcripſit v̓ba. i.p̄cepta decē digito ſuo tāꝙ ꝑpetuo duratura. Et ꝙͣtūad hoc dr̄ Baruch. v. Hic ē liber mādatoꝝ dei. ⁊ lex q̄eſt in eternum. Precepta v̓o iuris poſitiui ab illo ſoloppl̓o ꝓ tꝑe obſeruanda. diſtinxit deꝰ dupl̓r. Nā quedādedit ꝑtinentia ad cultū diuinū q̄ dicunt̉ ceremonialia. Et iſta licuit ſeruare vſqꝫ ad xp̄m ſeu xp̄i paſſionē.nō aūt poſt. Cōſummata em̄ veritate de xp̄o iā incarnato ⁊ paſſo. debuit ceſſare figura ſacrificioꝝ q̄ myſteria incarnatōis xp̄i futura ſignificabāt. Alia v̓o precepta dedit deus ꝑtinētia ad iuſticiā ciuilē. q̄ dicūturiudicialia. Et iſta etiā ſunt euacuata per xp̄i aduētū.vn̄ nō hn̄t vim obligandi. Quia tn̄ iſta p̄cepta nō erātpͥncipal̓r inſtituta ad figurādū xp̄i myſteria. ſꝫ ſolū addiſponēdū ciuilit̓ ſtatū iſtius ppl̓i. id̓o abſqꝫ peccatopoſſit aliqͥs pͥnceps in ſuo regno ea tāꝙͣ ꝓſeruādis legibus ſtatue. ẜm qd̓ iudicaret ppl̓o expedire. De ceremonialibꝰ v̓o hoc fieri nō poſſet abſqꝫ pctō ⁊ fidei p̄iudicio. cū hec ſolū ad ſignificādum xp̄i myſteria futurafuerint inſtituta. Obſeruator em̄ hmōi p̄ceptoꝝ ipſofacto dicēt xp̄m in carne nondū veniſſe. ſꝫ venturū eſſeEt ſic pꝫ drīa int̓ legē naturalē q̄ ſemꝑ eſt īmobilis. etlegē humanā q̄ ex diuerſis cauſis mutari pōt. A legeergo naͣli vna īmobili ꝑmanēte. deriuat̉ lex humana q̄multipl̓r apud diuerſos variari pōt. ẜm qd̓ intellectꝰhoīs alia ⁊ alia regēdis ppl̓is iudicat expedire. ¶ Sciendū eſt aūt ꝙ a lege naturali aliqd̓ dupl̓r pōt deriuari. Uno mō ꝑ viā illationis. ſicut ex pͥncipijs diriuantur cōcluſiones. vt ptꝫ ex hͦ ꝓuerbio. Si ab eqͣlibꝰ eqͣlia demas. q̄ remanet ſunt eqͣlia. Elicit geometria concluſionē ſic inferendo. Ergo ſi ab eqͣlibus lineis eqͣlesꝑtes auferas. q̄ remanēt ſunt equales. Per quē modūab eo qd̓ dr̄. Nulli malū eſt inferendū. qd̓ eſt pͥmū pͥncipiū legis naͣlis. deriuat̉ cōcluſio talis. ergo nō eſt furandū vel non eſt occidendū. Alio mō a lege naturalialiqͥd deriuat̉ ꝑ viā determinatōis. ſicut a forma communi domꝰ quā artifex in mente gerit fit q̄dā determinatio illiꝰ forme. ad talē figuraꝫ puta triangularē velqͣdrangularē. ⁊ hoc fit ꝑ volūtariā applicationē artificis ad debitā materiā. ꝑ quē modum ab eo qd̓ lex nature abſolute dicit .ſ. ꝙ ille qͥ peccat: puniat̉. Seriuat̉quaſi quedā cōtractio ſeu determinatio iuris. quā hꝫfacere princeps legē ſtatuens .ſ. ꝙ tali pena vel mō puniatur. Hic autē duplex modus differēter in lege hu-