¶ Capitulū.I.

ctus. ⁊ ars. nō ꝓprie ⁊ ſtricte ſunt v̓tutes. nec ꝯſueuer̄.noīari virtutes. Sꝫ aliqn̄ diſtinguunt̉ ex oppoſito vt īiiij. thopicoꝝ ꝓut .ſ. virtꝰ ꝑfecta ſumit̉. Pro cuiꝰ declaratōne dicit. b. Tho. prīa ſcd̓e. q. lvij. Ꝙ aliqͥs habitꝰdr̄ virtꝰ dupl̓r. Uno mō qꝛ facit facultatē bn̄ oꝑandiid eſt faciendi id qd̓ in ſe bonū eſt. Alio mō. qꝛ cuꝫ facultate facit ⁊ vſum bonū .i. ꝯgrue ordinare ip̄m opusad debitū finem. Primo igit̉ mō habitꝰ intellectualesdicunt̉ virtutes. qꝛ faciūt facultatē bone oꝑationis. q̄eſt ꝯſideratio veri. hͦ em̄ eſt bonū opus intellectꝰ: ſꝫ nōdicunt̉ habitꝰ intellectuales v̓tutes. Scd̓o mō qͣſi facientes bn̄ vti habitu vel potētia. Ex hͦ em̄ ꝙ aliqͥs hꝫhabitū ſcīe ſpeculatiue. nō inclinat̉ ad bn̄ vtenduꝫ. ſꝫfit potens ſpeculari verū. de his quoꝝ hꝫ ſcīam. Sꝫ ꝙvtat̉ ſcīa habita. hͦ eſt volūtate mouente. ⁊ ideo virtusq̄ ꝑficit voluntateꝫ vt charitas vel iuſticia. facit benevti ſpeculatiuis habitibꝰ. ⁊ ẜm hͦ in actibꝰ eoꝝ pōt eſſemeritū. Solū gͦ morales cū prudentia. dicunt̉ v̓tutesꝑfecte. Un̄ de hoc ph̓s. ij. ethicoꝝ dicit. ꝙ virtus ē habitus electiuus .i. electiōeꝫ faciens. immediate ꝯſiſtēsẜm determinationē ratōnis.Differūt aūt ſapīa .§. v.ſcientia ⁊ intellectus inꝙͣtum virtutes. ⁊ inꝙͣtuꝫ donaſpūſſancti. Quia inqͣꝫtum virtutes acquirūt̉ ꝑ exercitium. ⁊ ꝑficiūt hoīem in ordine ad felicitatē humanāſꝫ inꝙͣtum dona infundunt̉ a deo. ⁊ ꝑficiūt homineꝫ inordine ad felicitatē ſupernā. ad ꝓmpte ſequendū motus ſpūſſancti qͦs facit in aīa. De quinqꝫ v̓tutes intellectuales pn̄t figurari ꝑ quinqꝫ v̓gines ſapientes ⁊ qͥnqꝫ fatuas. de quibꝰ habet̉ ꝑabola Math̓ .xxv. Uirgīesom̄es ſunt. qꝛ in ſe habēt integritatē veritatis. Sꝫ qͥnqꝫ ſapientes accipiētes oleū in vaſis cū lampadibꝰ. ſūtipſe ꝓut debite habent̉ ⁊ exercent̉ cū oleo .ſ. charitatisin vaſe cordis ⁊ lampade clare fame. Quinqꝫ fatue ſt̓cum habent̉ ſine oleo charitatis et boni exempli. Ethis claudit̉ ianua paradiſi: alijs aperit̉. Et ſapientiaquidē eſt de diuinis. nō quidē inꝙͣtum habent̉ diuinareuelatōne. hoc em̄ ꝑtinet ad fidē. ſꝫ inqͣtum habēturratōne humana. Conſiderat aūt ſapīa altiſſimas cauſas. vt dicit̉ .jͣ. metha. vn̄ ꝯuenienter iudicat ⁊ ordinatde om̄ibꝰ. Quia em̄ iudiciū ꝑfectuꝫ ⁊ vniuerſale haberi nō pōt. niſi ꝑ reſolatōeꝫ ad primas cauſas. Et ideonōſolū de ꝯcluſionibꝰ iudicat de quibꝰ eſt ſcientia. ſed⁊ de principijs quoꝝ eſt intellectꝰ. Un̄ qꝛ ꝯſiderat ſapientia altiſſimā cām q̄ deus eſt. et per cām iudicat̉ deeffectu. ⁊ per cām ſuperiorē de cauſis ſuperioribꝰ. Id̓oſapīa hꝫ iudiciū de om̄ibꝰ alijs virtutibꝰ intellectualibus ⁊ p̄eminet ipſis. Et qͣꝫuis de deo in pn̄ti nō poſſithaberi certa cognitio qͦ ad multa. ſicut habet̉ de alijsrebꝰ: tn̄ talis cognitō imꝑfecta ſui nobilitate p̄eminetcognitōni etiā perfecte aliaꝝ rerum. vn̄ ph̓s dicit ī. ij.de celo ⁊ mūdo. ꝙ magnū eſt de rebꝰ celeſtibꝰ poſſe aliquid cognoſcere. etiā debili ratōe. Et in li. de animalibus dicit. ꝙ amabile eſt magꝭ paruū aliqͥd cognoſcerede rebꝰ nobilioribꝰ. ꝙͣ multa cognoſcere de rebꝰ ignobilioribꝰ. ¶ Scientia ē habitꝰ ꝯcluſionū ꝑ demonſtratōnem acquiſitꝰ ⁊ eſt circa creaturas. Et hꝫ multas ſpecies. qꝛ diuerſe ſt̓ ſcīe ẜm diuerſas materias. Et ex hisaliq̄ dicūt̉ artes liberales .ſ. triuiū vt grāmatica. loyca⁊ rhetorica. Et qͣdruuiū. vt ariſmetrica q̄ eſt de numeris. Muſica q̄ eſt de ſonis. Beometria q̄ eſt de menſuris. Aſtrologia q̄ eſt de artis aſtris ſeu motibꝰ ⁊ influentijs corpoꝝ celeſtiū. Et artes quidē dicunt̉ ẜm beatum Tho. vbi ſupͣ. qꝛ hn̄t quandā ſil̓itudineꝫ cū arteAd artē em̄ ꝑtim ⁊ opus qꝛ ad illud ordinat̉. Et qꝛ inſpeculabilibꝰ eſt aliqͥd ꝑ modū cuiuſdā oꝑis: puta cōſtructio ſylogiſmi. aut or̄onis ꝯgrue aut opꝰ numerandi vel mēſurandi: iō dicunt̉ artes. nō tn̄ ꝓprie ⁊ ſtricteArtes aūt dicunt̉ nō ſimpl̓r. ſꝫ liberales ad dr̄iaꝫ illarum artiū q̄ ordinant̉ ad oꝑa ꝑ corpꝰ exercitata: q̄ ſūt

quodāmō ſeruilia inꝙͣtum corpꝰ ſeruilit̓ ſubdūt aīe. vhō ẜm aīam eſt liber. Alie artes dicunt̉ mechanice. qꝛintellectꝰ quodāmō mechat̉ in eis ⁊ adulteratur: recedens a ꝯſideratōe veritatis q̄ eſt ſpōſa eiꝰ. Alie v̓o ſcientie q̄ ad nullū hmōi opꝰ determinant̉. ſimpl̓r ſcīe dicunt̉. vt ph̓ia naturalis. Et ꝙͣuis ſcīa ſit virtꝰ. dicit tn̄Aug. ꝙ ſt̓ quedā q̄ meliꝰ eſt neſcire ꝙͣ ſcire. di. xxxviij. ꝙͣuis. At hͦ ꝓpter abuſum. ⁊ Ambro. dicit. Ꝙ aſtronomia ⁊ aſtrologia ⁊ alia hmōi deſpecte ſt̓. ⁊ qͥ his ſtudētcurā aīe nō hn̄t. diſt. xxxvj. §. j. Et Hiero. ait. Ariſmetrica. muſica. geometria hn̄t quideꝫ in ſua ſcīa veritatem. ſꝫ nō ſunt ſcīe ille pietatꝭ. diſ. xxxvij. ¶ Intellectꝰeſt habitꝰ principioꝝ q̄ ꝑ ſe nota hn̄tur. ⁊ ſtatim ab intellectu ꝑcipiunt̉. vt ꝙ om̄e totū eſt maiꝰ ſua ꝑte. ⁊ huiuſmodi. Et nō ſolū ꝑ intellectū ꝯgnoſcunt̉ principianaͣliter nota in ſpeculatiuis. ſꝫ etiam in oꝑatiuis vt ꝙmalū eſt fugiendū. ꝙ nemini ē fienda iniuria et hmōi.Et ſine intellectu hmōi principioꝝ. q̄ ꝓtinēt ad vitaꝫmoralē. nō poſſent hr̄i alie v̓tutes. ¶ Opinio aūt ⁊ ſuſpitio nō ponunt̉ v̓tutes. ꝙͣuis ſint intellectuales habitus. ex eo ẜm. b. Tho. vbi ſupͣ. qꝛ habitꝰ vtutꝭ determinate ſe hn̄t ad bonū. ⁊ nullo mō ad malū. Bonū at̄intellectꝰ eſt verū. malū eiꝰ eſt falſum. Un̄ illi ſoli habitus intellectuales dicunt̉ virtutes quibꝰ ſemꝑ veꝝ⁊ nunꝙͣ falſuꝫ ineſt. Opinio auteꝫ poteſt eſſe veri ⁊ falſi. Eſt em̄ opinio vehemens inheſio intellectus alicuiꝯcluſioni cum formidine tamē de oppoſito. Suſpitioautem eſt leuis inheſio. cum formidine de oppoſito.¶ Ars etiam ẜm ph̓m in. vj. ethi. ponit̉ virtus. nō tamen ꝓprie ⁊ ꝑfecte. Quia ẜm. b. Tho. cuꝫ ars nihil aliud ſit ꝙͣ recta ratio rerū a nobis factibiliū. quoꝝ tam̄bonū nō ꝯſiſtit in hoc. ꝙ appetitus humanꝰ aliqͦ modo ſe habeat ad eas. ſꝫ in eo ꝙ ip̄m opꝰ qd̓ facit in ſe bonum eſt. Nō em̄ ꝑtinet ad laudem artificis inꝙͣtuꝫ artifex. qͣ volūtate opus faciat. ſed quale eſt opꝰ qd̓ facit.Et in hoc ꝯuenit cum habitibꝰ ſpeculatiuis p̄dictꝭ aliqualiter. qꝛ .ſ. ꝑtinet ad ipſos qualiter ſe res hēant qͣsꝯſiderant vel quas faciūt quo ad artem. nō aūt qualiter ſe habeat humanus appetitus ad illas. Sunt aūtartes multiplices. ¶ Prudentia ẜm. b. Tho. vbi ſupͣ.ꝯuenit in hoc cum arte: qꝛ eſt in intellectu practico etcirca ꝯtingentia que pn̄t aliter ſe habere. Sed differt īhoc. quia ars habet imꝑfecte rōnem virtutis. quia facit ſolum facultatem boni operis. nō aūt vſum. Und̓ꝑ eam nō fit appetitus rectus. Bonū em̄ rerū artificialium. nō eſt bonum appetitus humani. ſꝫ bonū ipſorum operū artificialiū. Sed prudentia hꝫ ꝑfecte rationem virtutis. qꝛ facit cum facultate boni oꝑis eē bonum vſuꝫ. ⁊ reſpicit appetitū p̄ſupponēs rectitudineꝫeiꝰ. Diffinit̉ aut prudentia ẜm ph̓m ſic. Prudētia eſtrecta ratio agibiliū. Ars v̓o eſt ratio factibiliū. Differunt aūt agere ⁊ facere in hoc ẜm ph̓m. ix. metha. qꝛ factio eſt actio tranſiens in materiā exteriorē. ſicut edificare. ſecare ⁊ hmōi. Agere aūt eſt actus permanēs inip̄o agente. ſicut videre. velle ⁊ hmōi. Eſt aūt prudentia neceſſaria ad bn̄ viuenduꝫ. Nā bn̄ viuere. ꝯſiſtit inbn̄ oꝑari. Ad bene aūt oꝑandum requirit̉ electio recta. Cum aūt electio ſit eoꝝ q̄ ſunt ad finē. ad rectitudinē ipſius duo requirunt̉ .ſ. debitus finis. ⁊ id qd̓ ꝯuenienter ordinat̉ in debitum finē. Ad debitū fine eligēdum diſponit̉ ꝯuenienter qͥs ꝑ virtutes morales. q̄ ꝑficiunt appetitiuā potentiā. cuiꝰ obiectū eſt bonū ⁊ finis. Inclināt em̄ morales appetitiuā. in bonuꝫ ꝯueniens rōni. qui eſt debitus finis. Ad id aūt ꝙ ꝯueniēterordinat̉ in debitū finē diſponit̉ hō ꝑ habitū ratōnis.qꝛ ꝯſiliari. iudicare. ꝑcipere q̄ ſunt eoꝝ q̄ ſunt ad fineꝫſunt actus rationis. ⁊ habitus hoꝝ actuū eſt prudentia. qua ꝑficitur ratio ad hoc ꝙ ꝯuenienter ſe habeatad ea que ſunt ad finem: vnde maxime neceſſaria.