¶ Titulus.I.
Secundū genus.§. VI.virtutū dicit̉ morale. vt iuſticia. fortitudo. temꝑantiaDicunt̉ aūt he v̓tutes. ⁊ morales. ⁊ pͥncipales. ⁊ cardinales. Et morales dicunt̉ ſeu de moribꝰ ẜm ph̓m in. j.ethi. ẜm ꝙ mos importat quandā inclinatōeꝫ naturalem vel qͣſi naturalē ad aliquid agendum. Pro cuiꝰ declaratōne ſciendū ẜm. b. Tho. prima ſcd̓e. q. lviij. Omos duo ſignificat. Qn̄qꝫ ſignat ꝯſuetudinē ſicut dicitur Act. xv. Niſi circūcidamī ẜm morē moyſi nō poteritꝭ ſalui fieri. Ad qd̓ etiā facit qd̓ dicit aug. xj. di. inhis. Mos ppl̓i dei ⁊ inſtituta maiorum ꝓ lege. tenendaſunt. Qn̄qꝫ mos ſigͣt inclinatiōeꝫ naturalē vel qͣſi naturalem ad aliqͥd agendū. Un̄ ⁊ brutoꝝ aīaliū dicuntur aliqui mores. Un̄ dicit̉. ij. Mach̓. xj. Leonuꝫ moreirruentes in hoſtes ꝓſtrauerunt eos. Et ſic accipit̉ inpͣs. Qui habitare facit vniꝰ moris in domo. Et huic ſignificatōi morali. ꝓpinqua eſt alia ſignificatio qͣ mosſigͣt ꝯſuetudinē. Nam ꝯſuetudo ꝯuertit̉ in naturaꝫ. ⁊facit inclinatōeꝫ ſil̓em naturali. Sicut aūt ꝯſuetudoita ⁊ mos ꝓprie eſt de his q̄ bona ſunt. nō mala. ad qd̓facit qd̓ dicit̉ di. viij. q̄ ꝯtra mores. Ab hac aūt ſecunda ſignificatōne moris dicit̉ virtꝰ moralis: qꝛ inclinatio ad actū ꝓprie ꝯpetit appetitiue virtuti. cuiꝰ ē mouere om̄s potētias ad agendū. Uirtꝰ aūt moralis ē inappetitiua ꝑte. ⁊ ꝑficit eā. ¶ Dicunt̉ ſcd̓o p̄dicte v̓tutes prīcipales. reſpectu minꝰ principaliū. Et hͦ ẜm beatum Tho. q. lxj. vbi ſupͣ. Uel reſpectu v̓tutuꝫ intellectualiū. q̄ ſolū faciūt boni oꝑis. ſꝫ nō vſum vt morales⁊ ideo dicunt̉ imꝑfecte v̓tutes. Perfectū at̄ ē pͥncipalius imꝑfecto. ſic̄ morales pͥncipaliores ⁊ ſi nō qͣꝫtuꝫ adſb̓iectū in intellectualibꝰ. tn̄ ꝙͣtum ad rōnem v̓tutis q̄reſpicit bonū qd̓ eſt ob̓m appetitꝰ. Dicunt̉ etiā principales p̄dicte v̓tutes reſpectu virtutū eis ānexaꝝ q̄ ſūtminꝰ pͥncipales. Qm̄s em̄ v̓tutes reducunt̉ ad p̄dictasqͣtuor. vt on̄dit tulliꝰ in rethori. ſua. Nā prudētie ānectunt̉ tres virtutes ẜm ph̓m ī. vj. ethi. Prīa .ſ. eubolyaq̄ eſt bn̄ ꝯſiliatiua. inqͥrendo de varijs modis et vijs qͥbus pōt ꝑueniri ad debitū finē. Scd̓a ſyneſis q̄ ē iudicatīa .ſ. determinādo ex diuerẜ vijs ⁊ modis qͥ mēti occurrūt illud qd̓ ſit ꝯuenientiꝰ ad ꝑueniēdū ad finē debitū ẜm cōes regl̓as et leges. Tercia gnomyn q̄ ſumitiudiciū de agēdis ẜm rōneꝫ naͣleꝫ. in his in qͥbꝰ deficitlex. Propriꝰ aūt actꝰ ⁊ pͥncipalis prudētie ē imꝑare. vtexecutōni mandet̉ qd̓ ꝯſultū ⁊ iudicatū eſt. Dicit̉ aūtprudētia ꝯſultiua ⁊ iudicatiua. ſꝫ hos duos actꝰ nō fac̄īmediate. ſꝫ mediātibꝰ p̄dictis .ſ. eubolya. ſyneſi ⁊ gnomyn. Iuſticie aūt ānectunt̉. religio. pietas. obẜuātia.ob̓ia. liberalitas. gr̄a ſeu gͣtitudo. Uindicatō ſb̓ qͣ ꝯp̄hendit̉ pnīa inꝙͣtuꝫ virtꝰ. veritas. affabilitas ſeu amicicia. ⁊ epycheia ſeu eqͥtas. Fortitudini ānectunt̉ magnanimitas. magnificētia. patīa ⁊ ꝑſeuerātia. Tꝑantie ānectunt̉ ꝯtinētia. māſuetudo. clemētia. modeſtia.ſtudioſitas. eutropelya ſeu vrbanitas. ⁊ hūilitas. et dehis patebit infra. ¶ Dicunt̉ tercio v̓tutes cardīalesUn̄ Amb. ſuꝑ luca. Scimꝰ v tutes eē qͣtuor cardīalestꝑantiā. iuſticiā. prudētiā ⁊ fortitudinem. Proptereaaūt dicunt̉ cardīales vt dr̄ in catholicō. ad ſil̓itudīeꝫcardinis in qͦ motꝰ hoſtij firmat̉. Cardo aūt ẜm eūdeꝫeſt vna ꝑs hoſtij .ſ. cuneꝰ qͥ in foramīe vertit̉. vn̄ ⁊ cardodr̄ aliqn̄ ip̄m foramē. Et dr̄ cardo a cardyan. qd̓ ē cor.qꝛ ſic̄ cor hoīem regit ⁊ mouet. ita ille cuneꝰ ianuaꝫ regit ⁊ mouet. Hinc ⁊ aſſiſtētes pape p̄cipue dicunt̉ cardinales. qꝛ ꝑ eos mūdꝰ dꝫ regi. gub̓nari ⁊ moueri. ſicuthoſtiū ꝑ cardinē. hͨ ibii. Un̄ ꝓuer .xxvj. Sic̄ hoſtiū vertitur in cardīe ita piger in lecto ſuo. Dicunt̉ gͦ cardīales he v̓tutes. qꝛ ꝑ eas vertit̉ cor hūanū ẜm rōneꝫ. vtclaudat̉ vicijs. ⁊ aꝑiat̉ bonis oꝑbꝰ. de his dr̄ ſapīe. viijSobrietatē .i. tꝑantiā ⁊ prudētiā docet et iuſticiā. virtutem ⁊ fortitudinē. quibꝰ nil in vita vtiliꝰ eſt homībꝰ.Et figuratur ꝑ velū ex qͣtuor coloribꝰ intextum. quod
erat ante tabernaculū vt ponit̉ magiſter in. iij. ſentē.Figurat̉ ⁊ per quatuor angulos domꝰ Iob. quę ē ꝯſcientia ẜm Greg. in mora. Sigͣnt̉ etiā ꝑ quatuor alia q̄vidit Ezech̓. eiuſdē. j. c. Aqͥla em̄ ſigͣt prudētiā. hō iuſticiā. leo fortitudine. vitulꝰ tꝑantiā. ẜm gre. ſuꝑ ezech̓.⁊ prudētia quidē dr̄ cuꝫ alijs tribꝰ cardinalis ⁊ principalis eas excellēs. nō tn̄ ꝯſueuit dici moralis.De dictis virtuti/ .§. vij.bus cardinalibꝰ ẜm Tho. prima ſcd̓e. q. lxj. eſt duplexopinio. Quidā em̄ dicūt eſſe quaſdā ꝯditōnes generales humani aī. q̄ inueniunt̉ in oībꝰ v̓tutibꝰ. ita .ſ. ꝙ prudentia nil aliud ſit. ꝙͣ quedā rectitudo diſcretōis in qͥbuſcūqꝫ actibꝰ vel materijs. Iuſticia ſit quedā diſpoſitio animi. ꝑ quā hō oꝑat̉ qd̓ dꝫ in quacunqꝫ materiaTꝑantia v̓o ſit quedā diſpoſitō animi. q̄ moduꝫ quibuſcūqꝫ paſſionibꝰ vel oꝑatōnibꝰ imponit. Fortitudoaūt ſit diſpoſitō animi. ꝑ quā firmat̉ in eo qd̓ ē ẜm rationem. ꝯtra quoſcūqꝫ impetus paſſionū vel laboruꝫ.Hec qͣtuor ſic diſtincta. nō importāt diuerſitatē habituū virtuoſoꝝ. qͣꝫtuꝫ ad iuſticiā. fortitudinē ⁊ tꝑantiam. Cuilibet .n. v̓tuti morali. ex hͦ ꝙ ē habitꝰ. ꝯueīt eifirmitas quedā ne a ꝯͣrio remoueat̉. qd̓ ẜm p̄dicta ꝑtinet ad fortitudinē. Et ex hͦ ꝙ eſt virtꝰ. hꝫ ꝙ ordineturad bonū. in qͦ importat̉ rō recti vel debiti qd̓ ꝑtinet adiuſticiā. Et ex hͦ ꝙ moralis eſt. hꝫ ꝙ modū rōnis obẜuet in oībꝰ. ⁊ vltra nō ſe extendat qd̓ ꝑtinet ad tꝑantiam. Solū aūt hͦ hr̄e diſcretōꝫ qd̓ dicebat̉ ꝑtinē ad prudentiā. videt̉ diſtingui ab alijs tribꝰ. inꝙͣtum hͦ ē ipſiꝰrōnis ꝑ eēntiaꝫ alia tria importāt quandā ꝑticipationem rōnis. ¶ Alij v̓o ⁊ meliꝰ accipiūt has qͣtuor v̓tutes ẜm ꝙ determinant̉ ad materias ſpāles. Una queqꝫ quidē illaꝝ ad materiā in qͣ principal̓r laudat̉ illageneralis ꝯditio. a qͣ nomē virtutis accipit̉. Et ẜm hͦmanifeſtuꝫ eſt. ꝙ p̄dicte virtutes ſt̓ diuerſi habitꝰ. ẜmdiuerſitatē obiectoꝝ diſtincti. Qd̓ gͦ dic̄ greg. in. xxij.moraliū. ꝙ prudētia vera nō eſt. q̄ iuſta. fortis. ⁊ tꝑansnō eſt: pōt intelligi ẜm primā opinionē dictaꝫ. Uel ꝙiſte virtutes denoīant̉ adinuicē ꝑ redūdantiā quādāqꝛ a prudentia alie dirigunt̉. Et qͥ eſt fortis in ꝑiculismortis. eſt habilior ad refrenandū delectabiliū ꝯcupiſcentiā. ⁊ ſic de alijs. ¶ De dictis aūt virtutibꝰ moralibus ſciendū. ꝙ nō ſunt paſſiones. qd̓ pꝫ ex eo: qꝛ paſſiones ẜm ſe ꝯſiderate. ſe habēt ad bonū ⁊ malum. ẜm ꝙpn̄t ꝯuenire rōni vel nō ꝯuenire? Nihil aūt tale pt̄ conuenire virtuti. cum ſemꝑ ſe habeat ad bonū. Dicit̉ autem virtus moralis mediū inter paſſiones: nō ẜm eēntiam. qꝛ tūc eſſet eiuſdeꝫ generis cū extremis. ſꝫ dr̄ medium qͣꝫtum ad effectū qꝛ .ſ. inter paſſiōes ꝯſtituit medium. Sꝫ ad actū virtutū pōt ꝯcurrere paſſio. ſic ecōtrario ad actuꝫ vicioꝝ. Paſſio em̄ triſticie reꝑit̉ ī actuinuidie. ẜm qd̓ ꝯtrariat̉ talis paſſio rōni. ⁊ immiſcd̓iaẜm qd̓ ꝯuenit rōni. Sūt aūt v̓tutes morales vel circaactꝰ interiores rōnis dirigendos. vt prudētia. Ul̓ circa actꝰ exteriores ad alterū. vt iuſticia. Uel circa paſſiones traſcibiles. q̄ ſunt ſpes et deſperatio. audacia ettimor. ira ⁊ fortitudo. Aut cōcupiſcibilis q̄ ſunt amor⁊ odiū. deſideriū ⁊ abominatio. gaudiū ⁊ triſticia. Etde ipſis paſſionibꝰ ſupͣ in prīa ꝑte. Sꝫ notandum. ꝙ ſipaſſiones animi dicunt̉ inordinate affectiōes. ita ꝙ ꝑdeliberatōneꝫ rōnis eis aſſentiat. ſic nō poſſunt eſſe inanimo ſapiētis .i. virtuoſi vt dicebāt ſtoyci. Sed ſi paſſiones dicant̉ quicūqꝫ motꝰ appetitꝰ ſenſitiui. qͥ preueniūt iudiciū rōnis. ſed ordinant̉ ab ea. ita ꝙ eis aſſenciunt. ſic poſſunt eſſe in animo ſapiētis. ⁊ quātumcūqꝫv̓tuoſi. vt dicebant pypatetici. quoꝝ ſectam inſtituitAreſto. Et vt dicit Aug. in. ix. de ciui. dei. vbi iſta tractat. Diſcordia inter ſtoycos ⁊ pypateticos magꝭ eratẜm verba qͣꝫ ẜm rerum ſententias. Proprior tamenerat locutio pypateticorum ſcilicet ꝙ paſſiones caderent in animo ſapientis. ſed regulate erant a rōne. Et