¶ Titulus.I.
num ſit virtuoſius ꝙͣ malū. ⁊ ex actibꝰ vicioſis acquiritur habitꝰ vicij. ergo ⁊ magis v̓tus acquirit̉ ex actibꝰvirtuoſis. ¶ Pro huiꝰ declaratione dicit beatꝰ Tho.pͥma ſcd̓e. q. ixiij. ꝙ v̓tus hominis ꝑficit ip̄m ad bonū.Dicit em̄ ph̓s. ꝙ virtus eſt q̄ bonū facit habentē. ⁊ opꝰeius bonū reddit. Ratio aūt boni cōſiſtit in numeropondere. ⁊ mēſura. Unde dicit̉ Sapīe. xj. Omnia ⁊cͣ.Oportet ergo ꝙ bonū hoīs cōſideret̉ ẜm aliquā regulam. q̄ eſt mēſura rei. Regula aūt hec pōt eſſe duplex.ſcꝫ rō humana. ⁊ lex diuina. Et qꝛ lex diuina ē ſuꝑiorregula. ideo ad plura ſe extendit ꝙͣ rō humana. ita ꝙquicqͥd regulat̉ regula ſeu rōne humana. regulat̉ ⁊ diuina. ſꝫ non conuertit̉. Uirtus gͦ hoīs ordinata ad bonum. ẜm ꝙ modificat̉ ẜm regulā rōnis humane. pōt exactibꝰ humanis cauſari. inqͣtū hmōi actus ꝓcedūt arōne. ſub cuiꝰ poteſtate ⁊ regula tale bonū cōſiſtit. Sꝫvirtus ordinās hoīem ad bonū. ẜm ꝙ modificat̉ ꝑ legem diuinā ⁊ nō ꝑ rōnem humanā. nō pōt cauſari peractus humanos quoꝝ principiū eſt rō. ſꝫ cauſat̉ ſoluꝫper oꝑationē diuinā .ſ. infuſionē gr̄e. hmōi autē virtutes acqͥſite ex aſſuetudine opeꝝ ſine gr̄a. nō ſufficiuntad ſalutē. Un̄ Augꝰ. Ubi deeſt agnitio veritatis incōmutabilis .i. dei ꝑ fidē. falſa ē v̓tus etiā in optimismoribꝰ. xxviij. q. j. §. penl̓. Un̄ nō ſunt ꝑfecte ſimplicit̓ita .ſ. ꝙ ꝑficiant hominē in ordine ad vltimū finē. ſedẜm quid. inqͣꝫtū ꝑficiunt quo ad felicitatē humanamſeu ciuilē cōuerſationē. Et de hmōi virtutibꝰ loquit̉ph̓s in ethicis ⁊ alij gentiles. Et de his intelligit̉ illd̓Hiero. Uirtutibꝰ romani ꝓmeruerūt imperiū. xxviij.q. j. §. Ex his..§. iij.Uirtutes infuſeſunt ille q̄ cauſant̉ ex gr̄a dei. Et de hmōi dicit Augꝰ.diffiniēs virtutē. ꝙ v̓tus ē bona qͣlitas mētis. qͣ recteviuit̉. qͣ nemo male vtit̉. quā deꝰ in nob̓ ſine nob̓ oꝑat̉.Sunt aūt iſte v̓tutes nō ſolū fides. ſpes. charitas. ſedetiā oēs alie. vt prudētia. iuſticia ⁊ hmōi. Pro cuiꝰ declaratione dicit beatꝰ Tho. vbi ſupͣ. ꝙ oportet effectꝰſuis cauſis ⁊ pͥncipijs eſſe ꝓportionatos. Oēs aūt virtutes tā intellectuales ꝙͣ morales. q̄ ex nr̄is actibꝰ acqͥruntur. ꝓcedunt ex qͥbuſdā pͥncipijs naturalibꝰ in nobis p̄exiſtentibꝰ. loco qͦꝝ naturaliū pͥncipiorū ꝯferunt̉nob̓ a deo v̓tutes theologice. qͥbus ordinamur ad finēſuꝑnaturalē. Un̄ oportet ꝙ his etiā v̓tutibꝰ theologicis ꝓportionabilit̓ alij habitꝰ corrn̄deant diuinitꝰ infuſi ſeu cauſati in nobis. qͥ ſic ſe habēt ad ꝟtutes theologicas. ſicut ſe habēt virtutes morales ⁊ intellectuales ad pͥncipia naturalia v̓tutū. Et ꝑ virtutes quideꝫtheologicas ꝑficit̉ aīa. inqͣtū ſufficient̓ ꝑ eas ordinat̉in deū īmediate. Per alias virtutes infuſas .ſ. morales⁊ intellectuales. vt prudētiā ⁊ iuſticiā. fortitudinem ⁊tꝑantiā cū ꝑtibus ſuis. ꝑficit̉ aīa circa alias res. in ordine tn̄ ad deū. Et ſic nō ſunt ſuꝑflue. ⁊ hmōi ſunt perfecte v̓tutes ſimpl̓r et neceſſarie ad ſalutē. ⁊ dt his intelligit̉ illud Ambro. in examerō. Illa aīa a deo compingit̉. q̄ hꝫ in ſe virtutū gr̄am renitentē ſplendorēqꝫpietatis. Illa aīa bn̄ picta eſt in qͣ relucet diuine oꝑationis effigies. Illa aīa bn̄picta ē in qͣ eſt ſplēdor glorie ⁊ paterna ymago ſb̓e .i. xp̄s per grām virtutū. de pe.diſ. ij. illa. Itē Grego. ſuꝑ Ecc̄. ait. In ſctōꝝ cordibꝰſpūſſctūs ſuꝑ qͣſdā virtutes .ſ. dū ꝑſeuerāt in gr̄a ſemꝑmanēt. Iuxͣ qͣſdā receſſurꝰ venit ⁊ vēturus recedit. Infide em̄ ſpe atqꝫ charitate ⁊ in bonis alijs ſine qͥbꝰ nonp̄t ad celeſtē patriā ꝑueniri. ſicut humilitas. caſtitas.iuſticia atqꝫ natura. perfectorum corda nō deſerit. Inꝓphetie vero v̓tute. doctrine facundia miraculoꝝ exhibitōne. electis aliqn̄ adeſt. aliqn̄ ſe ſubtrahit. de pe.diſ. ij. pōt. Quo ad p̄mas v̓tutes dr̄ ſpūs ſtabilis. quoad ſecūdas dr̄ mobilis in li. ſapīe. Et dicunt̉ gr̄e gͣtisdate hmōi virtutes largo mō. Qui diu moralit̓ vixit.⁊ eſt in gr̄a dei. hꝫ vtraſqꝫ infuſas ⁊ acqͥſitas. Et nota
ꝙ quidā dixerūt idē eſſe realit̓ ẜm eſſentiā. gr̄am ⁊ virtutē infuſam. ſꝫ differre rōne. qꝛ gr̄a dr̄ inqͣꝫtū gratisdat̉ a deo. ⁊ facit hoīem deo gratū ⁊ opera eius. ſꝫ v̓tusdr̄ inqͣtū inducit hominē ad bene oꝑandū. Et hoc vr̄ſenſiſſe mgr̄ ſentē. in. ij. diſ. xxvj. Sed beatꝰ Tho. pͥmaſcd̓e dicit ⁊ probat. ꝙ differūt realit̓. ⁊ ẜm eſſentiā. Etgr̄a quidem eſt accidēs. exiſtens in eſſentia aīe ſicut inſubiecto. Uirtutes vero in potētijs aīe ſic̄ in ſubiectoEt ſicut radij ꝓcedunt a ſole. ita virtutes a gr̄a. Et degr̄a quidē alubi tractabit̉: hic de virtutibꝰ. ¶ Et nota ẜm beatuꝫ Tho. vbi ſupͣ. ꝙ virtutes infuſe differūteſſentialit̓ ſeu ſpē. a virtutibꝰ acqͥſitꝭ moralibꝰ ⁊ intellectualibꝰ. Nā alterius rōnis formalis eſt modꝰ impoſitus in actu ipſaꝝ virtutū circa materias ſuas per regulā rōnis humane. ⁊ alteriꝰ modus impoſitꝰ ẜm legeꝫdiuinā. puta in ſumptione ciboꝝ. modus ſtatuit rōnehūana. ne noceat valitudini corporis. nec impediat rationis actū. ẜm aūt regulā legis diuine requirit̉. ꝙ hōcaſtiget corpꝰ ſuū ⁊ in ſeruitutē redigat. per abſtinentiam cibi. Itē per virtutes morales infuſas regulant̉hoīes vt bene ſe habeāt in ordine ad hoc ꝙ ſint ciuesſctōꝝ ⁊ domeſtici dei. Per virtutes aūt acqͥſitas. vt bn̄ſe habeāt in ordine ad res hūanas Et ſic ad aliū finēſunt ordinate ꝙͣ ille. Pōt aūt aſſignari triplex differētia in vtriſqꝫ. ſeu ꝙ differunt in tribꝰ. in cauſalitate. incorruptibilitate. ⁊ in vtilitate. In cauſalitate quidēqꝛ infuſe cauſant̉ a deo. nō ex actu hūano. acqͥſite aūtex actibꝰ hūanis. Et qꝛ deꝰ operat̉ in inſtāti. hō autempaulatim. ideo virtutes acqͥſite tēpus ⁊ nō paruū reqͥrunt. Infuſe in inſtāti per grām iuſtificati obtinent.Un̄ Ambro. Cū renunciat̉ improbitati. ſtatī aſſiſtitͣvirtus. Egreſſus em̄ malitie. virtutꝭ operat̉ ingreſſumeodēqꝫ aditu qͦ viciū excludit̉. innocētia copulat̉ in decretis. xxxij. q. j. Scd̓o differūt in corruptibilitate. Nāvirtus acqͥſita nō corrūpit̉ quo ad habitū per vnumactū ꝯtrariū. puta caſtitas acqͥſita per vnicū actū fornicariū. Non em̄ directe actus cōtrariat̉ habitui. ſedhabitus actui. ſicut aūt habitꝰ virtutis vt dictū eſt expluribꝰ actibus bonis. nō vno acquirit̉ ita ⁊ habitusvicij. Sed habitꝰ virtutis infuſe corrūpit̉ per vnicūactu peccati mortalis. immo oēs virtutes infuſe ſimuldeficiunt per mortale. hoc ideo eſt. qꝛ quodlibet mortale directe ꝯtrariat̉ gr̄e ⁊ tollit grām q̄ ē cauſa hmōivirtutū. Remota aūt cauſa. remouet̉ effectus. UndeAuguſtinꝰ. Omnis virtus patit̉ detrimentuꝫ ab vnovicio. Et ſic exponit̉ illud Iaco. Offendēs in vno. factus eſt oīm reus .ſ. virtutum. de pe. diſ. vj. c. cōſideret.Tercio differūt in vtilitate. qꝛ actus virtutis infuſeeſt meritorius vite eterne. nō aūt actus virtutis acqͥſite ſine gr̄a comite. Un̄ Gratianus dicit. xxviij. q. j. §.penultimo. ꝙ tales virtutes .ſ. acqͥſite nō ſunt vere qꝛcarēt fructu ſalutis eterne.Diuiſio virtutū.§. iiij.alia dat̉ de virtutibꝰ. ẜm qd̓ habēt hoīem perficere videlicet Uirtutū: alie ſunt intellectuales. alie moralesalie theologice. De pͥmo ⁊ ſcd̓o genere virtutū. tractātph̓i gentiles. Unde ⁊ ph̓s in. ij. ethicoꝝ dicit duplicēeſſe virtutē. Hanc quidē intellectualē. illā vero moralem vocat. Theologicas aūt nō poſuerunt. nec de eiscognitionē habuerūt. Sed ſolū fideles per infuſionēhabent. illi qui habent. Et ſimilit̓ de donis ſpūſſanctinon habuerūt noticiā gentiles. ¶ Intellectuales virtutes ſunt quinqꝫ ẜm philoſophū in li. ethicorū .ſ. ſapientia. intellectꝰ. ſcientia. ars. ⁊ prudentia. Et dicūtur intellectuales. qꝛ ſunr in intellectu vt in ſubiecto.⁊ perficiunt ip̄m. Et prime tres ſunt in intellectu ſpeculatiuo. alie due in intellectu practico. Prudētia tamen ⁊ ſi ſit intellectualis ꝙͣtuꝫ ad eſſentiā ⁊ inter eascōnumeretur. tn̄ ꝙͣtū ad materiā eſt etiā moralis. Etſcienduꝫ. ꝙ quatuōꝫ ex his. ſapientia. ſcientia. intelle-