Adso von Montier-en-Der. 439
wir es mit einer für jene Zeit sehr bedeutenden Privatsammlung zu tun
haben. Und es ist jedenfalls zu bedauern, daß uns von Adso gerade die
am wenigsten selbständig erscheinenden seiner Werke erhalten geblieben
sind, die reichhaltigen Nachrichten jenes Mönches über sein geistiges Schaffen
ergeben doch ein wesentlich anderes Bild von ihm als Schriftsteller, als
es jene stilisierten Heiligenleben zu tun vermögen.
Zeugnisse. Die Hauptzeugnisse für Adsos Leben gewährt sein Fortsetzet der Vitas. Bercharii, den ich hier nach der Ausgabe von Mabillon, Acta SS. ord. s. Benedicti 2, 813f.zitiere und zwar als Miracula Bercharii. Zur Abstammung vgl. Mirac. Berch. 10 p. 813 Hieäitissimis nobilibusque parentibus Iurens! tellure satus; die Zeit ergibt sich ungefähr ausder Abfassung des Libell. de Antichristo. Eintritt ins Kloster und Berufung nach Toul VitaWaideberti prol. (Migne 137, 687 B) mente revolventi, quid utilitatis et commodi loco con-ferreni, in quo a parentibus traditus primaevi tiroeinii iuvenilia rudimenta inter dubiaPißhagoricae litterae bieornia (lsidor Et. 1, 3, 7) peregisse memineram und Mitac. Beich. c. 10Luxovio diversis studiis Utteratoriae artis plenissime imbutus, quem in primaevo flore iuventutisaffiuentem verbo sanetae eruditionis cum puritate vitae innocentis perspicue agnoscens pontifexderusque Tullensis multis supplicationibus eduetum a Vosago substituerant urbi Tullensi admagisterium sacri ordinis . . . Ibi per aliquanta temporum volumina variis insudans divinaepraeeeptionis exercitiis. . .. Der reichhaltige Katalog von St. Evre im Monac. 10292 f. 143(Becker N. 68); da hier als N. 250 Lantfrancus de dialectica vol. 1 steht, so kann das Ver-zeichnis 1 ) erst unter dem späteren Abt Wido (1051—1083) geschrieben sein. Zu AdsosBüchern (Becker N. 41) vgl. oben. Anwesenheit bei Otrics Disputation Rlcher Hist. 3, 57(ed. Waitz p. 105) Affuit et Adso abbas Dervensis, qui cum ipso metropolitano advenerat.Erste Bitte Gerberts an Adso Gerberti epist. 8 (ed. Havet p. 6) Istoriam Iulü Caesaris adomno Azone abbate Dervensi ad rescribendum nobis adquirÜe, ut quos^penes vos habemus,habeatis; übrigens fehlt Cäsar in Adsos eigner Bibliothek, aber in St. Evre hatte man ihn(B. 68, 258), und Gerbeit hat daher wohl dieses Exemplar zur Abschrift erbeten. Die zweiteBitte in Gerberti epist. 81 (p. 74 f.) Noster A(dalbero) pater patriae quondam vobis fidus etnunc fidissimus morarum impaciens vestram expetit praesentiam .. . Carissima vobis ac nobislibrorum volumina vestram Her sint comitantia; das nahe Verhältnis ergibt sich daraus wieaus den Worten Optemperandum veteranis amicis ac in fide diu probatis. Das Verhältniszu Abbo Mirac. Bercharii c. 11 p. 814 Sed et seeundum librum dialogorum s. papae Gregorii... carmine nobilitavit heroico . .. devictus supplicatione sibi familiarissimo Äbbonis abbatissupraseripii monasterii Floriacensis. Zur Berufung nach Montier-en-Der vgl. Mirac. Berch.10 p. 813 Primus igitur eonim domnus claruit Albericus . . . monachusque s. Apri Tullensis,qui post supradictum Benzonem . . . suseepit nomen abbatis, adoptato sibi ad supplementum.omnis auxilii domno Adsone iamdicto et frequentius memorando ■ . . Herum claritas divinisplmdoris videlicet Adso opponitur effugandis Dervensibus nebulis ad inserenda plantariasuperni obsequ/i. Wahl zum Abte ib. 11 p. 813 Ibi postmodum excedente vita domno Albericoabbas effectus; zur Zeit (zwischen 1. Aug. 967 und 17. Jan. 968) vgl. Sackur, Die Clunia-censer 1,177 n. 2; hier auch über das klösterliche Wirken Adsos nach Mirac. Berch. 11. Dievier hagiographischen Arbeiten (vgl. unten) werden hier c. 11 p. 814 genannt, am Ende desganzen Abschnitts aber heifit es p. 815 quia hie omni felicitate felix multorum sanetorumgenta scriptis depinxit propriis. Die Berufung nach Dijon 2 ) — sie galt der Einführung derKlusterreform — im Chron. s. Benigni Divion. (Migne 162, 815 ß) Amovens ergo Manassemabbatein huius loci a dominatione . . . instituit in locum eius abbatem quendam ex monasterioDervensi Azonem nomine. Erat is Aquitanicus 3 ) genere ornatus bonis moribus et religiosaconversatione. Hie duobus annis in regimine peractis repedavit ad suum monasterium dimissahuius loci gubernatione. Zur Pilgerreise vgl. Mirac. Berch. 11 p. 814 Hunc (seil. Hildvinum)Adso . . . adeo est insecutus . .. ut cum cogeret . . . profiteri laborem Hierosohjmitani itineris,sese ei dans comitem . .. Igitur anno . . . 992 pius pater valedicens carissimis fUüs et fratribus■ ■ ■ Ipse vero non tantum verba verum manu proprio conscriptas inde litteras, intimans sedie datarnm litterarum intrasse mare ducens ad portum urbis Babylonicae .. . Nam in ipsontari correptus languore . . . beatam animam . . . transmisit .. ■ quinto die prospero cursuad portum insulae quae fertur Astilia appulsi, decentissimo ut par erat condiderunt ibimausoleo. Die Aufschrift von Adsos Bücherkatalog bei Becker N. 41 p. 126 Hi sunt libri
') In dem Verzeichnis erscheinen mehrere 3 ) Dies ist jedenfalls ein Irrtum des Ver-
philosophische Werke, die auch Adso besaß. fassers der Chronik, denn an der Tatsache
2 ) "Zur Zeit vgl. Sackur, Die Cluniacenscr von Adsos Berufung kann kaum gezweifelt
1,177 und 2,261. j werden.