Berengar von Tours. 123
Bruno Andegavensis ■ episcopus item Berengarius Turonensis antiquas hereses modernis tem-poribus introducendo astruant corpus domini non tarn corpus esse quam umbram et figuratacorporis domini, legitima connbia dcstrucmt et quantum in ipsis est baptismum parvulorumevertant. 1 ) Er rät dann dem Könige von einer Synode ab, vgl. oben.
Durandi Troarnensis über de corpore et sanguine Christi contra Berengarium eteiu3 sectatores. Ausgaben bei Dacherius, Lanfr. opera, Append. 72—107 und Migne 149,1375. Nach der Hist. litt. 8,240 war Durand Mönch in Fecamp und wurde 1059 Abt inTroarn. Vielleicht hat er seine Schrift gegen Berengar schon 1058 verfaßt, vgl. Suden-dorf S. 26 f. Sie ist insofern wichtig, als der Verfasser 9, 33 eine ausführliche Darstellungüber Berengars Auftreten in der Normandie gibt; danach hat Sudendorf S. 31 f. die Chrono-logie der Ereignisse von 1050—1054 festgestellt. In dem einleitenden Gedicht heißt esVs. 14 Verum ne nobis succensendum temere quis Idcirco retur, quod praesumpsisse videmurTalia, discat nos multa improbitate coactos: Iam per Francorum fines et castra oagantumSehismaticorum haeresis per qtws coepit nova nostris Temporibus etc. und die bei Mahillon,Ann. ord. s. Ben. 5,103 abgedruckten Stücke beginnen mit Ansfrido patri . . . Durandusfrater quaecumque salubria semper. Si mihi suppeterent quae vettern scribere possem . . .Haec, Ansfride pater, tibi divo mutiere prosper Scribere non metui nee mittere dissimulavi,am Schluß p. 104 Intra coenobium quod Pratellense vocatum Prisca aetas coluit. Einige An-gaben über Durand bei Ordericus Vitalis Hist. eccl. 7 (ed. Duchesne, Hist. Norm. SS. p. 658)Hoc nimirum probari potest . . . in . . . Durando Troarnense und 8 p. 676 Durandus siquidemTroarnensis abbas grandaevus ab infantia monachus . . . ecclesiastici cantus et divini dog-matis doctor peritissimus . . .III Id. Febr. de saeculo migravit. Zu Fulbert vgl. Durand 6,20(Migne 149,1405 B) adhuc quid Fulbertus Gärnotensis episcopus nostri temporis sagax etacer pliilosophus . . . ac de re senserit et scripserit, adnotatum ire non ingratum duximus.Zu Berengars Aufenthalt in Chartres (Migne 149,1422) ubi positus de eadem quaestionese consulcntibus . . . clericis eiusdem urbis nulla respondit .. . TJnde non multo post litterasquas et ipse legi dietavit, in quibus multa absurda ... declamavit, inter quae Romanam ec-clesiam . . . luteretico vocabulo denotavit, cum qua, rectorem eins, dominum scilicet papamLeonem ...parlier infamavit. — Die beiden Epitaphien stehen bei Ordericus Vit. (ed. Duchesne)4 p. 545 und 5 p. 578.
Guitmundi de corporis et sanguinis Christi veritate in eucharistia. DieNotizen des Anon. Mellicensis lauten (ed. Ettlinger) 90 p. 84 Christianusponüfex Apulorumvir clarus scientia et sanetitate contra eandem heresim disseruit invictissime und 103 p. 90Girimundus qui et Christianus primo in monasterio Stabulaus monachus fuit, ubi dum abbasconstitui atque ad alterum locum regendum debuisset, aufugit ignotamque provinciam ap-petens, ne posset agnosci, nomen mutavit in melius assumens scilicet christianitatis voca-bulum. .. Tandem vero requisitus et repertus sub Gregorio septimo Averse est factus episcopusscripsitque fratribus supradicti monasterii explanationem egregiam super ewangelium se-eundum Mattheum, in cuius explanationis prologo super lohannem quoque se scripturumpoüicetur, sed utrum minime scripserit an certe scripserit quidetn, quod ad nos minime per-venerit, adhuc a nobis ignoratur. Scripsit tarnen explanationem super ewangelium seeundumLucam. Zum Leben vgl. Herzogs Prot. Realencyclopädie 7, 234. Guitmunds Werk ist ge-druckt bei Migne 149,1427 und beginnt Ad rem his temporibus necessariam ... fraterBogeri nie vocas, scilicet ut de veritate dominici corporis contra quaestiones huius temporisdisseram ac Berengarii Turonensis nugas pro meo captu scribendo refellam. Roger bittetihn (1427B) Tu vero hunc mihi. . . morem gere, ut meis obiectionibus auditis quaecumqueinsuper seu ex ipsius Berengarii libris seu ex multorum interrogationibus . . . seil ex te ipsoiure tibi opponi posse perpenderis, non reticescas. Das von Lanfranc erzählte Wunder (1449 D)Satis mihi placeret ut quando alique negligentia vel certe miraculum novum de tantis mgsteriisaeeidit, id inde fieret, quod mihi magister mens dominus Lanfrancus se puero in Italiafactum esse narravit. Aus Sallust stammt 1479 B Eisdem quippe artibus, ut ait quidam,quibus partum est imperium retinetur. Zu Isidor vgl. 1485 B In quodam missali Hispanoquod dieunt sanetum dietasse Isidorum inveni. Zeitangabe 1487 A per hunc ipsum qui nuncpraeest dominum Gregorium papam. Beweis: (1487 B) Quod si non pertinent (Berengariani)ad regnum dei codi, consequitur ut sint de regno diaboli.
Wolfhelmi epistola de sacramento eucharistiae contra errores Berengarii.Sie ist aufgenommen in die Vita Wolfhelmi c. 10 (MG. SS. 12,185) und wird eingeführt (p. 185,8)Adversus quem (Berengarium) etiam extat huius beatissimi viri epistola ad quemdam Megin-hardum abbatem Gladebacensem edita. Im Briefe heißt es 186,2 Ecce novi et veteris testamentinos haec auetoritate probamus, quibus Berengarius tertium addit, quod non minus quamtertium de caelo cecidisse Catonem reprobamus. Eia ergo post duo testamenta tertium hoc;
') Dieselbe Anklage bei Guitmund (Migne 149, 1428D), der sie wohl aus DietwinsBrie.f entnommen hat (vgl. 1429 A).