Druckschrift 
2 (1923) Von der Mitte des zehnten Jahrhunderts bis zum Ausbruch des Kampfes zwischen Kirche und Staat : mit Index
Entstehung
Seite
81
Einzelbild herunterladen
 

Gerard von Czanäd.

81

tuae postulationi satisfacere, quo inimicorum laqueos possim evadere. Zu Isingrim vgl. p. 54demonstrativ vero etiam nostro in fratre divini collegii Isingrimo; p. 65 ponentes primumqenus, deinde speciem et cetera quae tu docere non cessas; p. 75 quod tu mirabilins, solius 1 )cordi esset, quiveras perlibare; p. 250 Quia vero de multis tua me provocavit dileetio atquein postero non me dubito provocandum . . . quid peritus ad therapeutas de ipsius incom-prehensibili Cassiodorus omni suavius expresserit nectare, breviter Isingrimi mei dulcissimaeqermanitati expediam. Die gekennzeichnete Art des Werkes besonders p. 75 und 78, 154 f.und 157; p. 229 beginnt er mit dem Wort spiritus, doch erst p. 267 kommt er hier auf seineigentliches Thema, nämlich die Erklärung des Wortes. Und so geschieht es mehr oderweniger bei allen Büchern des Werkes.

Sprache. Gerards Sprache verfügt über eine Menge ungewöhnlicher Worte wie an-»iuZätior p. 204. compareus 203. contubernitas 203. corviliter 199. excorpor 247. extranietas 203.faborare 265. haurüus (= haustus) 246. hirciliter 265. incensanter 202. instantaria 200.manatissimus 203. misterialiter 52 u. a. pennutus 200. perfectores 75 u. a. porciliter 88.potentare 231. 235. 265. praeambire 50. 153. scientiatus 153 u. a. Besonders auffällig tretenalle möglichen mit super zusammengesetzten Worte hervor, für die Gerard eine merkwürdigeVorliebe besitzt. So steht super vor admittere, benedicere, collocare, exaltare, excellenter,formalis, intelligibilis, laus laudare laudatio, mundanus, reponere, sapiens sapienter,und solche Worte häufen sich p. 281 (principalitas, invisibilitas, incomprehensibilitas, in-effabilitas, tenuitas) in einer geradezu geschmacklosen Art. Seltne Worte auf Um sindpectoratim p. 1, formulatim p. 10.

Zur Benutzung älterer Autoren. Die Verwendung Isidors erstreckt sich aufdie Etymologien und auf De natura rerum. So ist die Erklärung über die Septem codi derPhilosophen Isid. nat. rer. 13 (oder aus dessen Quelle Ambros. hexaSm. 2, 2, 5 f.) genommen.Dorther (15,2) stammt die Notiz p. 57 Philosophi saeculi solis ignem a mortalibus. DieEtymologie von aqua p. 71 aus Et. 12, 12,1. Der Satz p. 79 über die Erfinder und Ueber-trager der Rhetorik aus 2, 2, 1. Daran schließt sich ein großes Stück p. 8082 über diePhilosophen [Tales Milisius epithalamio) aus 2,24,48. Die Etymologie von homo p. 85aus Et. 11, 1,4, die von sol p. 113 aus 3, 71, 1, die Bemerkung über die Sterne p. 144 ExUlis autem stationariae fluni aus De nat. rer. 22, 3 und p. 145 Perhibentur etiam Bootesaus Et. 3, 60,1 f. Die Etymologie von mundus p. 156 aus Et. 3, 28. Die Notiz über diePlejaden aus De nat. rer. 26, ebendaher die Mitteilungen über Orion, Arcturus, Sirius, Cometa.Sonst stammen die Etymologien von numerus p. 43 aus 3, 3, 2 und von ros aus 13, 10,10.Zu Cassiodor vgl. oben, das Stück ist aus lnstit. div. litt. 16 genommen (bei Gerard p. 250253). Aus Terenz stammt p. 266 veritas . . . odium parit, Andr. 1, 1, 41; zur Einführung vgl.oben. Von Ambrosius wird p. 287 eine Stelle der Vorrede zum Lukaskommentar benutzt.Zu Chalcidius vgl. oben. Cicero wird genannt p. 9 nisi brachiis Ciceronis adstringarisund p. 148 Ciceronem, qui totam argumentose rhetoricam e graeco in latinum transtulit.Macrobius p. 9 Forte Macrobius tales in superioribus dicit, quamquam horum unus idem.Zeno p. 9 Zeno suam (seil, philosophiam) evomuit und p. 84 in Zenone autem Stoicorumprincipe inferos et immortales animos legere potes, si placet, solius (= dummodo) volumenudesset. Aristoteles p. 27 Non dubites Cephan (= Petrum) Aristotele profundiorem und p. 66Aristotelis praedicamenta. Plotius p. 27 Iacobum tuo Plotio expeditiorem, Chrysippus p. 30nisi Crisippus obstaculum tibi flat. Porphyrius p. 65 quemadmodum tuus Porphyrius in suisisaaogis comprobatur fecisse und 66 et scientatas Porphyrit isagogas. Eucherius p. 36 Deprineipalibus autem numeris ad Salonium Eucherii fateor me quondam legisse librum. 2 )Gregor p. 290 Simüiter habes in Ezechiele de divinis animalibus . . . has virtutes animarumvolunt nostrates, inter quos unus beatissimus papa G-regorius scripsit et dixit simüiter.Beda p. 67 quem divinus sacerdos therrapeuta optimus Beda celebrem in primo opusculorum,quae in contemplationibus . . . voluminis divini Ioannis apocalypseos sagaciter . . . perfecit,dicit. Hippokrates und Galen p. 119 divina antidota . . . non inventa ab Hypocrate et Galienosed a spiritu saneto confeeta. Zur Polemik gegen Plato vgl. oben.

Ueberlieferung im Monac. 6211 s. XI (aus Freising). 3 ) Einzige Ausgabe: S. Gerardiepiscopi Chanadiensis scripta et acta hactenus inedita cum serie episcoporum Chanadiensiumop. et. stud. Ignatii comitis de Batthyan, Albo-Carolinae 1790. Vgl. J. A. Endres,Studien z. Gesch. der Prühscholastik in .Philosophisches Jahrbuch" 26,349359; Watten-bach 2, 209.

*) Zur Bedeutung des Wortes vgl. oben.2 ) Zur Zahlensymbolik bei Gerard vgl.p. 42 und 164.

3 ) Auf die Hs. machte Meichelbeck,Hist. Frisingensis 1, 141 aufmerksam.

Manitius, Lateinische Literatur des Mittelalters. II.