Diſtin. XLIIII.Queſtio I.
137
Diſtin. XLIIIdo ſciuit: ⁊ ſemꝑ vult q̄ aliquando voluit: necvnqͣꝫ aliquaꝫ ſciam amittit vel volūtatē mutaqua habuerit: ita oīa ſemꝑ pōt q̄ aliqn̄ potuit:nec vnqͣꝫ aliqͣ potētia ſua priuat̉. Non eſt gͦ priuatꝰ potētia īcarnādi vel reſurgēdi licꝫ nō poſſit mō īcarnari vel reſurgere. Sicut .n. potuitoliꝫ īcarnari: ita ⁊ pōt mō īcarnatus eē: in quoeiuſdē rei potētia mōſtrat̉. Vt .n. olim ſciuit ſereſurrectuꝝ: ⁊ mō ſcit ſe reſurrexiſſe: nec ē aliaſcīa illud olim ſciuiſſe: ⁊ hoc mō ſcire: ſꝫ eadeꝫoīno. Et ſicut voluit olim reſurgere ⁊ mō reſurrexiſſe: ī quo vniꝰ rei volūtas exprimit̉. Itapotuit olim naſci ⁊ reſurgere: ⁊ mō ip̄e poteſtnatꝰ fuiſſe ⁊ reſurrexiſſe: ⁊ eſt eiuſdē rei potentia. Si .n. poſſet mō naſci ⁊ reſurgere: nō eſſetideꝫ poſſe. Verba .n. diuerſoꝝ tēpoꝝ: diuerſisꝓlata tēporibus ⁊ diuerſis adiūcta aduerbijseundē faciūt ſenſuꝫ: vt mō loquētes dicimus.Iſte pōt legere hodie: cras autē dicimus: iſtepōt legiſſe: vel potuit legere heri: vbiqꝫ vniusrei monſtrat̉ potētia. Si aūt diuerſis tēporibꝰloquētes eiuſdē tēporis ꝟbis ⁊ aduerbijs vtamur dicētes hodie: iſte pōt legere hodie: ⁊ dicentes cras: iſte pōt hodie legere: nō idē: ſꝫ diuerſa dicimus eū poſſe. Fateamur gͦ deū ſemper poſſe ꝗcꝗd ſemel potuit .i. hēre oēm illampotētiā quā ſemel habuit: ⁊ illiꝰ oīs rei potentiā cuius ſemel habuit: ſꝫ nō ſemꝑ poſſe facereomne illud qd̓ aliqn̄ potuit facere: pōt ꝗdē facere aut feciſſe qd̓ aliqn̄ potuit. Simil̓r ꝗcꝗdvoluit ⁊ vult .i. oēm qua habuit volūtatem: ⁊mō habꝫ: ⁊ cuiuſcūqꝫ rei volūtatē habuerit: ⁊mō hꝫ: nō tn̄ vult eſſe vel fieri omne qd̓ aliqn̄voluit eſſe vel fieri: ſed vult fuiſſe vel factumeſſe. Ita ⁊ de ſciētia dei dicendū eſt.¶ Diuiſio textus.Ic excludit. ah o porebat pocenp̄dictoꝝ errorē quantūLiIltiā dei limitari ad qͣlitatē reꝝ. Et dīdit̉ ī partes duas. In pͥma excludit eoꝝ errorē. In 2ºdetermīat quādā qōnē ꝑ quā videbat̉ in dīna potētia diminutio poni. ibi (Pͣ. q̄ri ſolet ⁊cͣ.) Prima in duas. In pͥºinꝗrit vtꝝ dei potētia limitet̉ ad reꝝ bonitatē. In 2ª inꝗ̄rit vtꝝ limitet̉ ad reꝝ modū. ibi. (Poſt hoc ꝯſiderādūeſt ⁊cͣ.) Circa pͥᵐ duo facit. Primo excludit rōnē eoꝝ quiponebāt deū nō poſſe res meliores facere qͣꝫ faciat. Secudo ꝑ rōnē deſtruit eoꝝ pōneꝫ. ibi. (Ueꝝ h̓ ab eis rn̄deri ⁊cͣ.) Snīa ī lr̄a plana eſt.¶ Queſtio. I.Ic quatuor deus vnāquāqꝫ reꝫ poquerunt̉. Primo vtrūtuerit meliorē facere qͣꝫ fecit. Secūdo vtrūpotuerit meliꝰ facere ipſuꝫ vniuerſum. Tertio de quibuſdam excellentiſſimis creaturis: vtrum deus eas facere potuerit meliores. Quarto vtrum olim deus quicquid potuit facere⁊ modo poſſit.
L¶ Utrum deus potuerit facere aliquam creaturā me(liorem qͣꝫ fecerit.ſic ꝓcedit̉: vr̄ ꝙ d̓s nulD primum ſacreaturā meliorē facere potuerit qͣꝫ ſit: qꝛ ẜꝫ Dio. ⁊ pl̓onē optimieſt optima adducere: ſꝫ optimo nihil meliuspōt eē. gͦ his q̄ d̓s fecit ꝗ optimus eſt nihil meliꝰ eſſe pōt.¶ Pͣ. ẜm baſi. acciꝑe a pre filio cū oī creatura cōe ē: ſꝫ inhis q̄ ſunt vniꝰ rōnis tꝫ idē modus arguēdi. gͦ cū Aug. arguat ex hͦ ꝙ in deo īuidia eſſe nō pōt ꝙ filiū melioreꝫ qͣꝫgenuit gn̄are nequerit: vr̄ etiā ꝙ res creatas meliores qͣꝫſint facere nō potuerit. ¶ Pͣ. effectꝰ ꝗ ꝓducit̉ a cā ẜm totaꝫ ſuā potētiā nō pōt ab ipſa melior fieri: ſꝫ qd̓lꝫ creatūd̓s oꝑat tota ſua potētia: qꝛ ꝑ eēntiā ſuā q̄ īdiuiſibilis ē. gͦnullaꝫ rē meliore pōt facere qͣꝫ ſit. ¶ Pͣ. vna res nō de ficit a bonitate alteriꝰ niſi ꝑ hͦ qd̓ deficit a ꝑticipatiōe diuine bonitatis: iſte aūt defectus nō ex parte dei eſt ꝗ equaliter ſe hꝫ ad oēs creaturas ẜm Diony. ſꝫ ex parte ipſiusrei q̄ magis vel minꝰ bonitatis dīne capax eſt. gͦ vr̄ ꝙ d̓svnāquāqꝫ rem meliorē nō poſſit facere qͣꝫ ſit.cuilibꝫ finito poſſibilis ē additio: ſꝫSed contra cuiuſlibꝫ creature bonitas finitae.gͦ pōt ſibi fieri additio: ſꝫ ꝗcꝗd pōt fieri d̓s ꝗ oīpotēs ē facere pōt. gͦ vr̄ ꝙ qͣꝫlibꝫ rē meliorē facere poſſit. ¶ Pͣ. ꝗcꝗd naͣ facit ⁊ deus facere pōt: ſed oꝑatione naͣe mutāturres in melius vt homo de pueritia in iuuentuteꝫ. ergo ⁊deus res meliores poteſt facere qͣꝫ ſint.Reſpondeoᵈᵈªᵐ vninſcuiuſqꝫ rei in ſe ꝯſiderate ē duplex bonitas ſic̄ ⁊ duplex eſſecū ens ⁊ bonū ꝯuertant̉ .ſ. bonitas eēntialis vt hoī eē viuū ⁊ rōnale: ⁊ bōitas accn̄tal̓ vt ſanitas ſcīa ⁊ ho. Loq̄ndo de bonitate accn̄tali vnicuiqꝫ rei maiorē bonitatē d̓sꝯferre potuiſſꝫ. Loquēdo aūt d̓ bonitate eēntiali qͣlibetre creata meliorē aliā rē facere potuiſſꝫ: nō tn̄ potuit hācrē facere eē maioris bonitatis. Qꝛ ſi adderet̉ ad bonitatē eēntialē aliꝗd nō eēt eadē res ſꝫ alia. Qꝛ ẜm ph̓m ī. 8.metaph̓. ſic̄ nūeris vnitas addita vel ſubtracta ſemꝑ variat ſpēꝫ: ita ī diffōnibꝰ dr̄ia addita vel ſubtracta. Uerbigr̄a. ſi diffōni bouis addat̉ rōnale iā nō erit bos: ſed aliaſpēs .ſ. hō. ſi ſubtrahat̉ ſenſibile: remanebit viuēs vita arboꝝ. Un̄ ſic̄ d̓s nō pōt facere ꝙ ternariꝰ manēs ternariᵍhēat qͣtuor vnitates: qͣꝫuis quolibet nūero maiorē numerum facere poſſit: ita nō pōt facere ꝙ h̓ res maneat eadē⁊ maiorē bonitatē eſſentialē habeat vl̓ minorē. Ex oībꝰeniꝫ his ſequeret̉ ꝙ affirmatio ⁊ negatio eſſent ſimul vera: qd̓ deus nō pōt facere: vt dictum eſt.gͦ dd̓m ꝙ q̄lꝫ res ī ſe ꝯſiderata nō eſtAd primū) optima niſi forte īquātū attīgit oēmbonitatē ſuā eēntialē: ſic̄ ſi diceret̉ ternariꝰ eē maximus:qꝛ attingit qͣꝫtitatē ſue ſpēi: ſꝫ in ordine ho vniuerſum eſtoptimū: ſic̄ Aug. dicit. ¶ Ad 2ᵐ dd̓ꝫ: ꝙ qͣꝫuis acciꝑe a pr̄eſit cōe filio cū oī creatura cōitate analogie: tn̄ hr̄e ꝑ naͣmē ſibi ꝓpriū ſic̄ ipſemet dic̄: ⁊ iō eqͣlitas pr̄na debet ſibi ꝑnaͣm. Un̄ ſi nō eqͣlē genuiſſꝫ cū potuiſſꝫ d̓s pr̄ īuidus eēt:qꝛ ſubtraxiſſet dignitatē filio quā deberet ⁊ poſſet hēre.Sꝫ creatura nunqͣꝫ pōt ꝑtingere ad eqͣlitatē dei: nec aliamēſura bonitatis ſibi debet qͣꝫ ẜm determinatōeꝫ dīnevolūtatis. ⁊ iō nulla īuidia ī deo reſultat ſi rē meliorē facere potuit qͣꝫ fecerit. Et hoc ē qd̓ Hyla. dicit ꝙ oībꝰ creaturis ſub̓aꝫ dei voluntas attulit: ſꝫ filio naͣ dedit. ¶ Ad3ᵐ dd̓m: ꝙ qͣꝫuis d̓s ꝓducat vnūqd̓qꝫ creatū tota ſua potētia īfinita: nō tn̄ ſeꝗt̉ qͣꝫtitas bonitatis ī effectu niſi ẜmvolūtatē opificis q̄ ſe hꝫ vt imꝑās ad opꝰ: qd̓ potētia exequēdo educit. ¶ Ad 4ᵐ dd̓ꝫ: ꝙ diuerſus gradus in entibus nō tm̄ ē ex ꝑte reꝝ: quaꝝ capacitates abīuicē diſtāt: