Druckschrift 
Scriptum super primo libro sententiarum : Mit Textanfängen
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

Queſtio. I.Diſtin. XXXV.

i ii

XXXV.Iſit intellectualis naͣe. Et ſiquidē ſit per ſe ſubſiſtens ⁊ intelligēs. ſi aūt nō ſit per ſe ſubſiſtens: ſꝫ quaſi ꝑfectio alicuius ſubſiſtētis nō erit intellectꝰ: ſed pͥncipiū ītelligēdi:quēadmodū oīs forma nō in ſe ſubſiſtēs nō oꝑat̉ ſed eſtoperationis pͥncipiū: vt caliditas in igne. Cuꝫ igit̉ ipſe d̓sſit īmunis ab omni maͣ ⁊ ſit ꝑ ſe ſubſiſtēs: qꝛ eē ſuum abalio nō depēdet: opꝫ ꝙ ipſe ſit intelligēs ⁊ ſciēs. Secūdavia q̄ eſt per cālitatē ē h̓. Oē .n. agēs hꝫ aliquā intentōeꝫ⁊ deſiderium finis. oē aūt deſideriuꝫ finis p̄cedit aliquacognitio p̄ſtituēs finē ⁊ dirigēs in finē ea q̄ ſunt ad finē.Sꝫ in ꝗbuſdā iſta cognitio nō ē ꝯiuncta tēdenti in fineꝫ.vn̄ oꝑꝫ ꝙ dirigat̉ per aliqd̓ pͥus agens: ſic̄ ſagitta tēdit indeterminatū locū per determinationē ſagittantis: ⁊ itaeſt in oībus q̄ agunt ꝑ neceſſitatē naͣe: qꝛ hoꝝ operatio ēdeterminata ꝑ ītellectū aliquē inſtituentē naͣm. vn̄ ph̓sdicit ꝙ opus naͣe ē opus ītelligentie. In aliꝗbus aūt iſtacognitio eſt ꝯiūcta ipſi agenti: vt patꝫ in aīalibꝰ. vn̄ oꝫ ꝙpͥmū nō agat per neceſſitatē naͣe: qꝛ ſic nō eēt pͥmū: ſꝫ dirigeret̉ ab aliqͦ pͥori ītelligente: opꝫ igit̉ ꝙ agat ꝑ intell̓m ⁊voluntatē: ⁊ ita ꝙ ſit intelligens ⁊ ſciēs. Tertia via que ēper eminentiam eſt h̓. Qd̓ .n. inuenit̉ in pluribꝰ magis acmagis ẜm ꝙ plures alicui appropinquat: oꝫ vt in illo maxime īueniat̉: ſic̄ calor in igne ad quē quāto corpora mixta magis accedūt calidiora ſunt. Inuenit̉ aūt ꝙ quantoaliqua magis accedūt ad pͥmū nobiliꝰ cognitioneꝫ ꝑticipant: ſic̄ hoīes plus qͣꝫ bruta: ⁊ angeli magis hoībꝰ. vn̄ opꝫꝙ in deo nobiliſſima cognitio īueniat̉.gͦ dd̓m ꝙ qn̄cunqꝫ ſcīa vel intellectꝰAd primu) vel aliad qd̓ ad perfectioneꝫ ꝑtinet adeo negat̉: intelligendū eſt ẜm exceſſum ⁊ nō ẜm d̓fectū.vn̄ dicit Dio. in. 7. ca. de di. no. fine mente ⁊ inſenſibile eēẜm exceſſum ⁊ nō ẜm defectū in deo eſt ordinandū. ꝓ tāto ergo negat̉ nomen ītellectus deo ꝓprie conuenire: cnō ẜm modū creature ītelligit: ſed eminētius. Ad ⁊dd̓m ꝙ circa ho nomina q̄ de deo dicunt̉ inuenit̉ triplexopinio. Quidā .n. dicūt ꝙ ſcīa vita ⁊ ho ſignificant in deoaliquas diſpōnes additas eſſentie. Sed hͦ nō pōt eē qꝛ hͦponeret ꝯpōnē in deo ⁊ poſſibilitatē in eēntia ipſiꝰ reſpectu hō diſpōnuꝫ: ꝙ oīno abſurdū eſt. Ideo alij dixerūt ꝙoīa ho noīa nihil p̄dicant in deo niſi forte eē ipſiꝰ. vn̄ improprie de deo dn̄r: ſꝫ duabꝰ rōnibus inueniunt̉ dicta dedeo. Uel rōne negatiōis: vt qn̄ dr̄ deꝰ ſciens: intelligit̉ nōeſſe ignorās ſicut lapis. Uel ꝓpter ſil̓itudineꝫ operis vtdicat deꝰ ſciens: qꝛ oꝑat̉ effectuꝫ ſic̄ aliꝗs ſciens: ſicut dr̄iratus inquātū punit ad ſimilitudinē irati: nō ꝙ ira ſit ineo: ita nec ſcīa nec vita nec aliꝗd ho: ſed tm̄ eē. Sꝫ hͦ nonvr ſufficiens. Primo. qꝛ oīs negatio de re aliqͣ fundaturſuꝑ aliꝗd in re exiſtēs. vt cuꝫ dr̄ hō nō eſt aſinus: veritasnegatiōis fundat̉ ſupra hoīs naͣm q̄ naͣm negatā nō compatit. vn̄ ſi de d̓o negat̉ ignorātia oꝑꝫ ꝙ hͦ ſit rōne alicuiꝰ:qd̓ in ip̄o eſt: ⁊ ita oppoſitū ignorantie oꝑꝫ in ipſo ponere.Scd̓o. qꝛ oīs actus ꝓcedit ab agente rōne alicuiꝰ ꝙ ī ipſoeſt ſicut calidū calefacit ⁊ leue aſcēdit ſurſuꝫ. vn̄ oꝫ ꝙ ineo qui operat̉ actū ſcīe ſit aliquid ad rōneꝫ ſcīe pertinēs:qͣꝫuis illud forte nō cōpetēter tali nomīe ſignificet̉: ſicutpunire dei actꝰ eſt iuſtitie ipſiꝰ: nec oꝫ iraꝫ in eo ponereqꝛ nō eſt ꝑ ſe actꝰ ire. Et iō dd̓ꝫ ē ꝙ oīa hȯ ꝓprie dn̄r d̓ d̓oqͣꝫtū ad reꝫ ſignificataꝫ lꝫ nō qͣꝫtū ad modu ſignificandi.⁊ qͣꝫtū ad id qd̓ eſt ꝓpriū de rōne cuiuſlibet horum: lꝫ nōqͣꝫtū ad rōnē gnīs vt ſupra habitum eſt. Et iō dd̓m ꝙ oīaiſta q̄ nō dicūt aliquā maͣlē vel corporalē diſpōneꝫ: in d̓overe ſūt ⁊ veriꝰ qͣꝫ in alijs: nec aliquā ꝯpōnē in ipſo inducut: īmo ſic̄ iſta noīa ꝓprie ꝯueniūt creature ꝓpter diuerſa in ipſa exiſtētia: ita etiaꝫ ꝓprie ꝯueniūt deo ꝓpter vnicum ⁊ ſimplex ſuū eſſe ꝙ oīum in ſe v̓tutes vniformiter

ueſtiop̄accipit. vt Diony. dicit ꝙ pꝫ in ſimili ſi ponant̉ tres homines: quoꝝ vnuſꝗſqꝫ ẜm ſuū habitū ſciat ea q̄ ꝑtinēt advnā ſcīaꝫ .ſ. nalia geometricalia ⁊ grāmaticalia. ⁊ quartꝰqui horū oīum per vnū habitū ſcīaꝫ hēat: de quo conſtatꝙ vere poterit dici ꝙ ē grāmaticꝰ vel grāmatica eſt ī eo⁊ ſil̓r geomētria ⁊ ph̓ica: ⁊ quāuis in eo nō ſit niſi vna resẜm quā oīa h̓ ſibi ꝯueniūt: tn̄ aliud ⁊ aliud ẜm rōneꝫ nominis vnūqd̓qꝫ horū in ipſo nomīat: eo ꝙ vnūqd̓qꝫ eorūīperfecte exprimit illaꝫ reꝫ. Ita etiaꝫ eſt ⁊ in deo. cū .n. inalijs creaturis īueniatur eſſe viuere ⁊ ītelligere. ⁊ oīa hōẜm diuerſa in eis exn̄tia. in deo tamē vnū ſuū ſimplex eēhꝫ oīum horū v̓tuteꝫ ⁊ ꝑfectionē. vnde cū deꝰ noīat ensnō exprimit̉ aliquid niſi qd̓ ꝑtinet ad perfectionē eius: ⁊nō tota ꝑfectio ipſiꝰ. ⁊ ſil̓r cū dicit̉ ſciens ⁊ volens ⁊ ho: ⁊ita pꝫ ꝙ oīa h̓ vnū ſunt in deo ẜꝫ rē: ſꝫ rōne differūt: q̄ nōtm̄ eſt in ītellectu: ſꝫ fundat̉ in v̓itate ⁊ ꝑfectione rei. ⁊ ſicꝓprie d̓s dr̄ ens: ita ꝓprie dr̄ ſciēs ⁊ volens ⁊ ho. nec ē ibialiqͣ pluralitas vel additio vel ordo in re ſed in rōne tm̄. Ad 3ᵐ dd̓m ꝙ qͣꝫuis ad rōnē ſcīe exigant̉ ſcīa ſciens etſcitū. nō tn̄ exigit̉ ꝙ h̓ tria differāt ẜm rem: ſic̄ ēt de rōnemotꝰ ⁊ ꝙ ſit moues ⁊ motū: ſꝫ ꝙ motū ſit aliud a mouente nō pōt ſciri niſi demōſtratiōe: ante cuiꝰ īuentionē multi ſunt opinati ad ſeipſum mouere. Sciēdū eſt ergo ꝙ inomni intellectu aliqͣliter eſt idē intelligēs ⁊ ītell̓m: ⁊ ī ꝗbuſdā ēt aliqͣliter differt. In aliꝗbꝰ v̓o ſunt oīo idē. Intellectus .n. hūanꝰ ꝗ aliqn̄ ē in potētia. ⁊ aliqn̄ ī actu qn̄ ē inpotētia ītelligēs. nō ē idē cū ītelligibili ī poͣ: qd̓ ē aliqͣ resexn̄s extra aīaꝫ: ſꝫ ad hͦ ꝙ ſit ītelligēs in actu oꝫ ꝙ ītelligibile in potētia fiat ītelligibile ī actu ꝑ hͦ ꝙ ſpēs eiꝰ denudat̉ ab oībꝰ appēditijs maͣe per v̓tute intellectus agētis: ⁊ oꝑꝫ ꝙ h̓ ſpes q̄ eſt ītellecta in actu ꝑficiat intellectūin potentia ex quoꝝ cōiunctione efficit̉ vnū perfectumqd̓ eſt ītellectus in actu: ſicut ex aīa ⁊ corpore efficit̉ vnūqd̓ eſt hō hn̄s oꝑatiōes humanas. vn̄ ſic̄ aīa nō eſt aliudab hoīe. ita ītellectū in actu nō eſt aliud ab ītellectu ītelligente actu: ſꝫ idē: nō tn̄ ita ꝙ ſpēs illa fiat ſub̓a ītellectꝰvel pars eiꝰ niſi formalis: ſicut nec aīa fit corpus. Si gͦ ēaliquis ītellectus ſicut diuinꝰ ꝗ ad nihil eſt ī potētia: ſꝫ ētotuꝫ actꝰ ⁊ ſemꝑ in actu: tūc intellectū ab ītellectu nullo mō differt re in eo ſed cōſideratione tm̄: qꝛ ꝓut cōſideratur eēntia eius vt īmunis a maͣ ſic eſt ītelliges. vt ꝓbatum eſt: ſed ꝓut ꝯſiderat̉ eſſentia ſua ẜm ꝙ ītellectꝰ accipit eam ſine maͣ ſic eſt ītellectū: ſed ꝓut cōſiderat̉ ipſumintellectuꝫ prout nō deeſt ſibi ītelligenti: ſed eſt in ſeipſoquodāmō ſic eſt ītelligentia vel ſcīa: qꝛ ſcīa nihil aliud ēqͣꝫ īpreſſio vel cōiunctio ſciti ad ſcientē. Ad 4ᵐ dd̓ꝫ ꝙoīa iſta vocabula quibꝰ dicimus ſcīam eē aſſimilationēvel apprehēſionē vel īpreſſionē vel aliꝗd ho̓ veniunt excōſideratione intellectꝰ poſſibilis: qui non cognoſcit niſiper receptioneꝫ alicuiꝰ ſpēi: reſpectu cuiꝰ eſt in potētia: ꝑquā aſſimilat̉ rei extra aīaꝫ. Un̄ vbi eſt ītellectꝰ in actutm̄ nihil hoꝝ ꝓprie dr̄: ſꝫ ẜm modū ītelligēdi tm̄. Adꝗntū dd̓m ꝙ ea q̄ dn̄r de deo ſꝑ intelligēda ſūt ꝑ eminentiam ablato oī eo qd̓ īperfectiōis eē pōt. Un̄ a ſcīa ẜm ꝙin deo eſt opꝫ auferre diſcurſuꝫ rōnis inꝗrentis: ⁊ retinere rectitudinē circa rē ſcitā: ſed qꝛ ſcientia proprie cōplexorū eſt ītelligere ꝓprie eſt ꝗditatis rei: iō deꝰ dr̄ ſciēs inquātum cognoſcit eē ſuū: ⁊ dicit̉ ītelligens inqͣꝫtū cognoſcit naͣm ſuā: q̄ tn̄ nō ē aliud qͣꝫ ſuū eē nec magis ſimplex.Et iō in deo nō ē aliud ītelligere qͣꝫ ſcire niſi ẜꝫ rōnē. Sapientia v̓o nō ponit in nūerū cū ſcīa ⁊ ītellectu: qꝛ oīs ſapiētia ſcīa ē: ſꝫ nō ꝯuertit̉: qꝛ illa ſcīa ſola ſapīa ē: qͥ cauſasaltiſſimas ꝯſiderat ꝑ qͣs ordinant̉ ⁊ cogͦſcunt̉ oīa ſequentia. vn̄ ꝓpͥe deꝰ ſapiēs dr̄ inqͣꝫtū ſeip̄m cognoſcit: ⁊ ītelligens ⁊ ſciens ẜm ꝙ ſe ⁊ alia cognoſcit.