Incipit prologus libri noni
di. §. j. Itē vitiū quāto diuturniꝰ tāto periculoſius. ſicut ꝯſuetudo mala ẜm iura qͣnto diuturnior tāto ꝑnicioſior ⁊ periculoſior: extra de ſimonia. nō ſatis. extra de conſuctud. ca. vl. xxiiij. q. j. ſciſma. ⁊ ca. fiat.¶ Explicit liber octauus de exemplis ⁊ ſimilitudinibus rerum.¶ Incipit prologus libri noniN manu artificū oꝑa laudabūtur: Eccī.ix. Humanū genꝰ poſt lapſūpctī a ſua decidēs integritate nature caligat ignorātiete nebris: cōcupiſcentie caloribꝰ eſtuat: crebraqꝫ infirmitate diſſoluitur. Sed depellitignorātie tenebras: vtcūqꝫ ſapiētie ſtudiūcohibet ꝯcupiſcētie impetꝰ: ⁊ cuiuſlibꝫ paſſionis inſultꝰ moral̓ virtutꝭ dominiū: labētiqꝫ infirmitati ſuccurrit multiformis artiſingeniū. Si enī teſtat̉ Galienꝰ īmortale etimpaſſibile eſſet corpꝰ ⁊ ſꝑ maneret ei optima cōpoſitio: nō indigeret arte conſtituēteip̄m. Quia igit̉ corpus humanū multiplicit̉ alterat̉ ⁊ patit̉ ac inſuꝑ ex paſſibilitatemultiplici diuerſis neceſſitatibꝰ ſubdit̉. exinduſtria vl̓ rōne humana q̄dā artes inuente ſūt ipſius humani corporis neceſſitatibus obſequētes: q̄ ad differētiā liberaliū artiū ſeruiles nominant̉. Quia eniꝫ inſpeculabilibꝰ rebꝰ ꝑ modum cuiuſdā oꝑisaliquid inuenitur: puta orationis congrueſeu ſyllogiſmi cōſtructio: ac etiā numerādivel mēſurādi opꝰ quicūqꝫ ad hmōi oꝑa rationis ſpeculatiui habitꝰ ordināt̉. ꝑ quandā ſimilitudinē artes appellant̉. Sꝫ tn̄ liberales ad illarū differētiā artiū q̄ ordinātur ad extinſeca opera exercitatā ꝑ corpꝰ.Que ſcꝫ dicunt̉ ſeruiles inqͣꝫtū corpus ſeruiliter anime ſubiugatur: ſed ille ecōtra dicuntur liberales: quia magis ad animā ꝑtinent ẜm quam libertas in homine reperitur. Et hinc eſt ꝙ due ſchole habebāt̉ antiquitus romē .ſ. liberaliū artiū vna que ītriuium et quadruuiū diſtinguunt̉ cōmuniter. Sūt enim vniuerſaliter ſeptē: quarūſcꝫ prime tres triuiū. relique ꝟo qͣttuor qͣdruuium appellantur. Grāmatica enī ⁊ logitam ⁊ inſuꝑ rhetoricā triuiū cōprehēdit.
Quarum prima grāmatica ſermocinalisa litteris nominat̉. Nā grāma grece lr̄a latine. theca ꝟo reconditio dicit̉. Eſt enī ip̄aſciētia nō tm̄ recte loquēdi ſꝫ etiā recte ſcribendi. ⁊ origo ⁊ fūdamentū oīm liberaliūartiū. ¶ Secūda ꝟo dicta eſt logica .i. ratinalis videlicet a logos qd̓ eſt ratio. Nā logos vt teſtat̉ Hiero. apud grecos multa ſignat. verbū eſt enī ⁊ rō ⁊ ſupplicatio ⁊ cauſa vniuſcuiuſqꝫ rei ꝑ quam ſūt ſingula queſubſiſtunt. Eſt ergo logica rōnalis ſciētia.ſ. ad ratiocinandū inuēta ¶ Tertia vocatur rhetorica .i. apte loquēdi ſciētia. dictagrece rhetore ſin .i. copia locutionis. reſisenī grece locutio. Rhetor aūt orator vocatur. Et fuit diſciplina rhetorice a grecis pͥmo inuēta: videlicet a Gorgia Ariſtotele⁊ hermagora: ⁊ a latinis poſtea. Tullio etBoetio ac Uictorino ⁊ alijs plurimū dilatata. Quadruuiū ꝟo quattuor has artescōprehēdit .ſ. Arithmeticā q̄ ē numerādiſciētia: ⁊ dicit̉ ab aris qd̓ eſt virtꝰ: ⁊ rithmon qd̓ eſt numerꝰ .i. numeroꝝ virtꝰ ¶ ItēGeometria q̄ eſt mēſurandi ſciētia. Muſica quoqꝫ q̄ eſt ſonoꝝ cōſonātiū peritia. Etdicit̉ a moys qd̓ eſt aqua: ex eo ꝙ muſicuſſonus p̄cipue fit ex aque hūore. Aſtronomiā etiā quadruuiū includit q̄ aſtroꝝ ⁊ celeſtiū corpoꝝ motꝰ certis tēporibꝰ ⁊ reditꝰinueſtigat. He ſeptē liberales artes ẜꝫ poeticas fabulas ſeptē ancille ſūt qͣs a phiſologia mercuriꝰ accepit in dotē ¶ Secūdaꝟo ſchola q̄ romē habebat̉ erat de mechanicis artibꝰ quas ſupra ẜuiles vocauimꝰ.Que ideo vocant̉ mechanice .i. adulterine: qꝛ ſicut mechuſ eſt adulter qͥ ad alteriꝰvxoreꝫ accedit: ſic et artifex mechanicꝰ⁊qͥ ad alteriꝰ ſimilitudinē agit .ſ. ad exēplarnature: Nā qui veſtiū vſū inuenit: natureſimilitudinē ſumpſit: q̄ ea q̄ extrinſecꝰ poſſunt ledi qͥbuſdā tegumētiſ muniuit: videlicet corticibꝰ arbores: velleribꝰ oues: acplumis et pennis varijs quaſqꝫ veſtiuitaues. Similit̓ ⁊ in oꝑibus alijs inquātumpōt ars naturā imitat̉ ꝓut Ph̓s dicit. vl̓ideo forte vocant̉ mechanice dicte artes:qꝛ internū rōnis ꝯſiliū ſeu mētalē cōceptūad exteriorē materiā applicāt corporaleꝫ:ſicut hō mechari dicit̉ qͥ extranee carni: ideſt aliene vxori applicat corpꝰ ſuū. Eſt eniꝫoꝑatio artis circa exteriorē materiā. quiaigitur harum artiū vſus eſt hominibꝰ mul