nonusTiber
ipliciter vtilis: ⁊ in eis rationis induſtriaplurimū delectat̉. nō īmerito in ꝟbis ꝓpoſitis earūdē artiū oꝑa laudabilia memorātur. In manu inquit artificum oꝑa laudabūtur: vbi ſiue artis inſtrumētū attenderevelis ī manibus: ſiue ipſius pͥncipia notare in artificibus: ſiue ipſius cōmoda mirari in oꝑibus omniquaqꝫ virtutes ⁊ laudeſartiū apparebūt. Nā laus artificibꝰ lauseoꝝ manibus: necnō ⁊ eoꝝ oꝑibus frequēter exhibet̉: ſed idcirco in laudē opeꝝ manus primo cōmemorat̉ artificū: qꝛ nō ex interiori cōſilio: ſed ex exteriori artificio: qd̓manu facit artifex cōmēdat̉. Nō eī laudatur artifex: qꝛ penes ſe bn̄ ꝓuiderit. vl̓ exeo ꝙ intus in animo prudēter diſpoſueritqͣ agere oportet: niſi poſtmodū manu exterius vtile opꝰ agat. primū enī ex prudētiaꝓuenit. ſecundū ꝟo ex arte. Eſt eniꝫ prudentia ẜm Ph̓m recta ratio agibilium.Ars vero eſſe dicitur recta ratio factibilium. qͣꝫuis vtrūqꝫ ars circa factibilia dirigat .ſ. ⁊ rationē ⁊ manū. Differūt tn̄ agere ⁊ facere: qꝛ vt in. ix. Metaph̓. dicit̉: Factio dicitur actus tranſiens in exterioremmateriā. ſic̄ edificare ſecare ⁊ hmōi. Agereaūt eſt actꝰ ꝑmanēs in ipſo agēte. ſic̄ intelligere velle ⁊ hmōij. Quia igit̉ ip̄a factioartis in exteriorē materiā trāſiēs nō eſt ꝑſectio faciētis ſed facti. ſic̄ motꝰ eſt actꝰ mobilis. patet ꝙ bonū artis ⁊ laus cōſiderat̉nō in ipſo artifice: ſed magꝭ in artificio qd̓manu operat̉. Et licet ſint ml̓ta ⁊ varia artiū vel artificū inſtrumēta ſeꝑata: ex eo ꝙars q̄libet vtit̉ ꝓprijs inſtrumētis. Inſtrumentū tn̄ ꝯiūctū artificū generalit̓ oīm dicit̉ eſſe manꝰ: ꝓpter qd̓ forſitan Ph̓s dicitin. iij. de Aīa: ꝙ ipſa manꝰ eſt organū organorū: qꝛ omniū artiū inſtrumenta vl̓ organa. aut manu mouētur aut fiunt. Nā martellus manu fit fabri: ⁊ ab eadē et iā dū ꝑcutit agitat̉. Mola enī fit manu artificꝭ ſꝫmolendo ab aqua ducitur vl̓ a vēto vl̓ a iumēto. Fiunt enī molendina ad aquam: adventū ⁊ ad iumenta. Expoſitores tn̄ Ph̓ip̄dictū verbū cōmunit̓ referūt ad organanature. vnde manū eſſe intelligūt organūorganorū: ex eo ꝙ manus date ſunt homini loco omniū organoꝝ: q̄ ſiue ad defenſionem ſiue ad purgationē: ſiue ad cooperimētū cūctꝭ alijs aīalibꝰ data ſūt a natura.Nihilominꝰ tn̄ manꝰ vt dictū ē artificū qͣſi
oīm ē īſtr̄m pͥmū a qͦ ꝯſtructio oꝑis et lauſīchoatur: Sap̄. x. Manū tuā laudauerūtparit̓. Ceteꝝ potifices artiū .i. artifices omnes aut humane vite multiplici neceſſitatedeſeruiūt aut ad cōmoditateꝫ cōferūt: autiocundis ſolatijs p̄ſentis vite tedia ſubleuant oneroſa. Humanis nanqꝫ neceſſitatibus artifices illi ſeruiūt .ſ. qͥ eas artes exercent: quibus victꝰ vl̓ veſtitꝰ cōquirit̉: etquibus inſuꝑ oꝑimēta tectoꝝ .i. domꝰ ⁊ hahitacula cōgrua cōſtruūtur. De his enimApl̓us ait tanqͣꝫ de neceſſarijs rebꝰ .j. Timoth̓. vj. Habētes aūt alimēta ⁊ quibꝰ tegamur his cōtenti ſumꝰ. Nō enī tm̄ veſtibus tegimur. ſed domibꝰ ⁊ tectis qͥbꝰ .ſ. aventis ⁊ pluuijs ⁊ eſtibꝰ defenſamur. ꝓpt̓qd̓ dicit̉ Eccī. xxix. ꝙ initiū vite hominisaque ⁊ panis ⁊ veſtimentū ⁊ domus ꝓtegens ⁊cͣ. Sed vlterius. xxxix. ca. eiuſdē libri addit̉ iſtis ferrū. cū dicit̉: Initiū neceſſarie rei vite hominū: aqua: ignis: ferrum⁊cͣ. Cōſtat eī ꝙ panis: mel ⁊ inſuꝑ ſal ⁊ oleum in cibū aſſumunt̉. quibꝰ quidē ē neceſſarius ignis coquens. Aqua ꝟo ⁊ liquorvue qd̓ vinū cōit̓ d̓r ꝑtīet ad potū. ad tegēdum autem hominem qui nudus ⁊ paſſibilis naſcitur additur veſtimentum. Sedquia artes que ad iſta deſeruiūt operari ſine ferro nō poſſunt: vt de agricolis ⁊ vineatoribus patet: ⁊ inſuper de factoribꝰ veſtiū et domorū. ad iſta cōgrue addit̉ etiamip̄m ferrū. Sunt igit̉ operarij quidā qͥ humane vite deſeruiūt ad cibū ⁊ ad potū: qͦrū primi cōputant̉ agricule: qͥ aſſiduis laboribꝰ ſuis de arboribꝰ ⁊ agris ⁊ vineis ⁊etiā de hortis: fructꝰ: fruges ⁊ vinū ⁊ olera hominibus recolligūt ad cibū ⁊ ad potum. Hoꝝ artē q̄ agricultura vocat̉ apudgrecos: Eſiodus docuit ⁊ Uirgilius apd̓latinos: cuius laudibꝰ referta eſt catōnismaioris diſtinctio tertia. Sed huius quattuor ſpecies communiter diſtinguuntur .ſ.arualis que docet loca culture deputare.conſita que de arboribus docet: paſcuaque de pratis ꝑtractat. ⁊ florida q̄ de roſarijs. ⁊ violarijs ⁊ alijs ꝯſimilibus īſtruit.Cōfert qͦꝫ ad victū hominū etiā paſtoꝝ cuſtodia: quoꝝ cuſtodire eſt oues ⁊ capras ⁊pecora ⁊ boues aliaqꝫ iumēta domeſtica:quadrupedia vl̓ pennata: vt ſunt galline⁊ anſeres ⁊ huiuſcemodi: quorum carnesvel lacticinia cōueniēs p̄bere ꝓbāt̉ homi-