Druckschrift 
Expositio super tertia, quarta, et parte quintae fen IV. libri Avicennae
Seite
140r
Einzelbild herunterladen
 

De fractura craneiIIITractatusI4o

Iterū ēt ex tali vulnere accidit plus egreſſio hūiditatisvirulēte qͣꝫ ſaniei digeſte ⁊ laudabilis: oīa aūt hec accn̄tiacōtingūt maxime in tali fractura in qͣ ꝑꝑ ꝑcuſſionē ſeparatū ē velamē ab oſſe ꝓpter duplicē cām. Quaꝝ vna eſt:qm̄ hec ē ſignificatio ꝙ attritio ⁊ cōtuſio rei nocētis ꝓuenit vſqꝫ ad pelliculas cerebri q̄ ſunt mēbra ſenſibilia ⁊ ꝓpinqua mēbro nobili .ſ. cer ebro ꝓpter quoꝝ mēbroꝝ paſſionē illa accn̄tia moleſta cōtingūt. Scd̓a cā ē: qꝛ in ſeparatiōe velaminis ab oſſe accidit neceſſario effuſio hūiditatis īter os ⁊ pāniculū: ⁊ aliqn̄ accidit ꝙ diſrūpunt̉ vene magis īteriꝰ: vn̄ accidit effuſio hūiditatis aut īter duoꝫpāniculos: aut īter pāniculū ⁊ cerebrū q̄ hūiditas ibi detēta ⁊ poſt ī putrefactionē cōuerſa nocumētū īgerēs pāniculis ⁊ cerebro h̓ accn̄tia moleſta cauſat. Et ſubdit poſtea Aui. Et qd̓ accidit ex doloribꝰ ⁊ febribꝰ ⁊ thetano ⁊cͣhͦ eſt dicere ꝙ qn̄ ē talis fractura ī ip̄a ſūt apta cōtinge̓ hͨaccn̄tia mala .ſ. dolor ⁊ febris ⁊ ſpaſmꝰ ſincopis ⁊ permixtio rōnis ꝑꝑ tarditatē curatiōis q̄ ē neceſſaria ī tali fractura: qͣſi ex his v̓bis Aui. voluit hr̄e ꝙ in fractura penetrāte ē neceſſaria p̄ter abraſionē ⁊ fricationem detectio ⁊ eleuatio oſſis ⁊ qn̄ ē neceſſitas. Nā qn̄ ī fractura cranei ſeparatū ē velamē ab oſſe: tūc neceſſaria ē detectio ⁊ eleuatioalicuiꝰ ꝑticule oſſis: ⁊ qͣꝫto plus differt̉ hec curatio tantomagis cōtigūt accn̄tia p̄dicta peſſima. Et cā quare hͦ ēneceſſaria detectio ⁊ eleuatio oſſis ē: qꝛ qn̄ velamē ſeparatū ē ab oſſe necͣiū ē vt hūiditas effundat̉ īter velamē etos: vt gͦ ibi nō detineat̉ ⁊ putreſcat necͣiū eſt vt detegat̉ osad hͦ vt hūiditas ad extra poſſit fluere nō folū aūt hͦ eſt cāquare oꝫ os diſcoopire ⁊ detegere aliqͣꝫ ꝑtē oſſis: ſꝫ etiā cāē: qꝛ qn̄ ꝑ ꝑcuſſionē factā a re cōtūdēte ſeparatū eſt velamē ab oſſe: ſignū ē ꝙ attritio ⁊ cōtuſio fcā ē maxima ī ꝑtibus oſſis: in ſimplici .n. īciſione nō accidit vt ſcīdat̉ duramater qͦ dura mr̄ nō ſeꝑat̉ ab oſſe: ſꝫ hͦ accidit in cōtuſiōe⁊ cōquaſſatiōe magna: in tali aūt attritiōe fcā ī ꝑtibꝰ oſſinecͣiū ē vt hūiditas īteriꝰ coadunet̉ ī medulla oſſis interꝑticulas eiꝰ: ſicut videmꝰ fieri ī carne qn̄ aiteritur caro ꝙhūiditas coadunat̉ īter ꝑticulas eiꝰ: hec aūt hūiditas virulēta coadunat̉ īter ꝑticulas oſſis niſi detegat̉ os ẜm aliqͣꝫ ꝑticulā: ⁊ illa hūiditas poſſit mūdificari ⁊ deſiccari putreſit: ⁊ putrefacta totū os putrefiet. Hec enī hūiditas nōpōt ꝑ ligamētū expͥmi a ꝑtibꝰ oſſis ſic̄ ſit qn̄ oſſa alioꝝ mēbroꝝ frangunt̉: qꝛ ī alijs oſſibꝰ poſſumꝰ vti ligamēto ſtricto ꝑ qd̓ expͥmit̉ hūiditas ab oſſe ad alias ꝑtes. In oſſe ātcapitis ꝑꝑ modū cōpōnis capitis hͦ ligamēto vti nō poſſumus. Iteꝝ ēt nec cū medicamine talis hūiditas pōt reſolui: tuꝫ ꝓpter dēſitatē poroꝝ ⁊ ſub̓e oſſis: tū etiā qꝛ illd̓ medicamē attractiuū eēt: ſic aut attraheret maͣm ex oſſe ī pͥncipio appoſitū: ita ēt aitraheret mam ad hos cū in pͥnº ꝓpter fluxū maͣe ſic cōpetāt ea que expͥmūt ⁊ repellūt maꝫab ipſo: ſicut q̄ extrahūt maͣm cōtētā in ipſo: qꝛ gͦ hec hūiditas mūdificari ⁊ exiccari nō pōt alio mō niſi cū detectioue ⁊ eleuatiōe alicuius ꝑticule oſſis vt nō accidat putrefactio in toto oſſe: ⁊ etiā in pāniculo cerebri necͣiū eſt detegere ⁊ eleuare aliqͣꝫ ꝑticulā oſſis: ⁊ qͣꝫto citiꝰ ſit tanto ē melius. Si aūt ī fractura cranei nō deſiſtit velamē ab oſſe: īmo ſeruat ſitū ſuū cū oſſe tūc ſufficit ſola abraſio q̄ eſt perfricationē: qm̄ tūc nō ē ſic timor de aggregatiōe humiditatis que ſit effuſa inter os ⁊ panniculū cerebri: nec ēt eſttimor de aggregatiōe hūiditatis inter ꝑticulas oſſis: vn̄ſufficit ſola abraſio vt remoueat̉ fiſſura ⁊ poſſit aliqualit̓hūiditas expirare ad exteriꝰ que ex vulnere cadit ſuꝑ dura mater: ⁊ hec ē ītētio quā Aui. vult hr̄e: ⁊ ꝙ iſta ſit eiꝰ intētio aꝑꝑet ꝑ v̓ba Pauli ī p̄allegato cap. cū dicit. Si verodeſtiterit nimiū augent̉ dolores ⁊ febres: ⁊ ſil̓r oꝫ alochodi .i. alteriꝰ coloris fit ⁊ fion .i. pus ſubtile ⁊ īdigeſtū egreditur. Si vero neglexerit ꝗ curat ⁊ nō anathaſi .i. ꝑforation vtet̉ iſto difficiliora fiūt ſinthomata colemeſia .i. colere vomitꝰ: ſpaſmꝰ: abſciſio mētis: ⁊ febris acuta in ꝗbus

nō deſiſtit mirinx: rogma v̓o .i. fiſſura ſolū fuerit ⁊ ꝓ raſoria ſolū curat̉ ⁊ ſi vſqꝫ in ꝓfundū fuerit. Ecce māifeſte ꝙponit qn̄ ſufficit ſola abraſio: ⁊ quādo p̄ter abraſionē oꝑꝫvti ꝑforatōe ⁊ eleuatōe oſſis. Et nota ꝙ Paulus ſignāter addit nō pn̄tibꝰ āt his: qꝛ dato ꝙ nō deſiſteret ab oſſepāniculi ſi tn̄ videmꝰ accn̄tia illa moleſta pn̄tia ſtatiꝫ vtēduꝫ ē detectiōe ⁊ eleuatiōe oſſis: īmo ēt vt dcm̄ fuit priusſi videmꝰ accn̄tia: ⁊ dato ꝙ craneū fractum non eēt vti debemus detectiōe ⁊ eleuatione oſſis: ⁊ iō ſignanter dixit n̄pn̄tibus aūt his ⁊c̄. Deinde cum dicit. Et in huiuſmodi quideꝫ diſpoſitione:immo in omni diſpoſitione oportet vt vehementer caueatur frigus: etiam in eſtate̓: qm̄ in eo eſt timor magnus. In iſta ꝑte on̄dit ꝗd maxime ē illud qd̓ oꝫ caueri ī talibꝰvulneribꝰ q̄ ſunt fractura cranei poſt abraſionē oſſis ⁊ d̓tectiōe ipſius: ⁊ dicit. Et in hmōi ꝗdē diſpōne .i. in tali vulnere in quo facta ē detectio oſſis vſqꝫ ad durā matrē: immo in ea diſpōne .i. in oī vulnere capitis qd̓ penetrat vſqꝫad craneū ſiue ſit cū fractura ipſius ſine ſit abſqꝫ fracturaopꝫ vt vehemēter caueat̉ frigus: ꝑ frigus ꝗdē ītelligensoē qd̓ ē frigidū actu ſiue ſit frigiditas aeris ſiue ſit alteriꝰrei qͥ approximet̉ ad vulnꝰ ⁊ in eſtate. Nota gͦ ex hͦ ꝙ n̄ſolū in hyeme veꝝēt in eſtate in qua ē caliditas aeris opꝫvehemēter cauere frigus. Et iō Cyrugici ꝗ in tali oꝑe ſūtedocti cōtinue qn̄ tales egros curāt p̄cipiūt vt teneanturcirca egrū carbones igniti. Aduertēdū tn̄ ē hͨ ꝙ ſi ī aere ē vehemēs caliditas qͣlis ml̓totiēs ē in eſtate nō multūeſt ſollicitādū in augēdo ampliorē calorē vel caliditatemcū igne: qm̄ etiā vehemēs caliditas nocet ꝓducendo adeſtuationē īfirmū. vn̄ Gal̓. tertio de īge. ſa. dixit. Iterū cōſiderādus ē aer circūdās īfirmū: qm̄ afficit corpꝰ ſicut afficit medicina. Et ꝓpter ea qn̄ Aui. dixit. Infrigidatio ē timor magnus ēt in eſtate ītellexit ꝙ ēt ī eſtate dꝫ caueri ſiaccidat ex aliquo accidēte: puta vel ex vēto vel ex aliquaalia cā accn̄tali: qm̄ in eo ē timor magnꝰ. Que aūt ſit cā ēre eſt frigus maxime nocitiuū cerebro ⁊ oſſibꝰ ⁊ oībꝰ mebris neruoſis dicta ē prius in capl̓o de cura vulnerū neruorū. Et ſil̓is qō q̄ fuit ibi facta poſſet hic fieri ⁊ ꝓ tantode hͦ hic dicere non curamꝰ. Deinde cum dicit.In fiſſuris vero in quibꝰ nō eſt niſi fiſſura: ſꝫ ē plurima ⁊ apparet cū ea illud inter quod ētos nō ē niſi cortex multotiēsſufficiūt ſtrictura et ligamentū et emplaſtrū et infrigidātia: verum illud qd̓ ē rectius eſt vt incipiat̉ et fundat̉ ſuꝑ ſciſſurāoleū roſ. tepidū: deinde aggreget̉ interduas extremitates vulneris et ſufficiat ſineceſſariū eſt illud et puluerizetur deſuꝑpuluis capitalis et ponant̉ ſuper eas puluilli imbibiti vino ſtiptico cōcuſſo cumoleo: deinde reliqua ligamenta: et quieſcat infirmꝰ ⁊ fiat delitioſus et fiat vt dormiat et flebotomet̉ ſi indiget. In ꝑte iſta ẜm vnū modū poſſumꝰ dice̓ ꝙ ip̄e ponit ꝯꝑationē īter curationē vulnerꝝ q̄ ſunt cum fractura oſſis ⁊curationeꝫ vulnerū capitis q̄ ſūt ſine fractura cranei oſtēdendo hic ꝙ in vulneribus que ſunt ſine fractura craneiſimili modo procedemꝰ in curatione ſicut facimus in curatione alioꝝ vulneꝝ ſimplicium .ſ. adminiſtrando ligaDinus ſuꝑ ſen ⁊c̄. Auic̄.