Prologus
Eclariſſimi artiū ⁊ medicine doctoris Magiſtri Dini deForentia expoſitio ſuꝑ 3ª ⁊ 4ª Fen quarti canonis Auicenne ⁊ ſuper parte quinte feliciter incipit.Am locuti fuimus ī libro primode apoſtematibꝰ etſpeciēbus eorum ⁊curis ipſorum ſermōe vniuerſali adquem redire oportet illum qui vultaudire quod nuncloquemur.quarti libri Auicen̄.Circa iſtam partere. quā intendimꝰ exponere gratia oꝑis cyrugie: oportet nos aliqͣ p̄mittere anteqͣꝫ ad lr̄aꝫ accedamus. ¶ Sūt aūt tria breuiter p̄intelligenda. ¶ Primum eſt quid ſit cyrugia. ¶ Secundū eſtvtrū iſta pars cyrugīe Auicēne poſſit cōuenienter dici cyrugia. ¶ Tertium eſt quot ſufficiant ad hoc vt aliquis ſitperfectus cyrugicus.dico ꝙ ad intelligenduꝫ quid ſit eyruDe PrINNO gīa oportet pͥmo diuidere totā ſciētiāmedicine. Medicina aūt diuidit̉ in theoricā ⁊ practicaꝫẜm Auicē. pͥmo canone pͥmi libri. capl̓o Dico ꝙ medicina. Cyrugia aūt nō ſpectat ad theoricā: ſed ſpectat ad practicā. Et hoc ideo eſt: ꝗa cyrugia īmediate circa oꝑationēverſat̉ vt ipſa ꝓprie accipit̉. theorica aūt nō īmediate eſtcirca opus. Modo ẜm ꝙ apꝑet ꝑ Auicē. in pͥmo canoneFen 3ª. practica diuidit̉ in duas ꝑtes: ꝗa vna eſt ſcientiaregendi corpora ſana. Et iſta vocatur ſcientia cuſtodiendi corpora ſana: alia eſt ſcientia regendi corꝑa egra: ⁊ iſtavocat̉ ſcīa medicādi. Modo cyrugia nō pͥncipaliter ſpectat ad pͥmam partē practice ſaltē ẜm plurimā ꝑteꝫ eius.qͣre cyrugia nō eſt neceſſaria in tali practica niſi forte rōne corꝑis neutri vbi cōpetit euacuatio cuꝫ flebotomia inqua eſt cyrugia rōne inciſiōis vene: ſed illa pars practicevtit̉ ſolū adminiſtratione ſex reꝝ non naͣlium: vn̄ vtit̉ ſolum inſtrumēto qd̓ appellat̉ ab Auice. Fen quarta: regimen ⁊ nutrientia: ⁊ hoc dico maxime reſpectu corꝑis ſimpliciter ſani: ſed plus ꝑtinet ⁊ reſpicit ſecūdā ꝑtem practice qͥ eſt ſcīa regendi corꝑa egra: qꝛ iſta ꝑs practice vtit̉ triplici inſtro maxime .ſ. dieta: ⁊ illud vocat̉ ab Aui. Fen 4ªregimē ⁊ nutriētia: ⁊ ꝑ regimē intelligit adminiſtratiōeꝫſex reꝝ nō naͣlium. Et vtit̉ ſecūdo īſtro .ſ. regimīe ꝑ medicinas: ⁊ vtit̉ ēt tertio .ſ. cyrugia. Et iō dic̄ Aui. ī Fen 4ªin pͥnº pͥmi libri: Dicemus ꝙ res medicatōis ex vna triūreꝝ cōplet̉: vna eaꝝ ē regimē ⁊ nutriētia: altera eſt medicinaꝝ exhibitio: ⁊ tertia ē oꝑatio manualis. ¶ Cauſa aūtqͣre ſcīa regendi corꝑa egra vtit̉ pluribꝰ inſtr̄is qͣꝫ ſcīa medicine regēdi corꝑa ſana eſt: ꝗa in egris id qd̓ attendit̉ eſtremotio ⁊ ꝯſeruatio: ſꝫ in ſanis ẜm ꝙ ſana id qd̓ attendit̉eſt ꝯſeruatio: ⁊ ꝓpterea ꝗa plura attēdunt̉ in egris: ideopluribꝰ inſtr̄is oꝑꝫ in eis vti qͣꝫ in ſanis. Sic gͦ tūc ꝑ iſtā diuiſionē habet̉ ꝙ cyrugia ſpectat maxime ad partē practice q̄ vocat̉ ſcīa medicādi ⁊ curādi egritudines. ¶ Tuncvlteriꝰ eſt ītelligendū ꝙ cyrugia pōt dupl̓r accipi: vnoºꝓut eſt inſtr̄m: alioº ꝓut eſt ſcīa. Si accipiat̉ ẜm ꝙ eſt inſtr̄m ſcīe practice q̄ docet modū curādi egritudines ẜꝫ ꝙnos dicimꝰ ꝙ tria ſūt inſtr̄a .ſ. potio: dieta ⁊ cyrugia. ⁊ ſiccyrugia nō eſt aliud niſi oꝑatio manualis in corꝑe aīalisad ſanitatē tendēs: ⁊ hoc mō diſtinguit̉ ẜm diuerſitatemnebroꝝ: qꝛ q̄dā eſt in carne: quedā in oſſe ⁊cͣ. ẜꝫ ꝙ ponit
Iohānitius. ⁊ ſic accepta cyrugia nō eſt ſcīa neqꝫ ꝑs ſcientie medicine: ꝗa medicīa nec quo ad theoricā nec quo adpracticā eſt oꝑatio ẜꝫ ꝙ Aui. in pͥmo improbat Alyabatēin diſpōne regali. Nam Alyabas diffiniebat practicā ſic:Practica ē ſubiecta theorice demōſtrantium in ꝓpatuloſenſuū ⁊ oꝑatōe manuū ẜm peuntis theorice ītellectū: ſꝫeſt qd̓daꝫ inſtr̄m practice quo vtit̉ medicus qn̄ egritudonō pōt ꝑfecte curari cū duobꝰ alijs inſtr̄is. ſic gͦ cyrugie accepta ſic diffinit̉: Cyrugia eſt oꝑatio manualis in corporeaīalis ad ſanitatē tendēs. Vel vt aꝑtiꝰ declaret̉. Cyrugiaeſt poſtremū inſtr̄m medicine. ¶ Si aūt accipiat̉ ꝓut eſtſcīa: tūc pōt accipi dupl̓r. vnoº ꝓprie: alioº cōiter ⁊ large.Si ꝓprie accipit̉ ſic diffinit̉: Cyrugia ē ſcīa docēs moduꝫ⁊ qͣlitatē oꝑandi cū oꝑatiōe manuali ſolū in corꝑe aſalis.Accipit̉ aut cōiter ⁊ large ꝓ ſcīa curatiōis egritudinuꝫ inꝗbus final̓r accidit oꝑatio manualis. Un̄ iſto mō nō ſolūaccipit̉ ꝓ ſcīa q̄ docet modū oꝑandi cū manu in egritudinibꝰ: ſꝫ accipit̉ ꝓ ſcīa q̄ docet modū curādi egritudines ꝑdietā ⁊ medicinas: ⁊ ꝑ cyrugiā: ſꝫ ꝓ tanto dr̄ cyrugia: ꝗa finaliter cadit ibi oꝑatio manualis. Et iſto mō appellat̉ cyrugia cōiter ⁊ large a medicis: qn̄ dicunt: in iſto libro tractat̉ ſcīa cyrugie. ſicut v̓bi gr̄a. hic in iſto nr̄o tractatu tractat̉ pars medicīe in qua docet̉ curatio ap̄atum ⁊ ſolonisꝯtinuitatꝭ ⁊ diſlocatōis ⁊cͣ. Et dr̄ tota eyrugia cōiter accepta ⁊ nō ꝓprie: ꝗa ibi nō ſolū docet̉ moduꝫ oꝑandi cū manu: īmo et ibi docet̉ ſcīa modi oꝑandi cū dieta ⁊ regimīeꝑ medicinas q̄ cōpetūt illis egritudinibꝰ. Sed dr̄ tota cyrugia ꝓ tāto: ꝗa in illis egritudinibus cadit final̓r oꝑatiomanualis .ſ. īcidere vel coquere vel ſuere vel remoueremalā carneꝫ. Sꝫ ſi accipiat̉ ꝓprie cyrugia: tūc nō diceret̉illa ſcīa cyrugia niſi vbi doceret̉ modus oꝑandi cum manū. Sic ergo cyrugia accepta largo modo diffinitur: Cyrugia eſt ſciētia docēs modū curandi egritudines in quibus cadit operatio manualis. Et hec ſufficiāt de pͥmo adoſtendendum quid ſit cyrugīa.pōt appere ꝗd ſit dd̓ꝫ ad 2ᵐ .ſ. vtꝝEx prediciS iſta ꝑs Aui. quā intedimus exponere poſſit cōueniēter dici vel appellari cyrugia: ꝗa vt cyrugia dr̄ inſtr̄m talis ſeiētie. ⁊ ſic manifeſtū eſt ꝙ nō dr̄ cyrugia. ꝗa vt dcm̄ eſt ſuꝑius cyrugia iſto mō nō eſt ſcīa: velcyrugia noīat ſcientiā talē. ⁊ ſic dico ꝙ tota illa ꝑs poſſetdici ſcīa largo mō accepta ꝓut eſt ſcīa docēs modū oꝑandi circa egritudines: in ꝗbꝰ cadit oꝑatio manualis. Et iōiſta ꝑs qͣꝫtum ad ſui totū nō dr̄ ſcīa ꝓpͥe accepta: ꝗa primoiſta ſciētia q̄ hic determinat̉ nō ſolū eſt practica: ſed etiaꝫtheorica: ꝗa Aui. determinat hic de egritudinibꝰ pͥº theorice: ſecūdo practice. Iteꝝ etiaꝫ quo ad practicā nō docethic ſolū modū oꝑandi cū manu: ꝗa ī qualibꝫ egritudineponit regimē ꝑ dietā: ꝑ medicinas ⁊ ꝑ cyrugiā .ſ. vbi expedit. ⁊ iō iſta ꝑs nō di cyrugia ꝓprie niſi vbi docet moduꝫoꝑandi cū manu ſicut īcidere vl̓ ſuere vel coeqͣre ⁊cͣ. Sꝫꝓprie tota cirugia dr̄ ſcientia quā tradidit Albucaſis: ꝗaibi ſolūmō docet̉ modus oꝑandi cū manu ⁊ nō cum medicinis niſi acutis valde. Sic ergo tunc apparet ꝙ largomodo accipiēdo cyrugiā iſta pars Auic. pōt conueniēterappellari cyrugia: ſed nō ꝓprie.ꝙ ad hoc vt cyrugicus ſit in ſeDe tertio DicO ꝑfectus euiā ad oꝑandū: pͥmoreꝗͥrit̉ vt ſit īſtructus in principijs medicine. 2º reꝗͥrit̉ vtcū exꝑto ⁊ ꝑito medico ſteterit: ⁊ eū viderit oꝑari: ⁊ apudeū ip̄e idē fuerit oꝑatus. ¶ Poſtea de his dicit Almaſor.Si aūt duo .ſ. exꝑimētuꝫ ⁊ rōnē hr̄e inuētus fuerit ſapiēserit ⁊ p̄ferri alijs dꝫ. Et addit īferiꝰ ꝙ ſi ꝯtīgat alicui vnūiſtoꝝ deficere ꝯuenientiꝰ eſt vt oꝑandi magiſteriū eī deſit: qd̓ eſt: ꝗa ille ꝗ qd̓ eſt in libris nouit atqꝫ imaginat̉ cuꝫpauca operatiōis notitia ꝑueniet ad illud ad qd̓ multi eorum ꝗ ea q̄ ꝯtinent̉ in libris nō nouerunt nullo mō poterunt ꝑuenire. Et ꝓpter hoc dicit etiā Albucaſis. Nos v̓oiam diximꝰ in introitu huiꝰ libri: qm̄ qui nō eſt ſufficiens