Druckschrift 
Expositio super tertia, quarta, et parte quintae fen IV. libri Avicennae
Seite
137r
Einzelbild herunterladen
 

I37IIIDe fractura craneiTractatus

ꝓpter fracturā fluxus ſanguīs: ē neceſſe vt ꝓhibeat̉. Etqn̄qꝫ accidit ꝓpter fracturā ꝯtuſio attritio fortis carniſi curet̉. ſcalpellatōe: rebꝰ ꝓhibētibꝰ putrefactioneꝫ ꝑuenit ad mēbrū ad heſtiomenū. Et qn̄qꝫ ꝓpter fracturā accidit ap̄a calidū ī quo ē timor: qͣre oꝫ vt regat̉ regimine ſuo. Et qn̄qꝫ ꝓpter fracturā accidūt vulnera queegēt vt curent̉ eo cuiꝰ p̄terijt narratio. Et qn̄qꝫ ī fractura accidit alroſboth ſuꝑfluus: qͣre oꝑꝫ vt minoret̉ nutrimētū. Et ꝓhibeat̉ generatio alroſboth faciēdo ea que dicta ſūt. Et qn̄qꝫ ꝑꝑ fracturā accidit mollificatio iūcturarūqͣre oꝑꝫ vt curet̉. Et qn̄qꝫ accidit ꝑꝑ fracturā vt currat virus ad medullā qͣre neceſſe eſt vt diſcooperiat̉ os: diſcooperiatur viā ad virus.Cap̄. i. Tractatus tertius. De fractura cranei.Ultotiēs accidit vt findat̉ craneuꝫ findat̉ cutis: īmo ap̄etur. Quia videmꝰ hoc capl̓m multe vtilitatismulte neceſſitatis exiſte̓: ꝑꝑſuſpitiōes queſūt in fractura talis mēbri: ꝑꝑ ignorātiā cōeꝫ medicoꝝcirca modū curationis eiꝰ. Et qꝛ etiā modus fracture talis mēbri ſicut ēt poſt Aui. ponet oſtēdet ē ſimilis curatiōi aliaꝝ fracturaꝝ alioꝝ mēbroꝝ: non enī fit replaſmationē reſtaurationē ſicut ſit ī alijs mēbris: ſed potiꝰmodus curatiōis eiꝰ vicinat̉ curatiōi magis vulneꝝ vlcerū mēbroꝝ carnoſorū. Eſt enim cura fracture cranei īmedio earū cyrugiaꝝ ſūt ẜm carnē eaꝝ ſunt ẜm oſſaſicut dr̄ in ſexto liº Pauli ī cap. de fracturis accidūt oſſibꝰ cranei. Pro tāto ī hac fen. ꝗnta ē de reſtauratiōe ſolum circa expōnē huiꝰ capl̓i viſum fuit nobis aliquātulūeſſe neceſſariū ītēdere: ſuꝑ alia capl̓a huiꝰ Fen expōneꝫfacere curātes. Dicimꝰ Auicē. determinauit demōcuratiōis fracture ī gnͣali non deſcēdēdo ad curationem alteriꝰ fracture ẜm aliqd̓ aliud mēbrū. In ꝑte iſta incipit determinare ī ſpāli modos curatiōis fracture oſſiuꝫcuiuſlibet mēbri. Incipit aūt ī hoc cap. de curationisfracture cōtingētis ī oſſe capitis qd̓ craneū dr̄ ꝓpter ea qꝛcaput ē ex mēbris exteriorībꝰ pͥmo occurrūt: vn̄ pͥmo incipit determinare de curatiōis fracture cōtingētis inoſſe capitis. Circa hoc āt capl̓m. Aui. ſic ꝓcedit. In primaparte: qꝛ fractura accidit ī craneo aliqn̄ eſt occulta adſenſū ambigit̉ de ipſa: oſtēdit neceſſitatē cognitiōis eiꝰ modū etiā ẜm quē dꝫ cognoſci. in ſcd̓a ꝑte docet modūcuratiōis eiꝰ. ſcd̓a ibi. Uulnerū āt capitis vſqꝫ ad terminuꝫ almocati. pͥma ꝑs diuidit̉ ī ꝑtes duas. ī pͥma ꝑte on̄ditneceſſitatē cognitiōis fracture cōtingit in craneo: oſtēdit nocumēta ex ignorantia ipſiꝰ. in ſcd̓a ꝑte dat modū cognitiōis eiꝰ qn̄ .ſ. ē fiſſura occulta. ſcd̓a ibi. Illud vero indeclarat̉ cuꝫ eſtimatiōe. pͥma pars diuidit̉ in tres. In prima ꝑte docet ẜm quē modū ē poſſibile fractura in craneo aliqn̄ occultatur ſenſui. in ſcd̓a ꝑte on̄dit nocumentaque cōtingūt ex eiꝰ ignorātia ꝓpter quā negligit̉ moduscuratiōis eiꝰ. in tertia ꝑte ex dictis īnuit neceſſitatē modicognitiōis eiꝰ qn̄ ſenſui occultat̉. ſcd̓a ibi. occupatiofit. tertia ibi. Et ꝓpterea vt ꝯſideret̉. In prima parte vultdice̓ multotiēs ꝯtingit vt findat̉ cranaū .i. os capitꝭ ſup.ex aliqͣ pͥmitiua: tn̄ non findat̉ cutis: ſed ap̄at̉ .i. tumeſcit caro cutis ē ſupra craneū in quo accidit fiſſura: ettūc qn̄ ſic cōtingit fractura ē in craneo ē māifeſtaⁱ adſenſum propter cooperationeꝫ carnis cutis.4c quō ē hoc pol̓e .ſ. vt finSed aliquis Dico. aat os cutis neqꝫcaro ſūt ſuꝑ ipſū: tn̄ os capitis ſit duriꝰ carne cute:res āt dura difficiliꝰ vr̄ pati qͣꝫ mollis. Dd̓m ē hoc ēpol̓e accidere accidit vt ſepe vr̄ ad ſenſū: ſed illd̓ ꝗdem accidit a re p̄mitiua ledēte pīciſionē: qm̄ ex tali re obuiāte pͥmo neceſſariū eēt īcidere carnē cutē qͣꝫ oc: ſꝫ hocaccidit multotiēs a pͥmitiua ledit cōtuſionē ꝯquaſſationē: ex obuiatiōe .n. taliū reꝝ multotiēs accidit frā

git̉ craneū manifeſte: non tn̄ caro neqꝫ cutis: qꝛ talesres ſoluūt cōtinuū cōqͣſſando plicationē: res igit̉ dura plicari pōt fine fractiōe diſrūptiōe ꝑtiū frangit̉ exobuiatiōe talis rei: ſꝫ res mollis plicari pōt cedere ſine diſruptiōe ꝑtiū ē neceſſe vt frangat̉ ſicut ēt ad ſenſūin rebꝰ exterioribꝰ apparet: videmꝰ enī res dure vt ligna ſicca plicatione frāgūtur. res āt molliores non: qꝛigit̉ craneū ē mēbrū hn̄s duriciē: caro aūt cutis molliaſūt: hīc ē ex obuiatiōē rei cōtūdētis ꝯqͣſſantis acciditmultotiēs craneū frāgi: aūt carnē cute p̄cipue maxime hoc cōtīgit qn̄ craneū ē duriꝰ ſicut ē ī corꝑibꝰ iuuenūin pueris .n. ꝓpter molliciē oſſiū ſicut apparet ad ſenſuꝫaccidit multotiēs a re cōtūdēte os frāgit̉: ſꝫ īteriꝰ plicat̉ ſicut accidit ī cute carne: qͣꝫqͣꝫ tn̄ ex re cōtūdente taliſic obuiēte accidit findi carnē cutē: ſꝫ findi craneū tn̄qꝛ ex ipſa cōtīgit multa paſſio ī carne cute ad quā ſeꝗtur vehemēs dolor ē attractiōis hūoꝝ ad locū ⁊cͣ. Idcirco dixit Aui. lꝫ findat̉ cutis: ſꝫ craneū: multotiēstn̄ ap̄atio fit ī carne cute craneū circūdāt. Si igit̉ dicas res dura difficiliꝰ patit̉ qͣꝫ mollis. Dd̓m veꝝ ē loq̄ndo de paſſiōe abſolute: tn̄ loq̄ndo de talimo paſſionis oꝫ. Eſt. enī aliꝗs modus paſſiōis in quo magis patit̉res dura qͣꝫ mollis: vnde qn̄ craneū frāgit̉: ſic cutiꝫ caro ēt patit̉ ab illa re obuiāte: caro cutis citius recipit leſionē qͣꝫ os: tn̄ opꝫ ab ipſa recipiat eandem leſioneꝫquam recipit os. Deinde cum dicit. Cum ergo occupatio ſit ī curatiōe apatis ꝑuenit̉ ad plagam fortaſſe acciditvt putre fiat os deſubtus. In iſta parte on̄dit nocumēta pn̄t cōtingere ex ignorātia talis fracture: duo facit. pͥmo on̄dit nocumētū qd̓ accidit ex ignorātia fracture abſolute ꝓpter quā negligit̉modus curatiōis eiꝰ. ſcd̓o on̄dit aliud nocumentū cōtingere ex ignorātia ẜm ſui totalitatē ẜm oēs ſui ꝑtes ſcd̓aibi. Et vt curet̉ fractura oportebit. In pͥma ꝑte on̄dit Galie. qn̄ medicus occupat̉ in curatiōe apatis qd̓ ſit ī carne cute .ſ. ponendo mollitiua reſolutiua ſicut poniturin apatibus cōſequūt̉ cōtuſionē carnis cutis peruenitur ad plagā .i: ꝑuenit medicus ad ſciſſurā oſſisdetectiōe ipſiº qͣſi ignorās os ſit fractū: vn̄ non intēditad curationē fracture oſſis detectiōe eiꝰ vt poſt apparebit: fortaſſe accidit vt putrefiatos deſubitᵈ .i. fortaſſe accidit vt fiat putre factio ſub oſſe: accidit ꝗdeꝫ putre factioſub oſſe: qꝛ ſciſſura facta a re cōtundēte. pͥmo ꝗdē vtplurimuꝫ accidit ſub oſſe accidit difruptio: aliquaꝝ venaꝝex ꝗbus hūiditas egredit̉ remanēs ſub oſſe putrefit.etiā hūiditas virꝰ ſunt ſupra os ap̄ationē cōtuſioneꝫ factā in carne cute defluūt fiſſurā ad locū ē ſuboſſe: puta ad pāniculū īmediate eſt ſub oſſe. tertio etiaꝫhumiditas ipſa ex fiſſura ipſa reſudat ex ꝑtibꝰ oſſis etꝑuenit etiā ad ipſū ex alijs ꝑtibus ꝓpter dolorem attrahit retinere īter ꝑtes oſſis fiſſuras fixas ẜm aliꝗd ẜmaliꝗd etiā defluit ad locū eſt ſub oſſe: hec aūt huiditasvirulētia non mūdificat̉ per fiſſurā oſſis: eo ē detecta vel apta: vn̄ mūdificari pōt: ēt qꝛ medicus nonītēdit ad eiꝰ mūdificationē: ſꝫ occupat̉ ſoluꝫ in curationeaptis cutis carnis oſſis: retinet̉ aūt humidū retētūin aliquo loco extra naturā: p̄cipue reſpiratiōe pͥuat̉putre fit ſicut apparet. tertio vel ſcd̓o de febribꝰ: ꝓpter putrefactionē talis hūiditatis detinetur ſub oſſe: ēt interpartes oſſis fixas accidit ꝑuenit̉ ad detectiōeꝫ fiſſure os putreſit de ſubtꝰ: qꝛ .ſ. ex ſub̓a oſſis putreſit etiāſub oſſe fit putrefactio ſuꝑ pāniculū ꝗdr̄ dura mater quieſt īmediate ſub oſſe. Nota aūt Aui. dicit fortaſſe autex loquēdi quē ſeruāt auctores multotiēs: moduseoꝝ eſt multotiēs vt vtant̉ hoc v̓bo fortaſſe in affirmatiōis ipſoꝝ de re aliqͣ. Aut dixit fortaſſe: qꝛ illd̓ vt ī pluribus accidit: qꝛ tn̄ eſt īpol̓e ꝗn ſine īciſione cutis carDinus ſuꝑ fen ⁊c̄. Auic̄.