Muſica

22

ſcortum in riualis domo eſſet clauſum: atqꝫ ille furēsvellet domum amburere. cumqꝫ pythagoras ſtellarum curſus (vt ei mos nocturnus) inſpiceret: vbi intellexit ſono phrigij modi incitatum multis amicorūadmonitionibus a facinore noluiſſe deſiſtere: mutarimodum precepit atqꝫ ita furentis animum adoleſcentis ad ſtatum mentis pacatiſſime temperauit. Quodſcilicet. Mar. Tullius commemorat in eo libro: quemde conſilijs ſuis compoſuit: aliter quidem: ſed hoc modo. Sed vt aliqua ſimilitudine adductus maximis minima conferam: vt cum vinolenti adoleſcentes tibiarum etiam cantu (vt ſit) inſtincti mulieris pudice fores frangerent: admonuiſſe tibicinam vt ſpondeumcaneret: Pythagoras dicitur. Quod cuꝫ illa feciſſettarditate modorum ⁊ grauitate canentis illorum furentem petulantiam conſedaſſe. Sed vt ſimilia breuiter exempla coquiram. Terꝑander: atqꝫ Arion Methimneus leſbios: atqꝫ iones grauiſſimis morbis cātus eripuere preſidio. hiſmenias vero Thebanꝰ boetiorum pluribus: quos ſciatici doloris tormenta vexahant: modis cunctas fertur abſterſiſſe moleſtias. Sꝫetiam Empedocles cum eius hoſpitem quidam gladio furibundus inuaderet. ꝙ eius ille patrem accuſatione damnaſſet: inflexiſſe modum dicitur canendi:itaqꝫ adoleſcentis iracundiam temperaſſe. In tantuꝫvero priſce philoſophie ſtudijs vis muſice artis innotuit: vt pythagorici cum diurnas in ſomno reſoluerētcuras. quibuſdam cantilenis vterentur: vt eis lenis ⁊quietus ſopor irreperet. Itaqꝫ experecti alijs quibuſdam modis ſtuporem ſomni confuſionemqꝫ purgabant. Id nimirum ſcientes: ꝙ tota noſtre anime corporiſqꝫ compago muſica coniuncta ſit. Nam vt ſeſecorporis affectus habet: ita etiam pulſus cordis motibus incitantur. Quod ſcilicet Democritus Hypocrati medico tradidiſſe fertur: cum eum quaſi inſanumcunctis Democriti ciuibus id opinantibus ī cuſtodiamedendi cauſa viſeret. Sed quorſum iſta. Quia nondubitari: quin noſtre anime ⁊ corporis ſtatus eiſdemquodammodo proportionibus videatur eſſe compoſitus: quibus armonicas modulatiōes poſterior diſputatio coniungi copulariqꝫ monſtrabit. Inde eſt enimꝙ infantes quoqꝫ Cantilena Dulcis oblectat. Aliquidvero aſperum: atqꝫ immite ab audiēdi voluptate ſuſpendit. Nimirum id etiam omnis etas patitur: omniſqꝫ ſexus. Que licꝫ ſitis actibus diſtributa ſint: vna tamen Muſice delectatione coniuncta ſunt. Quid enimſit: cum in fletibus luctus ipſos modulantur dolentesQuod maxime muliebre eſt: vt cum cantico quodamdulcior fiat cauſa flendi. Id vero etiam fuit antiquisin morem: vt cantus tibie luctibus preiret. Teſtis eſtPapinius Statius hoc verſu. Cornu graue mugitadunco tibia: cui teneros ſuetum producere manes. ⁊qui ſuauiter canere non poteſt: ſibi tamen aliquid canit: non quod eum aliqua voluptate afficiat id quodcanit: ſed ꝙ quandam inſitam dulcedinem ex animoproferentes quoquomodo proferant: declectantur.Nonne etiam illud manifeſtum eſt: in bellum pugnātium animos tubarum carmine accendi. Quod ſi veriſimile eſt ab animi pacato ſtatu quemqͣꝫ ad furoreꝫatqꝫ iracundiam poſſe proferri. Non eſt dubium. ꝙconturbate mentis iracundiam: vel nimiam cupiditatatem modeſtior modus poſſit aſtrīgere. Quid ꝙ cūaliquis cantilenam libentius auribus atqꝫ animo capit ad illud etiam non ſponte conuertitur: vt motumquoqꝫ aliquem ſimilem audite cantilene corpus effin

gat: ⁊ ꝙ omnino aliquod melos auditum ſibi memoranimus ipſe decerpat. Ut ex his omnibus perſpicue:nec dubitanter appareat ita quidem nobis muſicamnaturaliter eſſe coniunctam: vt ea ne ſi velimus quidem: carere poſſimus. Quocirca intendenda vis mētis eſt: vt id quod natura eſt inſitum. Scientia quoqꝫpoſſit comprehenſum teneri. Sicut enim in viſu quoqꝫ non ſufficit eruditis colores formaſqꝫ conſpicere:niſi etiam que ſit horum proprietas: inueſtigauerint.Sic non ſufficit cantilenis muſicis delectari: niſi etiaꝫquali inter ſe coniuncte ſint vocum proportiōe diſcat̉.¶ Tres eſſe Muſicas: in quo de vi Muſice narratur.Capitulum. ij.Rincipio igitur de Muſica diſſerenti illudinterim dicendum videtur: quot Muſicegenera ab eius ſtudioſis comprehenſa eſſenouerimus. Sunt autem tria. Et prima ꝗdem mundana eſt. Secunda vero humana. Tertia que in quibuſdam conſtituta eſt inſtrumētis: vt in Cythara vel tibijs: ceteriſqꝫ que cātilene famulantur. Et primuꝫ ea que eſt mundana: in his maxime perſpicienda eſt: que in ipſo celo vel cōꝑage elementorum: vel temporum varietate viſuntur. Quienim fieri poteſt: vt tam velox celi machina tacito ſilētiqꝫ curſu moueatur. Et ſi ad noſtras aures ſonus illenon peruenit. Quod multis fieri de cauſis neceſſe eſtnon poterit tamen motus tam velociſſimus vti magnorum corporum nullos omnino ſonos ciere: cum p̄ſertim tanta ſint ſtellarum curſus coaptatione coniūcti: vt nihil eque comꝑaginatum: nihil ita commixtuꝫintelligi poſſit. Namqꝫ alij excelſiores: alij inferioresferuntur: atqꝫ ita omnes equali incitatiōe voluunturvt per diſpares inequalitates ratus curſuum ordo ducatur. Unde non poteſt ab hac celeſti vertigine ratuſordo modulationis abſiſtere. Iam vero quatuor elementorum diuerſitates contrariaſqꝫ potentias: niſi q̄dam armonia coniungeret. qui fieri poſſet: vt in vnucorpus ac machinam conuenirent. Sed hec omnis diuerſitas ita ⁊ temporum varietatem parit ⁊ fructuūvt tamen vnuꝫ anni corpus efficiat. Unde ſi quid horum: que tantam varietatem rebus miniſtrant: animo ⁊ cogitatione diſcerpas: cuncta pereant: nec (vtita dicam) conſonum quicqͣꝫ ſeruent. Et vt in grauibus cordis hic vocis modus eſt: vt non ad taciturnitatem grauitas vſqꝫ deſcendat: atqꝫ in acutis ille cuſtoditur acuminis modus: ne nerui nimium tenſi vocistenuitate rumpantur: ſed totum ſibi ſit conſentaneūatqꝫ conueniens. Ita etiam in mundi Muſica peruidemus nihil ita eſſe nimium poſſe: vt alteruꝫ proprianimietate diſſoluat. Uerum quicquid illud ē: aut ſuoſaffert fructus: aut alijs auxiliatur: vt afferant. Namquod conſtringit hiems: ver laxat: torret eſtas maturat autumnus: temporaqꝫ viciſſim vel ipſa ſuos afferunt fructus vel alijs vt afferant ſubminiſtrant. Deꝗbꝰ poſterius ſtudioſius diſputandū eſt. Hūanā v̓omuſicā ꝗſꝗs in ſeſe ipſum deſcendit: intelligit. Quidē .n. ꝙ illam īcorporeā rōnis viuacitatem corpori miſceat: niſi q̄dam coaptatio: ⁊ veluti grauium leuiumqꝫ vocū qͣſi vnā cōſonantiam efficiens temperatioQuid eſt autem aliud ꝙ ipſius inter ſe partes anīeꝯiūgat: que (vt Ariſtoteli placet) ex ratiōabili irrationabiliqꝫ coniuncta eſt. Quid vero ꝙ corporis elemēta permiſceat: aut partes ſibimet rata coaptatione