¶ Titulus.XV.
De pulcritudine.§. j.in ꝑticulari dicit Alber. vbi ſupͣ ꝙ hec in tribꝰ cōſiſtitſcꝫ in debita corporis quātitate ⁊ qͣlitate. In elegantimembroꝝ diſpōne ⁊ ꝓportione. In coloris venuſtate.¶ Cōueniēs qͣntitas corporis eiꝰ pōt ꝓbari a quātitate corporis filij ſui. qd̓ tanꝙͣ ꝑfectiſſimū in ſuis naturalibus debitiſſimā habuit qͣntitatē. Corpus em̄ filūjformat̉ a corpore generātis. ita ꝙ de tali tale. ⁊ de tanto tantū. niſi error aut impotentia impediat. vel ꝑ viāaccidētis alit̓ fiat. Sed naturalit̓ magnꝰ magnum. etꝑuus ꝑuū. ⁊ tātus tantū. Cū gͦ filius habuerit in ſummo debitā qͣntitatē. ⁊ mr̄ eius v̓go habuit debitā qͣntitatē ꝯuenientē femīe. Et ita credimꝰ. Idē de qͣlitatedicētes. Modi qͣlitatis ſunt qͥnqꝫ .ſ. groſſities nimia etextenuata matiēs. Syntheſis ſqualiditas et eqͣlitasPinguēdo cauſat̉ ex frigiditate ⁊ humiditate. Squaliditas ex caliditate ⁊ frigiditate. Extenuata matiesex caliditate ⁊ ſiccitate. Syntheẜ ex frigiditate ⁊ ſiccitate. Eqͣlitas ex oīm humorū eqͣlitate cuiuſmodi credimus fuiſſe corpꝰ btē v̓ginis. ¶ De mēbroꝝ diſpōne⁊ ꝓportione idē dicimꝰ .ſ. ꝙ fuit cōgruētiſſima. qd̓ probatur ex ꝑte generati. In formatiōe em̄ corporis a generāte. ſic format̉ totū a toto. qd̓ a qͣlibꝫ ꝑte generātisfit formatio. vn̄ int̓ generantē ⁊ genitū naturalit̓ ⁊ regulariter ſinguloꝝ mēbrorū adinuicē eſt ſimilatio informa ⁊ figura. niſi ꝑ viā accidētis impediat̉. In corpore aūt dn̄ico formādo nullū potuit intercidere impedimentū. cū ſpūſſctūs formator extiterit. ⁊ id̓o mēbra illius corporis fuerūt elegātiſſime diſpoſitionis ⁊cōgruētiſſime ꝓportionis. ita ꝙ oculi nō fuerūt nimisgrandes vel ꝑui reſpectu alioꝝ mēbroꝝ. Sil̓r aures gene os brachia manus tibie ⁊ hmōi alia. ſꝫ ſingula erātomnibꝰ alijs correſpōdētia. Et idē dicēdū de mēbroꝝꝓportione btē v̓ginis matris eius. ¶ De colore ſciēdūꝙ triplex ē coloris diuerſitas in corpore humano. Ircute. In capillis. In oculis. Et de colore in cute videt̉ꝙ fuerit mixtus ex albo et rubeo. qꝛ ſicut autores medicine dicūt. In cute color ab interioribꝰ. duobꝰ accidit modis. Aut ex abundātia. aut ex eqͣlitate humoꝝIlle eſt ex eqͣlitate. qͥ eſt cōpoſitꝰ ex albedine ⁊ ex rubore. Alij colores ex ineqͣlitate. Sed nobilior eſt color q̄ꝓcedit ex eqͣlitate humoꝝ. gͦ color in ea fuit ex albo etrubeo. Et qꝛ iſta pn̄t reduci ſignificatiue ad pulcritudinē aīe. ideo aliqͣntulū diffuſius dicemꝰ ẜm illud. Tota es pulcra .ſ. in anima ⁊ corpore ⁊ macula nō eſt in tePulcritudo em̄ atteſtat̉ nobilitati ⁊ ꝑfectioni ꝯplexionis. Un̄ cū additione gr̄e q̄ fuit in ſummo in Maria.ꝑfectius oꝑabat̉. Dicit gͦ Alber. vbi ſupͣ. ꝙ ſex ſunt colores cutis. Primꝰ ex albedine ⁊ rubedine cōpoſitus.Scd̓s niger. Terciꝰ citrinꝰ. Quartꝰ glaucus. Quintus ſolus albus. Sextꝰ ſolus rubeus. Ille autē qui eſtcōpoſitꝰ ex rubore ⁊ albedine vt dicit Iohāniciꝰ eſt abeqͣlitate ꝓcedens. Oēs autē alij ex ineqͣlitate ꝓcedunthumoꝝ. Un̄ primꝰ .ſ. ex albo ⁊ rubeo eſt nobiliſſimus⁊ corpori eucrathico .i. bene diſpoſito det̓minat̉. Et aGalieno in tꝑata ꝯplexione poſitꝰ. Dic̄ em̄ in Tegni.ꝙ corpꝰ eūcrathicū eſt ex albo ⁊ rubeo mixtū. Et ſil̓r acōſtantino in pantegni. Et hunc cōcedimꝰ in corporebeatiſſime v̓ginis fuiſſe. Et licet color niger ſit magisvſui cōgruus alteri ad videndū. nō tn̄ eſt magis determinatꝰ corpori eucraticho ad habendū. Color em̄ corporis eſt pͥncipalit̓ ad corpus ꝓpriū venuſtandū. ⁊ ſuācōplexionē oſtēdendū. Itē cū viſus delectet̉ in pulcro⁊ luce ꝓportionabili. deiectabilior ⁊ delitioſior ad videndū lumē ſi eſt color albus mixtꝰ cū rubore. qͣꝫ nigredo. Nec obſtat etiā ꝙ colores extremi ſunt magis ſenſitiui. Illa em̄ p̄eminētia ſunt reſpectu alterius videntis. iſta autē reſpectu habentis. Natura aūt. vt dicitph̓s magis intēdit ſibi niſi ſit ebria. Et ideo color corporis magis debet determinari ẜm congruentiam ſui
ſubiecti. qͣꝫ reſpectu alieni. vn̄ et de xp̄o filio v̓ginis dr̄Canti. iij. Dilectus meꝰ candidus ⁊ rubicūdus. Et inaīa quidē color candidus deſignat puritatē ẜm docto.Rubeus autē charitatē. Que v̓tutes puritas ⁊ charitas fuerūt in v̓gine in ſummo. Ea em̄ puritate nituit.qͣ maior ſub deo nequeat reperiri ẜm Anſel. ſcꝫ in humana natura. Nā filius eius deꝰ erat. et ideo maior ineo. qꝛ nec originale. de charitate dicit Hiero. Totamincanduerat eā diuinꝰ ⁊ ardor cōtinuus in ea. ⁊ ebrietas ꝑfuſi amoris. Ignis aūt coloris rubei eſt. ⁊ ebrietas rubeū facit ⁊cͣ. ¶ De colore capilloꝝ ſciendū. vt allegat Alber. Conſtātinꝰ in pantegni poſuit tres cauſas capilloꝝ: dicēs. Capilli caput cuſtodiunt ⁊ defendunt ⁊ honeſtāt. quibꝰ ſi careat hō maxima eſt inhoneſtas ⁊ p̄cipue in mulieribꝰ quo ad caput. Et iuxͣ hocfecit natura corpori iuuamēta ⁊ ornamēta. Cauſa autem qͣre maſculi barbeſcunt ⁊ nō femine eſt. qꝛ maſculi ſunt calidiores. in quibus fumus qͥ eſt piloꝝ naturamagis augmentat̉. quē quia natura nō ſufficit expellere. expellit ꝑ duo loca ꝑ caput ⁊ barbam. vnde fit vt femine calidiſſime barbeſcere videantur. et ecōuerſo inmaſculis frigidis. vn̄ nō barbeſcunt eunnchi. qꝛ ꝑdiderunt mēbra calidiora. Pili gͦ iſti facti ſunt a naturavt eſſent iuuamēta ⁊ ornamenta. Et ex hoc ptꝫ ꝙ tresſunt cauſe piloꝝ. Expulſio ſuꝑfluitatis fumoſe in natura. ⁊ defenſio a calore ⁊ frigore. ⁊ ornatꝰ capitis. Secundū autē auctores medicine. qͣtuor ſunt colores capilloꝝ ſcꝫ niger. rubeus. glaucus. canities. Cum autēglaucus cōſtet ex humore abundāte melancolico. Canities autē ex nimia defectione naturalis caloris. ⁊ exeffectu putridi fleumatis. qd̓ plurimuꝫ fit in ſenibꝰ dehis duobꝰ non fit queſtio ſꝫ tm̄ de nigro ⁊ rubeo. Namvidet̉ ꝙ capilli ad on̄dendū meliore cōplexionē corporis. debeant eſſe magis rubei ꝙͣ nigri. qꝛ dicit GalienꝰRubedo atteſtat̉ ſanguini. nigredo autē melancolice vel colerice complexioni. Ergo cū nobilior ſit complexio ſanguinea. qͣꝫ colerica. color atteſtās ſanguiniſcꝫ rubeus. nobilior erit ꝙͣ atteſtans colerice vt niger.Ergo nobilior erit rubedo ꝙͣnigredo. ⁊ ſic in nobiliori corpore erit rubedo. Et ſic concludit ẜm Gal̓. ꝙ inoptimo cōplexionato cerebro. capilli debēt eſſe rubei.Econtra videt̉ ꝙ in corpore eucrathico .i. optime complexionato. capilli potius debēt eſſe nigri ꝙ rubei. Etprimo ꝙͣtū ad vtilitatē capilloꝝ. q̄ eſt expulſio fumoſeſuꝑfluitatis iuuatiua. Quecunqꝫ aūt ſuꝑfluitas magis eſt nociua: illiꝰ expulſio magis iuuatiua. Sed colericum incēſuꝫ. ⁊ ſanguineū aduſtū magis eſt nociuū. ꝙͣſanguis nō aduſtꝰ. gͦ magis eſt iuuatiua huiꝰ expulſioꝙͣ illius. Sed ad iſtius expulſionē ſequit̉ generatio capilloꝝ nigroꝝ nō rubeoꝝ. gͦ ꝙͣtū ad illā cauſam corpꝰeu cratichū. magis debꝫ hr̄e capillos nigros ꝙͣ rubeosSimil̓r ꝙͣtū ad defenſionē. Capilli em̄ nigri fortioresſunt ꝙͣ rubei. Simil̓r qͣꝫtū ad ornamentū pulcrior eſtem̄ ⁊ aptior ꝓportio extremi ad extremū ꝙͣ medij ad extremū: Oppoſita em̄ circa ſe poſita magis eluceſcunt.ergo ſuppoſito colore albi ⁊ rubei in cute. magꝭ venuſtat in capillis nigredo. qͣꝫ albedo vel rubedo. Itemꝙͣtū ad ſignatū rubedo atteſtat̉ mobilitati ⁊ infidelitati. Nigredo ſtabilitati ⁊ firmitati. qꝛ rn̄det elemento qd̓ eſt terra. Unde ⁊ Conſtātinus doctor in medicina. de equali cōplexione et ſignificatione eius dicit. ꝙcorpus equale neqꝫ eſt multū macidū neqꝫ pingue. Color autē eius int̓ albū ⁊ rubeū medius. Pili aūt in infantia rufi. in pueritia ⁊ iuuentute nigri. Et ſic eſſe vr̄cōtrarietas inter Galienū ⁊ Conſtātinum de colorecapilloꝝ in corpore equali. quia Galienꝰ dicit eſſe rubeum. Conſtātinus nigꝝ. ſimil̓r int̓ illos qui loquunt̉de corporis pulcritudine. diuerſa ſentiūt de colore capilloꝝ vnꝰ em̄ dicit. Femineū plene ſi vis formare decorem. Crinibꝰ irrutilet nitet auꝝ. Uult dicere. ꝙ capilli debēt eſſe aurei coloris qͥ tēdit in rubeū. ¶ Alter