¶ Capitulū.IIII.

minus vſus vel vſufructus. Tercia diuiſio dominū ē.qꝛ dn̄ium merū hꝫ multos modos diſtīctos. qꝛ quoddam eſt ſuperiꝰ ⁊ īmediatū quoddā altum. quoddambaſſum. quoddā vtile. quoddā directuꝫ: et ſic de alijs.Et ideo ſciendū. ꝙ licet eiuſdem rei nō poſſint eſſe ſimul plures dn̄i ſimul quilibet inſolidū ẜm eundē modum ⁊ eandē rōnem dn̄ij. vt in p̄dicto. c. licet. ⁊. l. predicta: poſſideri tn̄ ẜm diuerſos modos dn̄ij ⁊ diuerſa iura: vniꝰ ⁊ eiuſdē rei pn̄t eſſe plures dn̄i ⁊ diſtincti. Sic̄eiuſdeꝫ campi. ruſticus hꝫ dn̄ium vtile: burgenſis habet ibi dominiū directū. Miles dominiū baſſuꝫ. Rexdominiū altū. ¶ Sextus ⁊ vltimꝰ terminꝰ declarādꝰ ēius. Et qꝛ dn̄ium addit ſolum ſupͣ ius ſuꝑioritatem.Ideo pōt ius deſcribi eadē rōne. ſic̄ ⁊ dn̄ium: demptailla ꝑte de ſuꝑioritate. vel ſic poſſumꝰ deſcribere ius. ꝙeſt ptās exercendi aliquē actu circa rem licite. Undeſi licite poſſum vendē libꝝ habeo ius in venditōne libri ſi licite poſſuꝫ lege̓ ⁊ ſtudere in libro: habeo ius inlectōne libri. Et ſic general̓r ꝯcludendo quantuꝫ habeo de ptāte licita circa rem: tantū habeo de iure ⁊ circa ipſaꝫ rem. Et ꝙ hͦ ſit verū ſic declarat̉. Sō circa aliquam rem nō hꝫ niſi duplex poſſe .ſ. poſſe fctī quo ſcilicet aliquis pōt vti aliqͣ re defacto licite vel illicite: etpoſſe iuris. q .ſ. pōt vti aliqͣ re licite. Sꝫ poſſe ſoliꝰ facti non dr̄ poſſe iuris. Poſſe igit̉ licite hͦ eſt poſſe iurisEſt tn̄ ſciendū ꝙ nomen cōe pluribꝰ ẜm rem: ẜm modum qͦ coīter accipit̉: retinet ſibi nomen ꝓprium ꝯtraalia. ſicut p̄ſcientia q̄ eſt coīs noticia approbatōis bonoꝝ ⁊ reprobatōis maloꝝ. vt pꝫ ad Ro. viij. Quos p̄ſciuit hos ⁊ p̄deſtinauit: retinet tn̄ ſibi nomē ẜm cōeꝫacceptōeꝫ ꝓpriū ⁊ diſtinctū ꝯtra p̄deſtinatiōeꝫ. vnde ⁊mali dicunt̉ p̄ſciti: nō boni. Sic in ꝓpoſito. poſſe factilicet ſit cōe licite et illicite vtenti quilibet em̄ defactovtitur ſiue licite ſiue illicite vtat̉. tn̄ ẜm cōem acceptioneꝫ dicimꝰ poſſe facti. ꝯtra poſſe iuris: dicēdo iſte poteſt defacto. qui .ſ. pōt exercere aliquē actū illicite. Ille aūt dr̄ poſſe de iure. qͥ pōt licite exercere aliquē actūpatet gͦ ꝙ ius n̄ dicit aliud: niſi ptāteꝫ exercendi liciteactū circa aliquā rem. Et hoc etiā dicit Aug. in li. demendacio ſic inquiens. faciat hō ꝓ tꝑali ſalute hominum qd̓ pōt. Cum aūt ad hͦ ventū fuerit. vt tali ſalutiniſi peccando ꝯſulere nō poſſint: iam ſe exiſtimet nonhabere qd̓ faciat. xxij. q. ij. faciat. Un̄ ⁊ iuriſte dicunt.Illud poſſumꝰ. qd̓ de iure poſſumꝰ.Declaratis di.§. vij.ctis terminis. eſt modo videndum de diuerſis modishabendi ius in aliqͣ re. Et pōt attendi hec diuerſitasex parte triū .ſ. ex parte rei habite. ex parte habentis. ⁊ex parte modi habendi. Et ex parte quideꝫ rei habiteqꝛ aliqn̄ aliquis hꝫ ius in aliqua re ꝙͣtum ad ꝓprietatem ⁊ nō ꝙͣtum ad vſum. ſicut ſi locaui tibi domū adannum: habeo quidem ius in domo in ꝓprietate: ſednō in vſu ꝑ illum annū. qn̄qꝫ quis habet ius in vſu etnō in ꝓprietate. ſicut tu qui ꝯduxiſti illam domū habes ius in vſu ſed nō in ꝓprietate. ⁊ qꝛ eiuſdem rei poſſunt eſſe diuerſi vſus ⁊ diuerſi modi alienandi. cōtingit in aliqua re haberi ius qͣꝫtum ad vnum vſum: ⁊ nōꝙͣtum ad aliū: ſicut placet dn̄o rei ꝯcedere. Un̄ concedit̉ aliqn̄ alicui ꝙ poſſit inhabitare ſolum domū aliqn̄ ꝙ poſſit inhabitare ⁊ locare. qn̄qꝫ qͥs hꝫ ius vtroqꝫmō .ſ. in ꝓprietate et in vſu. Ille aūt dr̄ ſimpl̓r hr̄e iusin aliqͣ re. qͥ pōt licite illa re vti. ꝙͣtum ad omnē vſumqͥ natꝰ eſt eē circarē illā. ¶ Scd̓o ꝯtingit diuerſitasex ꝑte hn̄tium reꝫ. qꝛ qn̄qꝫ habēs ius in aliqͣ re eſt ꝑſona ſingularis. ⁊ tūc dicit̉ hr̄e ius in ꝓprio. qn̄qꝫ v̓o eſtꝯmunitas. ſicut monaſteriū hꝫ ius in rebꝰ monaſterij.nō aliqͣ ꝑſona ſingularis. niſi inqͣꝫtum eſt ꝑs coītatis.⁊ qꝛ duplex eſt coītas. quedā ordinata ꝑ ſe. quedā ordinata ꝑ accidēs. Per accidēs eſt vt coītas mercatorum mutuo ꝯuenientiū ad mercandū ſimul ⁊ haben-

tium lucrū ⁊ damnū in ꝯmuni. Per ſe aūt coītas eſt.vt coītas eccleſie vel religionis. que hꝫ bona in ꝯmuniAdhuc ꝯtingit diuerſitas ex parte iſtoꝝ. Naꝫ qn̄ eſtcoītas ꝑ accidens ordinata tūc coītas hꝫ ius per accidens in talibꝰ bonis. ꝑſone aūt coītatis ꝑ ſe. Sed qn̄eſt coītas ordinata ꝑ ſe. tunc ipſa coītas hꝫ ius ꝑ ſe inhoīs. ſic̄ eccl̓a vl̓ mōaſteriū. Sꝫ ꝑſone illiꝰ cōitatꝭ: hn̄tius ꝑ accidēs. inqͣtū ſt̓ ꝑtes coītatꝭ. ⁊ iō nō pn̄t agē addiuiſioneꝫ. ¶ Tercio mō ꝯtingit diu̓ſitas ex ꝑte modi habendi. Nam qn̄qꝫ quis hꝫ ius in re noīe ꝓprio etꝑ ſe. ſicut dn̄s rei. qn̄qꝫ neqꝫ noīe ꝓprio neqꝫ ꝑ ſe: ſꝫ nomine alterius ⁊ ꝓ altero. ẜm qd̓ eſt ordinatum a principali dn̄o. ſicut diſpenſatio ⁊ adminiſtratio alicuiusrei ꝯceſſe ſt̓ a dn̄o ad hoc vt diſtribuat ipſam rē et diſpenſet. ⁊ talis nō dicit̉ habere ſimpl̓r ius in illa re: ſꝫpōt dici hr̄e ius diſpenſandi vel adminiſtrandi talemrem. Alio mō dicit̉ quis hr̄e ius. nō noīe ſuo: ſꝫ tm̄ proſe. Sicut cū aliquis ꝯcederet alicui domū ſuā inhabitandum. ꝙͣdiu ei placuerit: talis haberet ius in habitatōne domꝰ ꝓ ſe. nō tn̄ noīe ꝓprio: ſꝫ noīe dn̄i principalis. qꝛ ius remanet penes principalem dominū principaliter. Et ſic patet ꝙ dn̄ium rerū viuentiū in coītate ꝑ ſe ordinate reſidet apud coītatem ipſam. principaliter apud p̄latū. ſicut apud āminiſtratorē ⁊ diſpēſatorem. apud quēlibet monachū ſicut apud eum cuidebet̉ ſuſtentatio vite de dictis bonis.Quantum ad.§. viij.tercium principale huiꝰ tercij articuli aduertendi. q̄cum res ſint ſub duplici differentia. quia quedaꝫ ſūtſunt q̄ nō vſu ꝯſumunt̉. ſicut domꝰ. equus ⁊ huiuſmodi. Alie que vſu ꝯſumunt̉. vt panis. vinū et hmōi. hicnō q̄ritur de his q̄ vſu ꝯſumunt̉. qꝛ de his in ſequēti articulo aget̉. Sed de his tm̄ q̄ vſu nō ꝯſumunt̉. Et querimus de vſu licito. Cum gͦ querit̉. vtruꝫ vſus taliumpoſſit ſeꝑari a iure. Rn̄. ꝙ hec qō pōt habere dupliceꝫintellectum. Uno modo vt intelligat̉. vtrū poſſit ſeparari a iure vtendi. Alio mō vt intelligit̉ vtꝝ poſſitſeꝑari a iure in re. Et hͦ etiā pōt intelligi dupl̓r. quiaaut a iure in re ſimpl̓r: aut a iure in re. ẜm qͥd ſalti. Ettūc rn̄dendo ad qōnem: ponunt̉ directe tres ꝯcluſiones ⁊ ꝓbant̉ efficaciter ¶ Prima eſt. ꝙ vſus licitꝰ nonpōt ſeꝑari a iure vtendi. Et hͦ ꝓbat̉ auctoritate ⁊ ratione. Auctoritate quidē nō ſolum huiꝰ ꝯſtitutionisIo. xxij. Quia quorūdaꝫ. Sꝫ etiam Aug. Dicit enimad macedoniū ⁊ habet̉. xiiij. q. iiij. Quid dicā. hoc certe alienum nō eſt. qd̓ iure poſſidet̉. Hoc aūt iure qd̓ iuſte: et hoc iuſte qd̓ bene. De primo gͦ ad vltimū qd̓ bn̄poſſidet̉. iure poſſidet̉. Et Iſido. diſ. j. Ius generaleꝙ ius dr̄ eo ꝙ iuſtū. Un̄ oīs actꝰ iuſtꝰ eſt iurꝭ. qꝛ ius dictum eſt eo ꝙ iuſtū. Uſus aūt eſt quidā actꝰ: et ſi licitus eſt: vſus eſt actꝰ iuſtꝰ. Om̄is gͦ vſus licitꝰ: ē cū iurevtēdi. Iſtā rōneꝫ tangit Io. in ꝯſtitu. Cū inter nonnullos. Dicit em̄ ſic. Dicere ꝙ xp̄c et apl̓i in rebꝰ quibꝰvſi fuerūt. nō habuerūt niſi ſimplicē vſum facti. ꝯuincit actus eorum fuiſſe nō iuſtos: et ꝑ conſequens iniuſtos. quia negatio in ſubiecto apto nato. infert priuationem. ſicut nō viſio in oculo: infert cecitatem. Probatur idem ⁊ rōne ꝑ locum a diffinitōne ſic. Impoſſibile eſt vſum eſſe licitū ſine facultate licite vtendi. ſicut impoſſibile eſt loqui grāmatice ſine facultate loquendi grammatice. Sed facultas licite vtendi: nonpoteſt eſſe ſine iure vtendi. quod probatur ex eo quoddictum eſt ſupͣ ſcilicet ꝙ ius eſt facultas ſeu poteſtaslicite exercendi aliqueꝫ actum. Sed impoſſibile eſt etꝯtraditioneꝫ implicat diffinitionem eſſe ſine diffinito: ergo impoſſibile eſt vſum licitum ſine iure vtendi.ponit plures alias ratōnes cauſa breuitatis omiſſas.¶ Secunda ꝯcluſio ꝙ vſus licitus poteſt ſeparari aiure in re ſimpliciter. Et hͨ concluſio breuiter ſic probatur. Ille qui poteſt habere licituꝫ vſum alicuiꝰ rei.