.VII.Capitulum

ab alio mouet̉. hoc ē neceſſe inueniri ꝙ remoto pͥmomouēte vl̓ ceſſante a motione nullū alioꝝ mouebitneqꝫ mouebit̉. qꝛ primū ē cā mouēdi oībꝰ alijs. Sꝫ ſiſint mouētia ⁊ mota ꝑ ordinē in infinitū nō erit aliquod primū mouēs. ſꝫ oīa erūt quaſi media mouentia. gͦ nullū alioꝝ poterit moueri. ⁊ ſic nihil mouebtur in mūdo. Et ex his ptꝫ ex naturali rōne deum eē.Un̄ ⁊ apl̓s. Inuiſibilia dei .i. ꝑfectōnes dei. ꝑ ea quefacta ſunt a creatura mūdi intellecta ꝯſpiciūt̉. ſempiterna qͦꝫ ꝟtus eiꝰ ac diuinitas Ro. j. i. eternitas eꝰ⁊ eſſentia eiꝰ. ¶ Ꝙͣtum ad ſcd̓m .ſ. non eē plures deos vt gentiles credebāt. ſꝫ tm̄ vnū deū oſtendit̉ nonſolū ſcriptura dicēte Deut̓. vj. Audi iſrl̓. dn̄s deꝰ tuꝰvnus ē. Et apl̓s .j. Choꝝ. viij. Et ſi alijs ſint dij ml̓ti⁊ dn̄i multi. nob̓ non ē niſi vnus deꝰ. Sꝫ rōne naturali ẜm be. Tho. j. ꝯtra gētiles. c. xlij prīo ſic. Impoſſibile ē eſſe duo ſumme bona. qꝛ qd̓ ꝑ ſuꝑabundātiād̓r in vno ſolū inuenit̉. deus aut ē ſummū bonū tamẜm doctrinas ph̓oꝝ ꝙͣ ſacras ſcripturas. Und̓ dixitMoyſi Exo. xxxiij. Ego on̄dam tibi om̄e bonū. idmeip̄m. Scd̓m rōnem et̓ claꝝ ē ꝙ maximū in vno qͦqꝫ genere ē cā illoꝝ que ſunt in illo genere. Cā enimpotior ē effectu ſuo. A dn̄o aūt deo oīa hn̄t eē ⁊ rōneboni. gͦ ip̄e eſt ſummū bonū. ⁊ ꝑ ꝯn̄s vnus. Scd̓o ſicDeū eſſe qͥd ꝑfectū oīno cui nulla ꝑfectio deſit dicēoportet: cum deus ſit quo melius excogitari non p̄t.Si gͦ eſſent plures dij oporteret eſſe plura hmōi ꝑfecta. hoc aūt ē impoſſibile. Naꝫ ſi nulli eoꝝ deeſt aliqua ꝑfectio nec aliqua imꝑfectio admiſcet̉. qd̓ reqͥritur ad hoc ꝙ aliqͥd ſit ſimpl̓r ꝑfectū. non erit in quoadinuicē diſtinguant̉ ſꝫ vnū ⁊ idē erit. Si aūt vnushabeat aliquē defectum quem alius non habet nonerit ille deus. ergo impoſſibile eſt eſſe plures. Ꝙ ergo gentiles coluerunt plures vt deos. aut aliquoshoīes. Ioueꝫ. Mercuriū. Uenerem. ⁊ hmōi. aut corpora celeſtia. vt ſolem ⁊ lunā. aut elemēta vl̓ elementata. moti ſunt ex aliqua v̓tute ſuꝑeminēti. vl̓ ſpecioſitate quam inuenerūt in illis neſcientes ocl̓os erigere ad eū qui dedit eis illam v̓tutē ⁊ pulchritudinēſcꝫ dn̄m deū. Et iō ſtulti facti ſunt opinātes illa deos que creatura erāt. ⁊ aliqn̄ dyabolus in ill̓ adoꝑabatur mira. Un̄ pͣs. Oēs dij gentiū demonia dn̄s ātqͥ vnus ē celos fecit. Errauerūt alij dicētes deū vnūeſſe. ſꝫ hūc deum eſſe aīam mūdi motu .ſ. ⁊ rōne md̓mgubernātē qd̓ tenuit Uarro ſicut narrat augꝰ. vij.de ciui. dei. c. vj. ⁊ be. Tho. ſcd̓a ſcd̓e. q. lxxxxiiij. art̓. j.Sꝫ hoc eſſe falſum oſtendit̉ ex hoc. quia aīa ei cuiusē aīa cōiungit̉ ⁊ componit̉ cuꝫ eo vt forma ſb̓ſtātial̓ip̄ius rei vt homo qͥ componit̉ ex aīa ⁊ corꝑe. deꝰ aūtnon componit̉ cū aliqua materia vl̓ forma. Ꝙuis eīdeus vbiqꝫ ſit ꝑ eſſentiā. p̄ſentiā. ⁊ potētiam. nō tam̄vnit̉ rebo ſicut aīa corꝑi. vt ſit .ſ. forma ſb̓ſtātial̓ reꝝvt aīa corꝑis. Nō em̄ ſubſtātia ſua immiſcet̉ rebꝰ. cūſimpliciſſimus ſit. Un̄ augꝰ. eum ibi reprobat. Sciendū eſt aūt ꝙ in vita pn̄ti de deo ſcire nō poſſumusqͥd ē. ſꝫ tm̄ qꝛ eſt. Un̄ Iob. xxxvj. Ecce deꝰ magnꝰ vincens ſcīam noſtrā. Et Iſa. xlv. Uere tu es deꝰ abſcōditus. ¶ Scd̓s error paganoꝝ fuit circa efficientiāſeu opꝰ dei vicꝫ creationis. Circa creationē mūdi antiqui ph̓i om̄s errauerūt. quoꝝ triplex fuit ſecta magis noīatoꝝ .ſ. epicuroꝝ. platonicoꝝ. ⁊ areſtotelicorum. vt declarat be. Tho. in libro de articulis fidei.Fuit gͦ primus error epicuroꝝ qͥ dixerūt nec mūī materiā nec compoſitionē mūdi a deo eē. ſꝫ ipſuꝫmundū fuiſſe factū a caſu ex concurſu corpoꝝ indiuiſibiliū adinuicē .i. athomoꝝ. Et hͦ dicebat anax.Sꝫ hoc falſum on̄dit pͣs. dicens. Uerbo dn̄i celi firmati ſunt .i. rōne eterna que eſt in mēte diuina non acaſu. Et Sap̄. j. Creauit deus oīa vt eſſent ⁊c̄. Probat aūt creatōnem eſſe a deo ꝑ tale exempluꝫ. Si qͥs

intraret domū alicuiꝰ ⁊ in ip̄o introitu ſentiret magnum calorē. ⁊ quāto vlterius ꝓcederet tanto ſentiret maiorem calorē. Iſte ſine dubio crederet ibi eſſealiquē ignem cauſam illius caloris ꝙͣuis nō videretip̄m. Effectus .n. natural̓r manifeſtat ſuā cām. Caliditas aūt eſt effectus ignis. Sic in ꝓpoſito conſiderando mūdi diſpoſitionem videmus omēs res eē diſpōſitas ẜm varios ⁊ diuerſos gradus nobilitatis ⁊pulchritudinis. Et quāto aliqua ſunt deo ꝓpinqͥora tanto ſunt nobiliora. Un̄ videmus corꝑa celeſtiapulchriora eē ⁊ nobiliora terrenis. et ſpūs nobiliores corꝑibꝰ. Cum gͦ iſta ſint nec a ſe eſſe poſſint. qꝛ exnihilonihil fit. Creatura gͦ que ex nihilo ē ſeipſamface̓ non pōt. Oſtendūt em̄ iſta creata vnū eē actorēoīm a quo cuncta facta ſunt. ⁊ ip̄e a nullo factꝰ. et ſicveritas fidei fatet̉ in ſymbolo dicens. Credo ī deum⁊c̄. creatorē celi ⁊ terre ⁊cͣ. ¶ Fuit ſecūdus error Platonicoꝝ dicentiū deum eē creatorē mūdi. ſed feciſſecuncta ex materia p̄iacenti quēadmodū figulus fac̄diuerſa vaſa ex materia terre ſibi ꝯ̄ſuppoſita. Quodfalſuꝫ eē tenet fidei veritas. ⁊ teſtat̉ ſcriptura. ij. machabe. vij. Inquit ſancta illa mulier filio. Reſpicein celum ⁊ in terram. ⁊ in omnia que in eis ſunt. Etvide quia ex nihilo fecit ea deus ⁊ hominuꝫ genusRatio erroris illorum fuit. qꝛ voluerūt menſurarevirtutē dei ⁊ oꝑatōnem ad ſil̓itudinem v̓tutis ⁊ operationis creature. Nā cū vnūquodqꝫ agat ꝑ formāſuam et creatura ſit forma particularis ⁊ virtutis finite ⁊ determinate nō pōt agere niſi ad certā formaꝫcuius eſt cauſa. Materiā aūt ꝓducere non pōt. ſꝫ inducit formā in materia ſibi p̄ſuppoſita ab alio agēte. ſicut faber introducit formam cultelli ī ferro ſibip̄ſuppoſita tali materia ⁊ huiuſmodi. Deus auteꝫ ēforma ſuꝑnatural̓ ⁊ v̓tutis infinite. ⁊ ideo poteſt ꝓducere formam ⁊ materiam ex nihilo preſuppoſito.Unde ſicut poteſt illuminare cecū. reſuſcitare mortuum. quod natura non poteſt. ſicut ſi totus mundꝰdeficeret totum iteꝝ facere poſſet. Sap̄. xij. Subeſtem̄ tibi poſſe cum volueris. Unde Salomon Ecc̄ixviij. Qui viuit in eternū creauit omīa ſimul. Creare autē eſt ex nihilo aliquid facere. ¶ Tercius fuit error Areſtotelicoꝝ dicentium deum non habuiſſe principium ſꝫ fuiſſe ab eterno. Quem errorē elidit ſpirituſſanctus per Moyſen dicens Gene. j. Inprincipio creauit deus celum ⁊ terram. in principioſcꝫ temꝑis. Et ſi queris quando fuit illud principium. dicit magiſter in hyſto. ſcholaſticis. ꝙ a principio mundi vſqꝫ ad chriſti natiuitateꝫ fluxerūt anniquinquies mille centūnonagītaſex. Dicit autē Rabi Moyſes ꝙ his philoſophis qui poſuerunt mundum eternū accidit ſicut puero. qui mox natus poueretur in inſulam vbi nullam vnꝙͣ videret p̄gnantem mulierem vel puerum naſci. Iſte talis ſi cuꝫ diceretur ſibi quō puer concipiturꝭ. ⁊ ꝑ tēpꝰ morat̉ invtero matris. ⁊ poſtea naſcit̉ in mundo nullo modovellet credere. ſed videretur ſibi impoſſibile. qꝛ nūqͣvidit hominē naſci vtiqꝫ ſtultus. proteruus ⁊ duruseſſet ꝙ non velit credere. quia non vidit tale qͥd. Mlta em̄ ſunt que non videmus ⁊ tamen credimꝰ. Sicilli philoſophi quia non viderunt exemplum in aliqua creatura que ex toto de nouo incipiat eē putauerūt res ſemꝑ ſic fuiſſe. ⁊ ideo ſtultos appellat apoſtolus Ro. j. dicentes ſe eſſe ſapientes. ſtulti facti ſt̓.Non minus errauerunt circa opus creationis manichei heretici ponentes duo principia rerū. Unuꝫcreatorem inuiſibilium .ſ. deum. Alium viſibiliū ſcꝫdyabolum. ¶ Tercius error paganorum qui acuerunt linguas ſuas vt gladium fuit circa ꝓuidenciaꝫUbi ſciendum ẜm be. Tho. in prima parte. diſtinc.xxxix. q. ij. ꝙ Plato. vt dicit Gregorius Nazāꝫ enus