¶ Capitulum.V.

cat qͥ adorat demonē qͣꝫ qͥ adorat hereticū. gͦ ⁊cͣ. Nāadorans hereticum eſt tunc hereticus ſi adoret ip̄mcredens eſſe adorandum. Si autem adoret ipſum ꝓpter aliquod commodū temporale ſine aliquo errore fidei ī intellectu nō eſt ꝓprie hereticus. ſed iuris fictione vl̓ p̄ſumptione ſeu ſimilitudinarie. quia agitſicut male ſentiret d̓ fide. ſicut ille quē adorat. ¶ſi arguatur in contrarium ſic. Qui iudicandushereticus videtur eſſe hereticus. quia iudicium debet ſequi rei veritatem. Sed talis iudicandus ē vthereticus. Nā eccleſia nō poteſt iudicare niſi de hisque patent. Occultorum em̄ cognitor eſt deus et iudex. di. xxxiij. Erubeſcant. Sed ea que ſunt in intellectu nō poſſunt patere niſi ex factis extrinſecis viſisvel probatis ergo talis faciens talia eſt iudicandushereticꝰ. Preterea impoſſibile videtur ꝙ aliquis faciat talia .ſ. conculcando corpus chriſti et huiuſmodi. niſi male ſentiat de corpore chriſti. probatur hocquia impoſſibile eſt maliciam eſſe in volūtate quinſit error in intellectu. Nam ẜm ph̓m omnis malus ēignorans ſeu errans. Cum ergo talia facientes habeant maliciam in voluntate. ergo habent ⁊ erroreꝫin intellectu. ¶ Reſpondetur ad iſta. Ad primumDuplex eſt iudicium dei qui videt interiora hominum. qui nō poſſunt iudicare de interioribꝰ niſi perexteriora. Modo ille qui iudicat̉ vt hereticus iudicio dei eſt vere hereticus ex natura rei. Deus em̄ nullū iudicat hereticū niſi habentē errorem fidei in intellectu. Sed ille qui iudicatur hereticꝰ iudicio hominum nō oportet ꝙ ſit hereticus ex natura rei. ſedꝙ fecerit tale factum ꝑ quod appareat male ſentirede fide. ⁊ ꝑ conſequens iuris p̄ſumptione hereticꝰ reputatur. Et ſi querat̉ ſi eccleſia habet ſtatim iudicare tales qui ſic adorant demones vel baptiſāt imagines hereticos. ⁊ punire ſicut hereticos. ReſpōdeoIſtud magis pertinet ad canoniſtas ꝙͣ theologosTamē primo iudicio ſub correctione ſedis apoſtolice dicendū ꝙ nō qͣꝫtum ē ex natura rei quicqͥd ſit iuris p̄ſumptōe. Et rō pōt eſſe iſta. qꝛ qn̄cunqꝫ aliqͥs eſfectus depēdere poteſt ex duplici cā. nūqͣꝫ ex naturarei ex illo effectu poteſt iudicari p̄ciſe altera cā. Cuꝫigitur iſte effectus qui eſt adorare demonē vl̓ baptizare imaginem poteſt ꝓcedere ex duplici cā .ſ. vel credo demonem adorandū. ⁊ imaginē caꝑe ſacramentales effectus. vel quia aliquo pacto facto cum demone tacito vel expreſſo hoc facio vt facilius obtineaꝫquod volo a demone in his que nō ſunt ſupra facultatem ſuam. nō debeo ſtatim iudicare ex tali effectupreciſe alteram cauſam .ſ. ꝙ hoc faciat male ſentiēsde fide. Et ideo quādo conſtat d̓ huiuſmodi effectuvlterius inquirendū eſt de cauſa. ⁊ ſi ex errore ⁊ ꝑuerſitate fidei hoc faciat iudicandus eſt hereticus. Sꝫex alia cauſa. iudicandus ſortilegus ⁊ viliſſimus peccator. Sed dices. quomodo eccl̓ia iudicabit aliqueꝫhereticum ſi ex facto ſtatim nō poteſt iudicare curinteriora videre nō poſſit. Rn̄deo. Hereticus cognſcitur ꝑ actus ⁊ diſtinctos habitꝰ ꝑ diſtinctos actꝰ.Sicut habitus fidei cognoſcitur ꝑ actum fidei quieſt credere ⁊ confiteri ea que ſunt fidei. ⁊ habitus caſtitatis ꝑ caſte viuere. Sic eccl̓ia poteſt iudicare aliquem hereticū inquirendo ſi habet actū diſcredendi ſeu maleſentiendi de aliquo articulo fidei. Itē etiam ſi aliquem inſtruxit publice vel occulte de oppoſito articuloꝝ fidei. ⁊ alijs modis. p̄ciſe tamē ex cauſa adorationis demonis iudicare nō poteſt ex natura rei eſſe hereticū aliqueꝫ niſi prius inueſtigata cāadorationis ⁊ inuēto ꝙ hoc fecerit credens aliquoddiuinū eſſe in eo. al̓s ſi hoc feciſſet nō ꝓpter hoc. ſed vtpacto illo facto cū demone aliqͥd ab eo conſeq̄ret̉ etiudicaretur hereticus cū tamē ſit ſortilegus. nō di-

ſtingueret̉ ſortilegiū ab hereſi. cū tamen ſint diuerſeſpēs peccatoꝝ. Nō gͦ ex natuta rei talis iudicādushereticus. ⁊ ſi iuris p̄ſumptione ẜm gloſatores iurisiudicet̉. Poſſet tn̄ eccl̓ia ſtatuere valde rōnabilit̓ ꝙtalia facientes .ſ. adorantes demones vel imaginesbaptizātes. ⁊ hmōi. ⁊ ſi nō haberent errorē fidei ī intellectu vt heretici punirent̉. vtꝝ autē hoc ſit ſtatutum ꝑ aliqua iura nouerunt canoniſte. ¶ Ad ſecundū reſpondeo. ꝙ nō eſt impoſſibile ꝙ aliquis conculcet corpus xp̄i abſqꝫ hoc ꝙ male ſentiat vel ꝑuerſitatem fidei habeat de corpore chriſti. quia poteſt hocfacere ſciens ſe peccare. ⁊ credens firmiter ibi eē corpus chriſti. ⁊ ꝓpter hoc vt placeat demoni. ⁊ faciliusobtineat quod vult ab eo. Et licet omnis malus eiret. nō tamē errore intellectus qui eſt hereſis. ſed errans male ſentiens de his que ſunt fidei. ¶ Secunduꝫ quod requirit̉ ad hereſim eſt ꝙ error ſit circa eaque ſunt fidei. vel contra veritatem determinatiōiseccl̓ie in his que ꝑtinent ad fidem ⁊ bonos mores etneceſſaria ad conſecutionem vite eterne. Si enim error ſit de his que non ꝑtinent ad fidem puta ꝙ credat quis ſolem non eſſe maiorem terra. et huiuſmodi. non eſt ꝑiculoſus error. Error contra ſacraꝫ ſcripturam. contra articulos fidei. contra determinationem eccleſie in his que ꝑtinent ad fidem vel bonosmores eſt hereſis. argu. xxiiij. q. j. Hec eſt fides. Iteꝫdeterminatio dubioruꝫ circa fidem ꝑtinet principaliter ad eccleſiam. ⁊ precipue ad pontificem ſummūxp̄i vicarium Petri ſucceſſorem. vt expreſſe diciturxxiiij. q. j. Quotiens. Et contra auctoritatem eccleſie nullus doctor vel ſanctus ſuam ſententiam defendit. ẜm Tho. nec Hieroꝰ. nec Auguſt. nec alius. Sicut ergo aſſerens ꝑtinaciter contra fidē ē hereticusIta ⁊ contra determinationē eccl̓ie in his que pertinent ad fidē ⁊ neceſſaria ad ſalutem ꝑtinaciter aſſerens ē hereticus. Ipſa em̄ eccl̓ia nunꝙͣ erraſſe in fideꝓbatur. vt dicit̉. xxiiij. q. j. A recta. ⁊ alijs. c. Signanter autem dicitur. quia aſſerens determinationē eccleſie nō ſimpliciter ſed in his dumtaxat que pertinēt ad fidē ⁊ ſalutē ē hereticus. Nam in alijs cōtrarium ſentiēs nō eſt hereticus. ſicut ius non poteſt ſeparari ab vſu in rebus vſu conſumptibilibꝰ. quod determinauit ⁊ declarauit Ioh̓es .xxij. ī extrauagā. Adconditorē. Ubi dicit cōtradicētes huic ſnīe eſſe contumaces ⁊ rebelles eccleſie nō hereticos. ¶ Terciuꝫquod requirit̉ ad hereſim ē ꝙ error ſit in illo qui catholicam veritatē ē profeſſus. Si qͥs em̄ nunqͣꝫ eſſetꝓfeſſus fidē xp̄ianā. ⁊ male ſentiret de fide nō eēt ꝓprie hereticus. ſed ſimpliciter infidelis. vt iudeus etgētilis qui foris ſunt. Unde dicit Aug. de ciuit. deiꝙ vidēs dyabolus genus humanū a cultura demonū liberari hereticos mouit qui ſub vocabulo chriſtiano doctrine reſiſterēt chriſtiane. Oportet ergo ꝙerror ſit in illo qui in baptiſmo ſuſcepit fidem chriſtianam ad hoc vt ſit hereticus. ¶ Quartum quodrequiritur eſt ꝙ ſit in eo qui fide iuſcepit taliter error circa fidē ꝙ aliquam veritatē de chriſto confiteatur ꝑtinentē ad diuinitatē vel humanitatē. Si em̄nullam veritatē penitus de xp̄o confiteret̉. magis ꝓprie apoſtata ꝙͣ hereticus cēſeretur. Et ſignanter dico ꝓprie. quia large accipiēdo etiā hereticꝰ dici pōt. ⁊grauius peccat qͣꝫ hereticus. ⁊ grauius eēt puniēdꝰſi grauius puniri poſſet. Hereticus em̄ aliquam veritatē de chriſto confitetur. Apoſtata a fide non. ſicut Iulianus apoſtata. ⁊ ſic poſſunt diſtingui hereticꝰ ⁊ apoſtata. licet aliqn̄ vnū ſumat̉ ꝓ alio. ¶ Quītū quod requiritur ē vt quis talē errorem firmatavoluntate ⁊ obſtinata eligat et ꝑtinaciter ſequaturopiniones. Un̄ ẜm Hiero. hereſis ab electōne eſt dicta. Et ideo ẜm Aug. non ꝙ falſas opiniones gignit