¶ Titulus.IX.

miſit filiū ad vocādū pauperes ad cōedēdū cuꝫ eis.pͥus tn̄ ſepeliuit mortuū quē audiuit in platea iacere. vt habet̉ Thob̓. ij. Sꝫ quis ē hic qͥ ita celebret feſta vacāda diuinis ⁊ laudabimꝰ eū: cū inuenerimusNōne tota occupatio hoīm in feſtis ē circa corpusMulieres vacāt et nō paꝝ tēporis exponūt in ſe ornando ad capiēdas aīas. famuli et famule ad p̄parādū cibos accuratius ſolito. mercatores ad faciēdūſuos cōputos et ratiocinia et ſcribendū libros et literas inferioris cōditiōis hoīes ad audiēdū de palatinis vel ſpectacula vana. nulla cura filioꝝ et familie. ſed om̄es liberi dimittuntur ad faciendū mala ⁊quod cuꝫ multo labore ꝑ ebdomadā lucrati ſunt. infeſtis in tabernis ⁊ ludis nō in elemoſynis expēdūtO abuſio ꝑuerſa hoīm et iactura tēporis irrecuꝑabilis et negociuꝫ gratiſſimū demonijs. Apte de hisdixit Hier̄. Tren̄ j. c. Uiderūt eā hoſtes .i. demonesinimici peſſimi anime ſeu eccleſie ⁊ deriſerūt ſabbata ſua .i. feſta. qꝛ .ſ. nō deo ſed ſibi vacāt ventri vel demoni. ¶ Sed qͣri pōt vtrū qͥs abſtinēdo ſe a criminalibus et oꝑibus manualibꝰ per hoc ſolū ꝙ nō vacatdiuinis niſi audiendo miſſaꝫ vel nō audiēdo qꝛ nonpoteſt ſed ꝑ totū feſtū ſolatiatur ⁊ ratiocinat̉ de ocioſis peccet mortalit̓. Et videt̉ ꝙ ſic qꝛ maxime caditſub p̄cepto qd̓ eſt de intētione legiſlatoris. ſꝫ ad hocintentio latoris huiꝰ p̄cepti de ſanctificatiōe ſabbati ē vt vacetur deo. Talis aūt non vacat deo. quia ⁊ſi audit miſſaꝫ illud valde modicum ē reſpectu totius diei. et modicū pro nihilo reputat̉. de cōſe. diſ. ij.Reuera. gͦ ⁊c̄. Quod ſi veꝝ eſſꝫ durus eſſꝫ hic ſermoet multi preter ſuū credere. immo et cōmune credere damna rēt̉. Poſſet gͦ ad argumētū reſpōderidam diſtinctiōem quam ponit. b. Tho. pͥma ſcixcix. arti. ix. dicit .n. in reſponſiōe ad argu. ſcd̓m. Intētio legiſlatoris circa aliquod p̄ceptū ē de duobusvno qͥdem ad quod inducere intēdit ꝑ p̄cepta legis.⁊ hoc eſt virtꝰ. Aliud ē de quo intēdit p̄ceptū ferre.⁊ hoc ē quod inducit vel diſponit ad virtutē .ſ. actusvirtutis. Non .n. idem ē finis p̄cepti ⁊ id de quo p̄ceptū dat̉. ſicut nec in alijs rebꝰ ē idē finis et id quod ēad finē. hͨ Tho. Et hoc vr̄ poſſe dici ꝙ qͣꝫuis ītēdatlegiſlator finē p̄cepti. vt qͥd perfectius. nō tamē intēdit id ponere ſub precepto quia multitudo cui datur lex non eſt ſubito capax perfectionis ſed paulatiꝫ. Sꝫ intēdit ponere ſub p̄cepto id qd̓ diſponit adillud qd̓ faciliꝰ eſt ad obſeruādū. et ſic abſtinere aboꝑbꝰ ẜuilibꝰ ē in p̄cepto nō vacare deo ꝓ maiori ꝑtedięi tamen pctm̄ ē.uatum ad tero.§. V.um notādū ẜm Tho. ſcd̓a ſcd̓e. q. cxxij. ar. iiij. ꝙ in p̄cepto de ſanctificatione ſabbati precipitur ceſſatieoperum que ſignificatur cū dicit̉. Septimo die nōfacies opus om̄e. et ītelligit̉ de opere feruili ex eo qd̓habetur Leuit̉. xxiij. Dicit̉ autē opus ſeruile non ſolum opus peccati vt dictū eſt ſupͣ. ſꝫ etiā opus corporale quo vnus alteri ſeruit ẜm corpus. Sed ſi dicat̉opus ſeruile opus qd̓ fit ad ſeruitiū dei quia opꝰ latrie ꝑtinet ad ſeruitiū dei. ſic tale opus non prohibetur die ſabbati ſeu feſti. quia hoc ē cōtrariū fini obſeruatiōis ſabbati. hō em̄ propterea ab alijs operibus abſtinet in die ſabbati vt vacet operibꝰ ad ſeruitiū dei ꝑtinentibꝰ. et inde ē quod vt dicit̉ Ioh̓. vijCircūciſionē accipit homo in ſabbato vt nō ſoluat̉lex Moyſi. Et Math. xij. dicit̉. Sacerdotes in templo ſabbatū violāt .i. corporaliter in ſabbato operātur .ſ. faciēdo ſacrificioꝝ oꝑa ⁊ ſine crimine ſūt. Sicetiā ſacerdotes circūferentes archam dn̄i circa Iericho ſeptē diebꝰ. vn̄de et die ſabbati (vt habet̉ Ioſue. vj) Non tranſgrediebant̉ p̄ceptū de ſanctificati

one ſabbati. Similiter nullū ſpūalis actus exercitium eſt contra obſeruantiā ſabbati. puta ſi quis doceret verbo vel ſcripto. Unde ⁊ Numeri. xxviij. dic̄gloſa. ꝙ fabri ⁊ hmōi artifices ociantur die ſabbati.Lector aūt diuine legis ⁊ doctor ab opere ſuo nō deſinit. nec tn̄ cōtamināt ſabbatū. Iteꝫ oꝑa corporaliaad cultū ſpecialē dei nō ꝑtinentia intātuꝫ ſeruilia dicuntur inqͣꝫtū ꝓprie pertinent ad ſeruiētes. inqͣꝫtumv̓o ſunt cōmunia ſeruis ⁊ liberis ſeruilia nō dicūturvnde quilibet taꝫ ſeruꝰ qͣꝫ liber tenetur ī necſſarijsꝓuidere: nō tm̄ ſibi ſed etiā ꝓximo in his precipue q̄pertinent ad ſalutē corporis. ẜm illud prouer. xxiiij.Erue eos qui ducunt̉ ad mortē. Secūdario in dānereꝝ vitādo. ẜm illd̓ Deut. xxij. Nō videbis ouē et bouē fr̄is tui errātē ⁊ p̄t̓ibis. ſꝫ r̄duces fr̄i tuo. et iō opꝰcorꝑale ꝑtinēs ad ẜuādū ſalutē corꝑis ꝓpͥij n̄ violatſabbatū. Nō ē em̄ ꝯtra obſeruātiā ſabbati ꝙ aliquiſcomedat vel medicinā faciat et hmōi. quibus ſalucorꝑis cōſeruatur. et ꝓpter hoc machabei non violauerunt ſabbatū pugnātes ip̄a die ꝓ ſui defenſione.vt habet̉ .j. Machab. ij. Nec Helyas fugiens a facielezabel in die ſabbati. Propter hoc etiā dn̄s excuſalit diſcipulos ſuos qui colligebāt ſpicas ⁊ fricabātmanibꝰ in die ſabbati ꝓpter neſſitatem quā patiebātur. Similiter opus corꝑale quod ordinatur acſalutem corporalem alterius non violat ſabbatum.vn̄ Ioh̓ .vij. dixit xp̄c. Mihi indignamini quia totum hoīem ſanū feci in ſabbato. Similiter et opuscorporale quod ordinatur ad imminens periculuꝫſeu damnum rei exterioris vitādū non violat ſabbatum. Un de dn̄s dicit Math. xij. Quis ex vobis quihabeat vnaꝫ ouem et ſi ceciderit in foueam die ſabbati. nōne tenebit et leuabit eam. hec omnia ThoOportet ergo ab operibus manualibus exceptis p̄dictis abſtinere. al̓s violatur feſtum ⁊ peccat̉ mortaliter. Unde dixerunt iudei. Non eſt hic homo a deoquia ſabbatū nō cuſtodit Iohā. ix. Ꝙͣuis de xp̄o falſum dicerent. tum quia ſanando hominem non violabat ſabbatū ſicut nec faciendo medicinam. tuꝫ qꝛdominus erat ⁊ legiſlator et poterat legem ſoluere.Et ad oſtendendam grauitateꝫ peccati huius quēdam iudeum. Salphaat nomīe qui repertꝰ fuit indeſerto ligna colligere in ſabbato. de mandato domini Moyſes fecit lapidare. Prohibentur ergo vt opera ſeruilia in feſtis placita et ſententie ſeu proceſſusiudiciales. et ad penam condemnatio mortis precipue. extra eo. Omnes. ⁊. xv. q. iiij. per totum. Iteꝫ abartificijs varijs artium mechanicarum. et culturaterre. ſatione. meſſione. et vindemijs. niſi in neceſſitate. quia ſcilicet alio tempore fieri non poſſet. Itēin negociando. emendo vel vēdendo niſi pro ſua neceſſitate victualia. Dicit tamen Pe. de pal̓. in. iiij. ꝙcum nundine fiunt in aliquo loco diebus feſtis ſinprohibentur a prelatis exquo papa ſcit et tolerattalem conſuetudinē illi qui emūt vel vendunt in talibus nūdinis vidētur poſſe a mortali excuſari ſi tn̄non dimittant diuina ſaltim auditionem miſſe. Secus vbi dimittant hoc vel vbi prohibentur a prelatis. Item pertinet ad opus ſeruile prohibitum. ſcribere pro precio vt de quaterno in quaternū vel inſtrumenta cū tn̄ poſſit ſine periculo differri. Conficere aūt teſtamenta infirmorū vl̓ contractus matrimonij vbi eſt de more videtur poſſe fieri. Uidere arratiocinia et facere computū prolixum illicituꝫ eſtItē ad opus ſeruile ſpectat cū equis. afinis vel bobus deferre blada vel vina vel ligna vel mercimonia niſi neceſſitas vrgeat. Item abſtinendum eſtab itinere dietario niſi neceſſitas cogat vel aliudpiū opus inducat vt videlicet viſitatio alicuius eocleſie vel conſecutio indulgentie vel reformatio pa-