¶ Capitulū.VII.

Ego autē tanꝙͣ ſurdus nō audiebā: ⁊ ſicut mutꝰ nōaperiens os ſuū. Non dicit ego ſurdus ſꝫ tanqͣꝫ ſurdus: quia in hoc eſt v̓tus patiētie: vt audiēs ꝯtumelias tanqͣꝫ non audiret non murmuret in corde. necore cōtumelijs rn̄deat. ¶ Tercio dꝫ aliqn̄ rep̄hendiꝯtumelia in dicto vel facto. qd̓ licet omnibꝰ. Unde ⁊ſaluator ꝯtumeliatꝰ facto. cū ſcꝫ ꝑcuſſus fuit in faciēꝑcuſſorem rep̄hendit dicēs: Quid me cedis? Nec etaliā maxillā obtulit ꝑcutiendā Ioh̓. xix. Et hoc duplici rōne ẜm Thomā vbi ſupra. ¶ Prima vt audacia cōtumeliantis cōprimat̉. ẜm illud Prouer. xxvj.n̄de ſtulto iuxta ſtulticiā ſuā ne ſibi ſapiēs videat̉Non tn̄ cum eſt in furore eſt arguēdus ſꝫ ipſo ſedato.niſi vtilitas cōmunis aliud exigat. ¶ Scd̓o ne alioꝝꝓfectus impediat̉ ꝑ cōtumelias illatas. Un̄ Gregoſuꝑ Ezech̓. Quoꝝ vita in exemplo eſt poſita debentſi poſſunt detrahentiū ſibi verba cōpeſcere. ne eorump̄dicationem non audiant qui audire poterant. ⁊ inprauis moribꝰ remanētes bene viuere ꝯtemnāt.De ſatiſfactione.§. vꝓ ꝯtumelijs. Nota qd̓ dicit Umbertus in expoſitione regule ꝙ quilibet tenet̉ ad ſatiſfaciendū illi quemleſit verbo. rixando. vel cōtumeliando. ⁊ tenet̉ ad ſatiſfaciendū cito .ſ. cū poteſt. Sicut em̄ in reſtitutioneqd̓ ſine die certo debet̉. omni die debet̉. ita ⁊ hic. Un̄apl̓s ad Eph̓. iiij. dicit. Sol nō occidat ſuꝑ iracūdiāveſtrā .i. ſi cōtingat aliquē cōtumeliare ex ira anteqͣꝫtranſeat dies recōciliamini cū eo. ¶ Sed querit aliquis que ſit iſta ſatiſfactio ad quā tenet̉ ille qui v̓boalium leſit. puta cōtumeliando. vel irridendo ⁊ huſcribēs Hieronymo dicēs. Obſecro te per miſericordiā Iheſu xp̄i ſi leſi te ignoſce mihi. Scd̓a ē ꝑ corporis humiliationē. Sicut fecit Semey dauid qꝛtumeliauerat. Dicit̉ em̄. ij. Regū. xix. ꝙ Sem eyſtratus corā rege dixit ad eū. Ne reputes mihi domine iniquitatē neqꝫ memineris iniquitatuꝫ ſerui tui.Tercia eſt ꝑ obſequia: Sicut Iacob voluit muneribus placare Eſau Fratrē ſuū Ro. xij. Si eſurieritinimicus tuus ciba illū. Sed querit̉ vtrū teneat̉ qͥlibet offendēs verbo ad oēs hmōi ſatiſfactiones. Reſponſio. Sicut ledens alium in rebꝰ non tenet̉ ei niſiad certā quātitatē rei reſtituēde ẜm quātitatē danni. vel in dubio ad arbitriū boni viri. Ita ⁊ offendēsverbo non tenet̉ ad oēs hmōi ſꝫ ẜm quātitatē offenſeqd̓ ſi offenſus petit plus poteſt ſibi ſuffice̓ ſatiſfactioad arbitriū boni viri. qͣuis laudabile ſit etiam plusdebito facere ꝓ pace ꝓximoꝝ. Si tn̄ p̄latus eſſet quiexceſſiſſet in verbis corrigēdo ſubditū ex debito iuſticie nō debet petere veniā ſubdito ſꝫ domino deo. Nedum nimiū ſeruat̉ humilitas regēdi frangat̉ auctoritas. vt dicit Auguſtinꝰ in regula. Pōt eſt etiā p̄latus remittere iniuriā factā ſubdito ſuo ipſi iniurianti in ꝑſona vel verbis etiā ꝯtra voluntatē ipſius ſubditi iniuriati. arti. xij. q. j. Non dicatis. in glo. ¶ Sꝫquerit̉. Si aliquis offendit aliquē verbo in ſecreto ⁊offenſus querit ſatiſfactionem ſibi fieri in publicoNunqͥd ad hoc tenet̉ offendēs. vel ecōuerſo ſi offendat quis v̓bo in publico ⁊ offendēs vult ſatiſfacerein occulto. Nunqͥd ſatiſfaciet. Rn̄ſio ad pͥmū. Nortenet̉. niſi qd̓ fuit factū in occulto fuiſſet publicatū.ſicut fur qͥ latenter accipit nō tenet̉ publice reſtituere. Ad ſecundū dico ꝙ non ſufficit. Argumentum inPaulo apoſtolo cui cōdēnato ad carcerē nō ſuffecitocculte liberari ſꝫ publice petijt educi ⁊ dimitti. Itēſi quis cōtumeliādo dicit culpam alicuiꝰ. ⁊ offenſusnon vult reciꝑe ſatiſfactionem a ledente niſi dicat ſefuiſſe mētitū. Rn̄ſio ſi cōtumelians ſcit ſe dixiſſe ve-

rum. non tenet̉: nec ille debet hoc ab eo exigere. ſed ſiſcit vl̓ credit non eſſe verum ſꝫ falſum vel incertuꝫ. qꝛdebet etiā cum damno fame ſue dicere ſe falſum dixiſſe vel incertū aut dubiū ẜm ꝙ habet in cōſcientiaſua. poteſt cum hoc dicere aliqua alleuiātia culpamſuam: puta ꝙ audierat vel ex ira dixerat. vel tūc credebat. nunc autē non credit illud eſſe verum ſi ſic eſt.Non autem debet dicere ſe fuiſſe mentitum ſi nonfuit mentitus ſed falſum dixit. quia ſi tunc credebatmodo ſcit vel credit contrarium. Hec omnia Umbertus.¶ Capitulū ſeptimū de Rixa ⁊ bello multiplici.Ixa filia eſt ire ẜmGrego. xxxj. libro moral̓. Et ex verbis Iſioori in libro ethimologiaꝝ poteſt haberidiffinitio eius. Dicit em̄ ꝙ rixoſus eſt quaſi ritu canino dictus. Semꝑ em̄ ad contradicendū eſt paratus.iurgio delectat̉. ⁊ ꝓuocat contendentē. Tam ē vt dicit beatus Thomas ſcd̓a ſcd̓e. q. xlj. arti. j. rixa nō nominat ſimplicit̓ contentionem: ſꝫ tria que ponunt̉ inverbis Iſidori eius inordinationē declarant. primoquidem ꝓmptitudinē animi ad contendendū. quodſignat cū dicit. Semꝑ ad contradicendū paratus .ſ.ſiue alius bene ſiue male dicat aut faciat. ¶ Secundo quia ipſa contradictione delectat̉. Un̄de ſequit̉.⁊ in iurgio delectat̉. ¶ Tercio quia ip̄e alios ꝓuocatad cōtradictionē. Et ideo ſubdit. ꝓuocat contendētem. ¶ Eſt etiā rixa quoddā bellū particulare interaliquos. Unde Iacobi. iiij. Unde bella ⁊ lites in vobis. nōne ex concupiſcētijs que militant in membrisveſtris: bella .i. rixe. ⁊ litigia. Nec eſt cōtra qd̓ dictuꝫeſt .ſ. ꝙ oriatur rixa ex ira. ⁊ Iacobus dicit oriri ex cōcupiſcētijs. Nā vt dicit beatꝰ Thomas vbi ſupͣ. arti.ij. oēs paſſiones iraſcibiles ex paſſionibꝰ concupiſcibilibꝰ oriuntur. Et ſic rixa que oritur ex ira oritur excon cupiſcētia vt ex prima radice. Diſſipa gētes quebella volunt. dicit pͣs. ad dominū. pͣs. lxvij. Bellū vtdicit̉ in catholicon dicit̉ quaſi bonū ꝑ antifraſim. ſicut piſcina que caret piſce. Non em̄ eſt bonū ſꝫ malū⁊ multa mala oriunt̉ ex eo. Intantū autē poteſt eſſebonū inqͣtū non voluntarie appetit̉: ſꝫ ex neceſſitatoexercetur ad ſe defendendum debito modo. Et ideoſignanter pͣs. nō dicit. Diſſipa gētes que bella geruntMulta em̄ bella geſta ſunt a ſanctis viris dn̄o iubente ⁊ ꝓſperante. Unde ad Hebreos. .jͣancti fortesfacti ſunt in bello. caſtra verterūt exꝝ vt Ioſude quo Ecc̄i. .xlvj. Fortis in bello Iheſu naue ⁊cͣ. Sdiſſipa ait qui bella volunt que ſcꝫ bella delectabiliter ſuſcipiunt ad nocendū alijs. Ubi nota ꝙ triplexeſt bellū.Primū bellū internale ⁊ anguſtioſum.Scd̓m bellū ꝑticulare ⁊ rixoſum.Terciū bellū populare ⁊ ꝑiculoſum.De primo dicit̉.§. j.Eccleſiaſtes. iij. Tēpus belli. ⁊ tēpus pacis. Primooportet bellare cōtra vicia. ⁊ poſtea ſequit̉ pax in mēte. Et pͣs. Obumbraſti ſuꝑ caput meū in die belli. i.in tēpore quo bellaui cōtra vicia. vmbra tue gr̄e velmerito ⁊ memoria tue obſcure paſſionis ꝓtexiſti me.⁊ dediſti refrigeriū Sen̄. Habeto pacē cum hominibus: bellū cum vicijs. Hinc Grego. Sciens apoſtolnobis iam non vltra bella eſſe carnalit̓ ꝑagenda ſedanime certamine cōtra ſpūales aduerſarios deſudāda. velut magiſter milicieᶠ p̄ceptum militibꝰ ip̄i datdicēs. Induite vos armaturam dei vt poſſitis ſtareaduerſus inſidias dyaboli. xxiij. q. j. Niſi bella. Qn̄