¶ Capitulum.XI.

probauit. ⁊ ſic pōt ⁊ valet ac ſi eccl̓ia feciſſet. rōne approbationis. Quādo ergo ꝯſtat nullū eoꝝ canonice electū vt quia non a cardinalibꝰ ſꝫ ab alijs. in quocaſu loquit̉. c. Siquis ex ep̄is. di. lxxix. ⁊. c. Siqͥs pecunia. Uel ſi a cardinalibꝰ. non tn̄ a duabꝰ ꝑtibꝰ. vt īdecretali de elec. Licet. qui tali adheret vere ſciſmaticus ē. Et ꝑ concilium ꝓuidendum eſſet: cū cardinales hmōi cauſa eēnt. Al̓s ip̄i cardinales aliuꝫ canonice eligēt. ⁊ ille verus apoſtolicus erit. Et notaꝙ ex hoc ꝙ electio pape ſymoniace facta eēt a cardinalibꝰ dummodo al̓s rite caſſari nō pōt nec tolli qͥnſit verus papa. Et ſil̓r quātumcūqꝫ criminoſus ⁊ irregularis eſſet electus vt dicit glo. ſuꝑ. c. Siqͥs pecunia. Et plenius glo. in. c. j. ¶ In ſcd̓o caſu .ſ. cū conſtat vnū canonice electum⁊ poſtea alius ſe intruditſicut cornelius papa qui fabiano ſucceſſit. ⁊ poſt euꝫcanonice creatū Nouatianus quidā papam ſe fecitTunc primus ē apl̓icus verus. ⁊ alius apoſtaticꝰ antipapa ⁊ antichriſtus ſciſmaticus vere cum ſequacibus eius. Un̄ ⁊ Gratianus poſt dictum. c. Si duodi. lxxix. in. §. ſe. dicit ꝙ hoc. c. de eo non intelligēduꝫē qͥ vno ꝑ apoſtaſiam ordinato a cardinalibꝰ ⁊ religioſis clericis apoſtolice ſedis intronizat̉. etiā ſi ille apoſtaticus ita cathedram Petri violenter tenuerit vt canonica electio intra vrbem fieri nō valeat.hec ibi. Et ad hoc optime facit qd̓ dicit Cyprianꝰvij. q. j. ffactus eſt cornelius ep̄s de dei ⁊ xp̄i eius iudicio. de clericoꝝ pene oīm teſtimonio. de p̄lebis quetunc affuit ſuffragio. de ſacerdotum antiquoꝝ ⁊ bonoꝝ viroꝝ ꝯſenſu. cū nemo an̄ ſe factus eēt. cum Fabiani locus .i. cum locus Petri et gradus cathedreſacerdotalis vacaret. quo occupato ⁊ de dei voluntate atqꝫ oīm viroꝝ conſenſu firmato. quiſquis iā ep̄sfieri voluerit. foris fiat neceſſe ē. nec hꝫ eccl̓iaſticaꝫordinationē qui eccl̓ie non tenet vnitatem. quiſquisille fuerit lꝫ de ſe multū iactans ⁊ plurimū ſibi vēdicans ꝓphanus eſt. alienus ē. foris ē. ⁊ cum pꝰ primūeē non poſſit qͥſquis poſt vnū qui ſolus debet eſſe factus eſt. iam non ſecundus ille. ſꝫ nullus ē. hec ibi. etin ſe. c. idem dicit. Nouatianus ep̄s non ē qui cornelio ep̄o in eccl̓ia a xvij. ep̄is facto adulter atqꝫ extraneus ep̄s fieri a deſertoribꝰ ꝑ ambitū nitit̉. Et ꝯtratales ſic intruſos imp̄cantur multe maledictōes. dixxiij. In nomine dn̄i. Sic ſub Eugenio tercio factūeſt ſciſma tꝑe beati Bernardi. Naꝫ ip̄o Eugenio rite electo alius intruſus ē. ſꝫ meritis ⁊ laboribꝰ ip̄iusBernardi ablatum ē illud ſciſma. ⁊ remanēte eugenio in ſede. apoſtaticus ille ad nihilū redactus ē. deinde ſub Iohanne. xxij. factum ē aliud ſciſma. Namcum ip̄e Iohannes ꝑ extrauagātem ſuā declaraſſetfore hereticos qui xp̄m aſſererēt ꝑtinaciter nil poſſediſſe ī cōi et̓ mobile. cū ſit ꝯͣ euāgeliū expreſſe. vt pꝫIoh. xij. ⁊ xij. q. j. hēbat dn̄s. Quidā nūcupati fraticelli de opinione fecerūt ſciſma aſſerētes papaꝫ Iohannē hereticū cum ſucceſſoribꝰ ⁊ ſequacibꝰ eius. etfecerūt alium papā Piſis. ⁊ adhuc ꝑſeuerat illa hereſis in quibuſdā. Gręci etiam circa annū dn̄i nōgēteſimū ſciſma faciētes in hēſim etiam inciderunt deſpūſancto reprobatā extra de ſum. tri. ⁊ fi. ca. c. j. libvj. ſꝫ reducti ad vnitatē eccl̓ie ⁊ v̓itatē fidei ſb̓ eugenio. iiij. qͥ nc̄ Petri ſedē tꝫ. In tercio v̓o caſu .ſ. cū dubium ē qͥs illoꝝ duorū ſit canonice electus. puta qͥaelectio primi dicit̉ facta ꝑ metum qui cadit in cōſtāte virū. ꝙͣuis in duabꝰ ꝑtibꝰ cardinaliū. poſtmodumab eiſdē fit electio alteriꝰ ſine violētia ⁊ metu quocūqꝫ. Sicut accidit caſus circa domini Milletricentao etoginta annos. Naꝫ mortuo Gregorio. xj. cardinales debētes procederę ad electioneꝫ ſucceſſorisruerunt (vt dicitur) a romanis comminati ꝙ occiderentur ſi non eligerēt italicum aliquē. Elegerunt er

go archiepiſcopum Baren̄. qui tunc erat rome expͥmentes ei ꝙ eum eligebant ad vitandū periculū ſeufingebāt eligere. ſꝫ poſtea data oportunitate aliū libere ⁊ non coacte intēdebant eligere. Electo igiturillo qui Urbanus. vj. dictus ē. Ille (vt fert̉) dixit ꝙſi volebant eū eligē volūtarie eligeret. qꝛ intēdebatpapa eē. publicato igit̉ illo Urbano ꝓ papa ⁊ a cardinalibꝰ ip̄is adorato. ⁊ conſecrato de ꝯſenſu eorū acprincipibꝰ xp̄ianitatis hoc ꝑ eos ſignificato ꝙ canonice eēt electus. Inde ad aliquos mēſes ip̄i cardīales receſſerūt ab eo ⁊ fugientes ad ciuitate Fundenſem que ē in principio regni ibi elegerūt aliū qui dictus ē Elemens. vj. qͥ tranſtulit curiam ſuā in Aunionē. Illūqꝫ venerata ē ꝓ papa tota Francia ⁊ hſpania ⁊ Cathalonia. Alteri v̓o .ſ. Urbano adheſitobediēs Italia Alemania ⁊ Ungaria. ꝑſeuerauiqꝫ hͦ peſſimū ſciſma vltra. xxx. ānos. Cū igit̉ h̓ eētbium ⁊ ignorantia facti. quia exceptis cardinalibꝰ⁊ paucis alijs tūc pn̄tibꝰ ceteri ſcire n̄ poterāt ſi taliaſic ꝓceſſerunt vel aliter cum diuerſi diuerſimode geſta referrēt. Et ꝑtim etiam ignorātia iuris qꝛ dubium verſabat̉ apud ꝑitiſſimos vtrum fuerit tal̓ metus qͥ cadere poſſet in conſtantē virū nec ne. Ul̓ etiam quia poſt electionē habuerūt tēpus liberum adrecedēdum. ⁊ non fecerūt qͣꝫcitius. Sꝫ ecōtrario perſigna exp̄ſſa oſtēderunt voluntarie ⁊ libere factā electionem. Ignorantia aūt facti cum ꝓbabilis eſt excuſat. ſicut excuſatur Iacob cognoſcēs Lyam nonvxorem ſuam ꝓ Rachele vxore ſua. quod etiam exp̄ſſe dicit̉ .jͣ. q. iiij. §. notanduꝫ. Et plenius in glo. ibi q̄etiam declarat quomodo dicatur ignorantia ꝓbabilis que excuſat ſiue ſit de facto proprio ſiue alienoIgnorantia iuris ciuilis ſeu canonici ad qd̓ ſpectathuius materie diſcuſſio vt dicit ibi glo. ⁊ ſi non excuſat cum ē tale ius quod quis defacili ꝑ ſe ſcire poteſtvel ꝑ alios. duꝫ tn̄ habeat copiam ꝑitoꝝ. vt. ff. d̓ iur̄.⁊ fac. igno. ⁊ di. xxxviij. Si in laicis. Excuſat tn̄ ſi eſttale ius quod quis nec ꝑ ſe nec ꝑ alios ſcire pōt. cumperitiſſimos fallat. ⁊ diuerſi contraria ſentiant. arg.di. xxxvij. §. vlti. cuꝫ glo. Ideo in illo ſciſmate illi fuerunt vere ⁊ ꝓprie ſciſmatici qͥ pn̄tes ſciētes factumcontra iura ſcienter. vl̓ contra conſcīam fecerunt ſciſma tale paſſionibꝰ ducti. amoris. vl̓ odij. cupiditatis ⁊ ambitionis. Alij v̓o qui vni vl̓ alteri Urbanoſcꝫ vl̓ Clemēti obediētes adherebāt moti ad hmōitenēdum non tꝑalitate ſed ex conſciētia ex auditisconſilijs peritorum non erant vere ⁊ ꝓprie ſciſmaticietiam ſi ei qui non erat verus adheſiſſent. quia p̄terintentionē eoꝝ erat error ⁊ diuiſio eoꝝ. Ꝙͣuis enimignorātia iuris diuini vl̓ naturalis neminē excuſet.vt dicit Gratianus in dicto. §. Notandum. ibi nonerat talis ignorantia. quia etſi crede̓ in vnum caputſicut in vnam catholicam eccl̓iam ſit de articulis fidei que ſpectat ad ius diuinū tn̄ credere hunc eē illūvnum caput vl̓ alium cū duo ſunt gerētes ſe pro papa. non eſt articulus fidei. ſꝫ qui ẜm iura eccl̓ie ē electus. quod ſcire ꝑtinet ad factum ⁊ ius canonicumꝘuis ergo vna pars excōmunicaret alteram cū ſequacibꝰ ⁊ ſciſmaticam nūcuparet. qui ſimpl̓r inherebant excuſari videbantur a vicio ſciſmatis. Durāte illo ſciſmate poſt Urbanum ſucceſſit ex illa parte Bonifacius nonus. Bonifacio ſucceſſit Innocētius ſextus. Innocētio Grego. xij. Ex alia ꝑte Clementi ſucceſſit Benedictus. xij. Sub his autem ſcꝫGregorio. xij. ex vna parte. ⁊ Benedicto ex alia factum eſt aliud ſciſma circa annos domini. M.ccccx.Nam recedentibus cardinalibus ab vtroqꝫ papa ⁊conuenientibus Piſis. ibiqꝫ conciliū vniuerſale celebrantibus. depoſitis illis duobus ſcꝫ Gregorio ⁊Benedicto per concilium vel conciliabolum ſub ea