CIDel̓. III.

vtilia ſūt: capete poſſis vel retinere In qualībet ergo arte duo nobis maxime diſcernēda ſunt ⁊ diſtinguenda. Primū qualiter deipſa arte agere oporteat. Secūdum quomodo oporteat ipſius artis rationes. alijs quibullibet rebus accomodare. Duo ſunt agete de arte. ⁊ agere per artē. v̓bigratia. Agere de arte. vt agere de gramatica. Agere perartem. agere gramatice Diſtingue hec duoagere de gramatica ⁊ agere gramatice. Degramatica agit qui regulas de vocibus datas ⁊ precepta ad hanc artem pertīnētia tractat. Gramatice agit omnis qui regulariterloquitur vel ſcribit. Agere ergo de gramatica quibuſdā tantūmodo ſcriptoribus. vt priſciano. donato. Seruio ꝯuenit. Agere verogramatice omnibꝰ. Cū ergo de qualibet arte agimus. maxime in docendo. vbi omniaad ꝯpēdium reſtringēda ſunt. ⁊ ad facilemintelligentiā enotāda ſufficere debet id dequo agitur quātum breuis ⁊ apertiꝰ poteſtexplanari. Ne ſi alienas nimium rationesimplicauerimꝰ magis trahamus ꝙͣ edificemus lectorē. Non omnia dicenda ſunt. quedicere poſſumus. Ne nimis vtiliter dicāturea que dicere debemꝰ. id tandē in vnaq̄qꝫarte queras quod ad eam ſpecialiter pertinere cōſtiterit. Deinde cum legeris artes ⁊quid vniuſcuiuſqꝫ ſit proprium cognouerīsdiſputādo ⁊ ꝯferendo. Tunc d̓mū rationesſingularum inuicē ꝯferre licebit. ⁊ ex alteraꝯſideracōe viciſſim. que minus prius intellexeras inueſtigare. Noli multiplicare diuerticula quoāduſqꝫ ſemitas didiceris. ſecurꝰdiſcurres cum errare non timueris.Quid ſit neceſſarium ſtudentibus.Ria ſunt ſtudētibꝰ neceſſariaꝫNatura. exercitium. diſciplinaIn natura ꝯſideratur. vt facileaudita percipīat ⁊ precepta firmiter retineat. In exercicio. vt labore ⁊ ſedulitate naturalem ſenſū excolat. In diſciplina. vt laudabiliter viuens. mores cū ſcientia cōponat. De hijs tribus per ſingula modum introductionis pauca perſtringemusDe introductione

Uī doctrine oꝑā dāt. ingenio ſimul ⁊ memoria pollere debēt. q̄q̄duo in omni ſtudio ita ſibi coherent vt ſi deſit alterum. neminē alteꝝ ad perfectum ducere poſſit. ſic̄ nullaprodeſſe poſſūt lucra. vbi de eſt cuſtodia. Etincaſſum receptacula munit. qui. quod recōdat. nō habuerit. Ingeniū inuenit. Memoria cuſtodīt ſapientiam Ingeniū eſt vis quedam naturaliter animo inſita per ſe valensIngeniū a natura perficit̉. yſu iuuatur. Inmoderato labore retōditur. ⁊ tempetato accuitur exercicō. Un̄ ſatis eleganter a quodādictū eſt. Volo tandem tibi parcas laborare in cartis curre per aera. Duo ſunt q̄ ingenium exercent. lectio ⁊ meditatio. Lectio cūex hijs q̄ ſcripta ſunt regulis ⁊ preceptis informamur. Primo dum eſt lectionis genusdocentis ⁊ diſcentis ⁊ per ſe inſpiciētis Dicimꝰ em̄ lego librum illi lego lībrum ab illo⁊ lego librū In lectōe maxime ꝯſiderāda ſūtordo ⁊ modus.De ordine legēdiRdo cōſideratur. alius in diſciplinis. vt ſi dixerim gramāticādialeticam antīquiorem ⁊ ariſometricam priorem muſica. Aliꝰin libris vt ſi dixero catalinaꝝ iuguit̉ nō eēpriorē. Alius in naratione. q̄ eſt in ſerie ꝯtīnua. alius in cōpoſitione. Ordo in diſciplinis attenditur ẜm naturam. in libris ẜm ꝑſonam auctoris vel ſubiectam materiā. Innarratione ẜm diſpoſicionem. Que duplexeſt Naturalis videlicet. quando res eo referūtur ordine quo geſte ſunt. Et artificialis.ſcilicet quando id quod poſtea. factum eſt p̄us nartatur ⁊ quod prius poſtmodun dicit̉In expoſicione ordo ꝯſideratur ẜm inquiſicionem. Expoſicō continet tria. litteram. ſenſum. ſententiam. Littera eſt ꝯgrua dictionūordinatio/ quam etiam ꝯſtructionē vocamꝰ.Senſus eſt facilis quedam ⁊ aperta ſignificatio. que littera prima fronte prefert. Sententia eſt profundior intelligentia que niſiexpoſicione vel interpretatione non īnuēnit̉In hijs ordo eſt. vt p̄mū lr̄a. Deind̓ ſenſꝰ ⁊poſt ſententia inquiratur. quo facto perfectaeſt expoſitio.De modo iegenor

l