Liber. I.

Hanc yer̄ō qꝛ de inferioribus habet̉. ⁊ quaſi quodā ꝯſilio indiget ſcientiā vocare. Siigit̉ ſapientia (vt sͣ. dc̄m eſt)cunctas (q rōefiūt moderat̉ actōes. ꝯſequens eſt. īamyt ſapientiā has duas ꝑtes ꝯtinere. ī. intelligentiā ⁊ ſcīentiā dicamꝰ. Rurſus intelligentia(qm̄ ⁊ in veſtigacōe ꝟitatis ⁊ in moꝝ ꝯſideracōe laborat) eā in duas ꝑt̓es diuidimus:In theoricā .i. ſpeculatiuā. ⁊ practicā .i. actiuā. q̄ etiā ethīca .i. moralis appellat̉ Scīa v̓o(qꝛ hūana ꝓſequit̉ oꝑa) ꝯgrue mechanica .i.adulterina vocatur.De tribꝫ operibꝫUnt etem̄ tria oꝑa .i. opus deiopus narute: opus artificis imitātis naturā. Opus dei eſt. qd̓non erat creare. Un̄ illud In principio creauit deus celū ⁊ terrā. Opus nature quodlatuit ad actum ꝓducere. Un̄ illud Producat terra herbā yirentem. Opus artificis ēdiſgregata ꝯiungere. vel ꝯiuncta ſegregare.Un̄ illud. Confecerūt ſibi periſomata. Neqꝫ em̄ potuit vel terra celū creare. vl̓ hō herbam ꝓducere qꝛ nec palmū ad ſtaturā ſuaꝫaddere pōt. In his tribꝰ oꝑibus ꝯtinet̉ opꝰhumanū. qd̓ natura nō eſt. ſꝫ imitat̉ naturāmechanicū .i. adulterīnū nominat̉. q̄m admodum ⁊ clauis ſubintroducta mechanica d̓r.Qual̓r aūt opus artificis ī mītet̉ naturā. longum ⁊ oneroſum eſt ꝓſequi ꝑ ſingula. poſſumus tn̄ exempli cauſa in paucis id demonſtrare. qui ſtatuam fudit. hominem intuitꝰ ēQui domū fecit mōtem reſpexit. qꝛ em̄) vtait ꝓpheta) Qui emittis fontes in ꝯuallibꝰintra mediū montiū ꝑtranſibūt aque. Eminentia montiū aquaſ nō retinet. ita domusin altum quodā acumine leuāda fuit. vt irruentiū tempeſtatū moleſtias tute exciperepoſſet. Qui vſum veſtimentoꝝ pͥmus adinuenit. ꝯſiderauit ꝙ ſingula queq̄ naſcentiūꝓpria quedā habeāt munimenta. quibꝰ naturam ſuaꝫ ab incōmodis defendāt. Cortexambit arborem. penna tegit voluctem. piſcēſquama oꝑit. lana ouem induit. pilus iumēta ⁊ feras veſtit. concha teſtudinem excipitebur elephantem īacula nōtimere facit. nectn̄ ſme cauſa factū eſt. qd̓ cū ſingl̓a animātiūnarure ſue arma ſecū nata habeāt. Solꝰ hōinermis naſcit̉ ⁊ nudus. Oꝑtuit em̄ vt illis

qui ſibi ꝓuiderī neſciūt natura ꝯſuleret. hominū aūt maīor exꝑiendi occaſio p̄ſtaret̉. cūilla que ceterīs natural̓r data ſunt ꝓpria ratione ſibi inueniret. Multo em̄ nūc magiseuitet ratio hominis. Hec eadem inueniendo ꝙͣ habendo claruiſſet. Nec ſme cauſa ꝓuerbium ſonat. ꝙ ingenioſa fames omnesexcuderit artes. Hac equidem racōe. illa q̄nunc excellentiſſima in ſtudijs hominū vides: reꝑta ſunt. Hac eadeꝫ pingendi. texendi. ſculpiendi. fundendi. infinita genera exorta ſunt. vt iam cū natura ip̄m miremur artificem(uIA NI AcaUia iamvero totiens nomīanuimus naturā. Licet vt ait Tulius. Naturam diffinite difficile eſt. Nō tn̄ huiꝰ vocabuli ſignificatio omnino ſilentio p̄tereūda videturNeqꝫ qꝛ nō oīa q̄ volumꝰ dicere poſſumꝰ idqd̓ poſſumꝰ. tacere deb̓emꝰ. pl̓a veteres denar̉a dixiſſe inueniunt̉. ſed nihil ītayt nō aliquid reſtare videat̉. Quantū tn̄ ego ex eoꝝdictis ꝯficere poſſum. tribꝰ maxime modishuiꝰ vocabuli ſignificatione vti ſolebāt ſmgulis ſuā diffinicōem aſſignando. Prīmomodo per hoc iam ſignificare voluerunt il̓iud architipum exemplar omniū reꝝ. quodin mente diuina eſt Cuius ratīōe omnīa formata ſunt. Et dicebant naturam eſſe vniuſcuiuſqꝫ rei primordialem cauſam ſuam. Aqua non ſolum eſſe. ſed etiam tale eſſe habeat. Huic ſignificationi talis diffinitio aſſignatur. Natura eſt que vnicuiqꝫ reī ſuumtribuit. Secūdo modo naturā eſſe dicebātꝓprium eſſe vniuſcuiuſqꝫ rei. cui ſignificationi talis diffinitio aſſignatūr. Natura vnāquāqꝫ rem informans. ꝓpria differentia d̓r.ẜm quam ſignificacōm dicere ſolemus Natura eſt omnia pondera ad tertam vergereleuia alta petere. ignem yrete. aquam humectare. Tercia diffinicō talis eſt Natura eſtignis arti fex. ex quadam vi ꝓcedens in resſenſibiles ꝓcreandas. Phiſici nāqꝫ dicuntoīa ex calore ⁊ humore procreari. Un̄ Uirgilius. Oceanum pr̄em appellat. Et Ualerius ſoranus in quodā ꝟſu de ioue in ſignificacōe ignis etheri dicit. Impingit̉ oīpotens reꝝ regūqꝫ repertor. Progenitor genitrix deum verus yiuus ⁊ idem