et legibus¶ De canonibus
ſi al̓s ml̓ieres tentauerint qͣꝫ vxores. Iustamen preſumit ꝙ in pueris locum nonhabent peccata que membris genitalibuscōmittuntur: extra de deli. pu. c. i. Alia autem crimina ſeu delicta imputantur puerꝭetiam infra. xiiij. annū: ſcꝫ a ſeptennio vſqꝫ ad. xiiij. quia omne delictum cadit ī impuberem preter qͣꝫ delictuꝫ carnis: ſcꝫ quoad penam ſpiritualem ⁊ quo ad penitentiam a ſacerdote petendā: ex quo ſcꝫ ſeptemannos exceſſit: quia talis poteſt mentiri ⁊verum dicere. Vnde dicit Augꝰ. in epiſtola ad Renatū epiſcopū: ſic enim habeturin Gloſa ſuꝑ canonem: de conſecra. di. iiij.paruuli. Septennis etatis pueri ⁊ mentiri⁊ verū loqui ⁊ cōfiteri ⁊ negare poſſūt. Etideo cū baptizantur ⁊ ſymbolū reddunt:⁊ ipſi ꝑ ſe ad interrogata reſpondēt. Nam⁊ mendacijs ⁊ periurijs plena eſt etas puerilis: extra de delic. pue. c. j. Et qͣꝫuis iurare nō debeant. xxij. q. v. pueri. ⁊. c. paruuli. ⁊. c. honeſtū: ſi tamen iuuauerit valet pupilli iuramentū. Poteſt ergo puer deierare. ff. de libera. cauſa. l. vlti. Et furtū cōmittere: vt. ff. de furtis impuberē. Etenim malorum vires infirmitas animi nō excuſat:vt. C. ſi aduerſus delictum. l. j. Hoc denotat mens verbi poſiti. e. c. j. pueris grādiuſcul̓ nō dicit īfantibꝰ: nec dicit puerꝭ grādibꝰ ſed grādiuſcul̓: qͣſi de maioribꝰ ſeptēannoꝝ loquor. Sic ergo maior ſeptē ānisdelinquere pōt quo ad deū ⁊ ſpūaliter puniri. ¶ Puniuntur etiā taliū delicta penatemporali: qꝛ ſi cōuenitur ex delicto ſuo cōmiſſo ex ꝓpoſito nō parcitur ei: vt. C. de penis impunitas. xv. q. j. illa. xxvj. q. v. ſi qͥscuiuſlibet. Ubi qui clericū dānatuꝫ ꝑ ep̄mdefendere vult: nō excuſat̉ ꝓpter etatē velſexū. ff. ſi aduerſus delictū. l. j. ⁊. ff. de damnō infecto dāni. §. ſi pupillus. Et ad ſill̓. ſe.con. l. ij. §. impuberes. Nō gͦ talibꝰ parcit̉niſi qͥbꝰ miſeratio etatis ꝑduxerit iudicemad moderatiorē ſiue mitiorē penā: vt extrade deli. pu. c. j. de conſe. di. iiij. c. eos. ff. deminori. auxiliū. §. in delictis. Sic ⁊ parcit̉ſenectuti. ff. de termino amo. l. ij. Ad idemextra de apoſta. ex lr̄aꝝ. Sꝫ infra etatemſeptē annoꝝ dicūt quidā ꝙ ſi pupillis ꝓximus ſit infantie non tenet̉ delicto ſic̄ necinfans: vt. C. de iu. delibe. ſi infanti: qꝛ illaetas qͥcqͥd videt ignorat. C. de fal. mo. l. j.de ꝯſe. di. iiij. eos. ff. de edil̓. edi. cū autē. §.
excipit̉. Un̄ nec ꝑiurare pōt: qꝛ ſciens fallere non videtur. §. de iureiuran. qui iuraſſe.et. §. vlti. ff. de iurꝭ ⁊ fac. igno. l. vl. ⁊ de albitris diem ꝓferre. §. cora: ⁊ de acqͥren. here. pupill̓. ex qͥbꝰ cau. in poſ. ea. Si pupillꝰꝓximus ſit pubertati punit̉ etiā temporaliter. De pena autem ſpirituali qͣꝫtū ad deum legitur in. iiij. dialogoꝝ: ꝙ puer qͥdamqͥnqꝫ annorū ꝓpter peccatuꝫ blaſphemie adiabolo raptus eſt. Dicunt tamen quidaꝫꝙ puer ille non fuit damnatus: nec mortaliter peccauit. Sed viſio illa fuit oſtēſa adpatrem contriſtandū: qui peccato illo peccauerat non corrigens eum. Sed hͦ eſt expreſſe contra intentionem Grego. dicētis:ꝙ pater pueri animam filij negligens nonparuum peccatorem gehenne ignibꝰ nutriuit. Vnde dicēdū eſt ꝙ in illo malicia ſuplebat etatem. Vnde puero ſi non eſſet doli capax etiam ſeptenni nō imputaret̉ peccatum. ff. de re. iur. pupilli. ff. ad. l. aquili.ſed ⁊ ſi quicunqꝫ. §. j. ⁊ de dolo heredibus.§. j. Regulariter tamen dicit̉ in iure ꝙ minor ſeptem annis non ſentit: ⁊ ideo nō punitur. ¶ Item peccatū mortale aufert omnia bona gratuita: ſicut ciuiliter ex delictoauferuntur omnia bona temporalia: vt. C.de bonis damna. ꝑ totū ⁊cͣ. Et extra de iudeis ⁊ ſarace. ad liberandam: ⁊ extra dehereticis vergētis: ⁊ extra ne clerici vl̓ monachi relatum. ¶ Item peccatum mortaleqͣꝫtumcunqꝫ ſit occultuꝫ ⁊ inuiſibile: tamēimpedit et tollit gratiam: ſicut tollitur reſcriptū ex vitio inuiſibili ⁊ intelligibili. Etvocatur vitium inuiſibile et intelligibile:vt ſuggeſtio falſitatis et ſuppreſſio veritatis. Tollitur enim reſcriptum ſi per ſuggeſtionem falſi vel ſuppreſſionem veri fuerit impetratum et ſcienter vel ignoranter: ſed per talem qua non interuenientenon fuiſſet obtentum: vt extra de reſcriptis. ſuper litteris. ¶ Item peccatum mortale bino actu mentali inducitur: ſcilicetcogitatione et moroſa delectatiōe: vel ſaltem terno: ſcilicet cogitatione: delectatione et conſenſu. Cuius exemplum eſt ſicutẜm iura binus actus inducit conſu etudinem: vt. xxv. q. ij. ita nos. C. de epiſcopaliaudien̄. l. iij. in fine. Et binus actus veltrinus inducit poſſeſſionem vel quaſi: vtextra de cauſa poſſeſ. et proprie. licet etiaꝫvnico actu acquiratur poſſeſſio vel perda-